Marmara’da sarsıntılar batıdan doğuya doğru ilerliyor, fay 7 üzeri deprem üretebilir

BEUN Geomatik Mühendisliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, Marmara Denizi’ndeki fayların üreteceği deprem büyüklüğüyle ilgili kafa karıştırıcı çeşitli açıklamalar yapıldığını söyledi. Prof. Dr. Kutoğlu, “Yer bilimlerinde yapılan tüm çalışmaların yanılma payı vardır. Dolayısıyla yüzde yüz şu büyüklükte olacak demek çok yanlış olacaktır. Deprem 6 civarında da olabilir, 7 büyüklüğünde de olabilir. Herkesin senaryosu farklı. Deprem hazırlığı bakımından yapılması gereken şey, en kötü senaryoya göre hazırlık yapılmalı. Burada bizim korktuğumuz, bu deprem büyüklüğüyle ilgili verilen rakamların küçük olması nedeniyle karar vericilerde veya toplumda bir rehavet oluşabilir. Bu rehavet sonucunda da çok az ihtimal olsa bile beklenenden büyük bir deprem meydana geldiğinde çok ağır bir faturayla karşı karşıya kalabiliriz. O nedenle İstanbul ve Marmara’da deprem hazırlıklarının en kötü senaryoya göre, 7.5 büyüklüğünde bir depreme göre yapılması lazım. Bundan daha düşük deprem tartışmalarının bilim dünyasının kendi içinde yapılması çok daha doğru” dedi.

‘YÜZEYDE SÜRÜNÜYOR GÖRÜNEBİLİR AMA DERİNLİĞİ KİLOMETRELERCE GİDEