Miraç kandili dolayısıyla Dursun Gürlek

Rabbimize sonsuz şükürler olsun ki bir Miraç Kandili’ni daha idrak ettik. Kur’an-ı Kerimle, Hadis-i Şerifle ve tarihen de sabit olan Miraç hadisesi Peygamber Efendimizin en büyük mucizelerinden biridir. Böyle olduğu içindir ki, Mirac-ı Nebevi hakkında yazılan kitapların, söylenen şiirlerin, hazırlanan Miraciyelerin sayısı hayli kabarıktır. Ayrıca âşık-ı şeyda Süleyman Çelebi de Mevlidinde Mirac’a da yer vermiştir. İtiraf edeyim ki, Mirac-ı Nebevi hakkında dini ve ilmi açıdan uzun uzun malumat vermek

Rabbimize sonsuz şükürler olsun ki bir Miraç Kandili’ni daha idrak ettik. Kur’an-ı Kerimle, Hadis-i Şerifle ve tarihen de sabit olan Miraç hadisesi Peygamber Efendimizin en büyük mucizelerinden biridir. Böyle olduğu içindir ki, Mirac-ı Nebevi hakkında yazılan kitapların, söylenen şiirlerin, hazırlanan Miraciyelerin sayısı hayli kabarıktır. Ayrıca âşık-ı şeyda Süleyman Çelebi de Mevlidinde Mirac’a da yer vermiştir.

İtiraf edeyim ki, Mirac-ı Nebevi hakkında dini ve ilmi açıdan uzun uzun malumat vermek için gerekli müktesebata sahip değilim. Ben sadece konuyla ilgili bir iki makaleden bahsetmeyi, daha doğrusu onları nakletmeyi düşünmüştüm. Mesela “İslam Medeniyeti” dergisinin 3 Ekim 1967 tarihli sayısında Ömer Kirazoğlu imzasıyla yayınlanan yazı bunlardan biriydi. Diğer önemli bir yazı da son devrin büyük İslam âlimlerinden Prof. Kâmil Miras’ın “Ramazan Musahabeleri” adındaki kitabında yer alıyordu. Miraç hususunda en sağlam kaynaklardan biri de “Sahih-i Buhari Muhtasar-ı Tecrid-i Sarih Tercümesi ve Şerhi”dir. Bu külliyatın onuncu cildinde merhum Kâmil Miras Hoca, Miraç bahsini en yetkili bir kalem olarak ve bütün ayrıntılarıyla anlatıyor.

Yukarıda da belirttiğim gibi, Süleyman Çelebi hazretleri, Mevlid-i Şerifinde de Mirac-ı Nebevi’ye temas ediyor ve bu bölümde Ümmühânî isimli mübarek bir hanımın adı iki defa geçiyor. Ne mutlu Ümmühânî hazretlerine ki, Efendimizin kutlu Miraç yolculuğu onun hanesinde başladı. Resul-i Ekrem’in en yakınlarından olan bu hanımın ism-i şerifinin yer aldığı iki beyit şöyle:

Ümmühânî evine geldi hemin

Hakk’ın emriyle ol Sultan-ı din

Ol hümâyûn baht, ol kadri yüce

Ümmühânî evine vardı gece.

Bu mübarek kadın hakkında hangi kaynaktan ayrıntılı bilgi edinebilirim diye düşünürken birden aklıma Alasonyalı Hacı Cemal Efendi’nin eseri geldi. Merhum, 1950’de neşredilen bir risalesinde bize konuyla ilgili ayrıntılı ve ilgi çekici bilgiler veriyor.

Cemal Efendi, eserinin ilk bölümünde Süleyman Çelebi’den ve Mevlid-i Şerifi’nden bahsediyor, ikinci kısımda ise asıl konuya geçiyor. Merhum hocamızın verdiği malumatı biraz kısaltarak, nispeten sadeleştirerek ve bazı imla hatalarını düzelterek aşağıya alıyorum.

Ümmühânî hazretlerinin asıl ismi Fâhite’dir. Ümmühânî ise künyesidir. Bunun sebebi de ilk çocuğuyla ilgilidir. Bu ilk evladının adı Hânî’dir. Arapların âdetine göre, o çocuğun ismiyle nam ve şöhret kazanmıştır. Nitekim Peygamberimizin de ilk çocuğu Kasım olduğu için Efendimiz “Ebu’l Kasım” diye künyelenmiştir.

Ümmühânî isminde bir de Hz. Ali Efendimizin kızı vardır ki, kendi kızına hemşiresinin ismini koymuştu. Bu kızı, daha sonra Hz. Ali, kardeşi Âkil’in oğlu Abdurrahman ile evlendirmişti. Ümmühânî, bir de Ensar’dan muhterem bir kadının adıdır ki, Resul-ü Ekrem’den müteaddit hadis-i şerifler rivayet etmiştir. “Hânî” ünvanını taşıyan daha on iki sahabi vardır ki, bunların hayat hikâyeleri, İbn-i Hâcer el-Askalani’nin “El-İsâbe” isimli kitabında mevcuttur.

Ümmühâni’nin babası, Peygamberimizin amcası Ebu Talip’dir. Annesi, Resul-i Ekrem’in çok sevdiği yengesi Fatıma binti Esed’dir. Bu azize kadının imanı kadimdir. Yani ilk iman edenlerdendir. Bilahare, Efendimizle birlikte Medine’ye hicret etmişti. Fahr-i Âlem Efendimiz’e duyduğu muhabbet, gösterdiği hürmet o kadar büyüktü ki, kendi evlatlarından daha fazla Peygamberi severdi. Zevci Ebu Talib’den sonra Efendimizi en çok himâye eden, bu kadındır.

Efendimiz, annesi Âmine’nin sonra da dedesi Abdülmuttalib’in vefatından sonra Ebu Talib’in himayesine girdi. Ebu Talib, Peygamberimizi öz evladından fazla seviyordu. Yattığı zaman yanına alıyor, gittiği yere birlikte götürüyordu. Efendimiz, Ebu Talib’in ve yengesi Fatıma hazretlerinin himayesinde -yedi yaşında başlayarak- tam on sekiz sene kaldı. Onlar da Sultan-ı Enbiya’ya en büyük hürmeti gösterdiler, gönlünü incitecek hiçbir şey yapmadılar.

İbn-i Sa’d, Tabakat-ı Kübra’sında diyor ki, Muhammed Aleyhisselam’ın amcası Ebu Talib, zengin bir kimse değildi. Birkaç sağmal devesi vardı, onların sütleriyle idare ediyorlardı. Ne zaman ki Resulullah, onların evine yerleşti, evin içi dışı feyiz ve bereket ile doldu.

Medine’ye hicretten sonra Aleyhisselatü Vesselam Efendimiz, kerimesi Hz. Fatma’yı amcasının oğlu Hz. Ali ile evlendirince Hz. Ali’nin annesi Fatıma binti Esed de tabii ki Hz. Fatımayı Zehra’nın kayınvalidesi oldu. Gelin-kayınvalide çok güzel geçindiler. Birbirlerini hiç incitmediler. Derken Efendimizin yengesi Medine’de hastalandı. Peygamberimiz onun hastalığı ile çok ilgilendi. Lakin bu hastalıktan kurtulamayarak vefat etti. Başta Peygamberimiz olmak üzere bütün Talibiler ağlaştılar. Cenazenin gasli ve tekfini başladığı zaman Resulullah, üzerinden mübarek gömleğini çıkardı ve “Yengeme evvela benim gömleğimi giydirsinler, sonra kefene sarsınlar” buyurdu. Cenaze namazını bizzat Efendimiz kıldırdı. Cennetülbâkî Kabristan’ına getirildiğinde Resul-ü Ekrem kabre indi. Fatıma Hatun’a hayır duada bulundu. Ülfet ve ünsiyet için bir süre kabirde kaldı, sonra dışarı çıktı.

Adı geçen risalede Ümmühâni hazretlerinin evliliğinden de şöyle bahsediliyor:

Efendimizin amcası Ebu Talib, kızı Ümmühânî’yi isteyen Benimahzun kabilesinden Hübeyre ibn-i Ebivehib adındaki bir zata vermişti. Ümmühânî, bu adamla epey zaman evli kaldı. Çocukları dünyaya geldi. Peygamberimiz risaletini ve nübüvvetini ilan edince birtakım kimseler iman ettilerse de bazıları da muhalefette bulundular. Muhalefet edenlerin biri de Ümmühânî’nin kocası Hübeyre idi. Bu zat, Resul-i Ekrem’e büyük bir husumet duyuyor ve mücadele ediyordu. Halbuki Hübeyre’nin karısı Ümmühânî ilk iman edenlerdendi. Kocasının muhalefetinden ve şerrinden korkarak Müslüman olduğunu gizliyor, böylece neticeyi bekliyordu.

Hacı Cemal Efendi, Miraç ve Ümmühanî ilişkisi hakkında da şu izahatta bulunuyor:

Sultan-ı Enbiya Sallallahü Teâlâ Aleyhi Vesellem Efendimizin Miraç mucizesi hicretten on sekiz ay evvel vuku bulmuştu. Ümmühânî diyor ki: “Resul-i Ekrem hazretleri bir gece - Allahüalem Receb-i Şerif’in 27. Gecesi- benim evimi teşrif buyurmuşlardı” O zaman Ümmühânî’nin evi, Ebu Talib Mahallesi denilen yerde idi. Şimdi o yer Harem-i Şerif Mescidi’dir. Hazreti Resul, gece ibadetini yaptı. Namazını kıldı ve yattı. Biz de yatıp uyuduk.

Sabah olunca Resul-i Kibriya, bana hitaben, yâ Ümmühânî, ben bu gece Rabbime ibadet ettikten sonra yattım, uyudum. Gece yarısı beni uyandırdılar. Burak’a bindirildim. Kudüs-i Şerif’de Mescid-i Aksa’ya vardım. Ondan sonra ilâ maşallah, Semavat, Beyt-i Ma’mur, Levh-i Mahfuz, Sidre-i Müntehâ, Arşıâlâ, Kabekavseyni Evednâ’ya çıktım. Şimdi sabah ibadetini sizinle beraber eda ettim, diyerek Miraç mucizesini bana anlattı.

Sonra gidip, dışardakilere bunları, yani bana beyan ettiklerini ilan etmek üzere kalktı. Ben derhal Peygamberi beyaz ve güzel giyinmiş entarisinden çektim ve ey Allah’ın Nebisi, sakın bana bu söylediklerini herkese söyleme, sonra seni tekzip ederler. Sana eza, cefa ederler, dedim. (Bundan anlaşılıyor ki, Ümmühânî Peygamberin ifadesini kabul ve tasdik etmiştir.) Resul-i Ekrem, bana cevaben, ya Ümmühânî, Rabbime yemin ederim ki, ben bunları halka söyleyeceğim ben bunları açıklamakla, ilan etmekle mükellefim, buyurdu. Ben Peygamber hazretlerinin ahlakını, yani hiç kimseden perva etmediğini bildiğim için, Habeşi cariyeme emir verdim; git bak, Hz. Peygambere halk nasıl bir muamelede bulunacak dedim. Fahr-i Âlem Efendimiz çıktı, Miraç mucizesini herkese ilan etti. Kimisi kabul etti, kimisi reddetti.

Cemal Hoca’nın konuyla, özellikle Ümmihâniyle alakalı açıklamaları devam ediyor. Ama yerim kalmadığı için ben devam edemiyorum.

Hoşça kalınız.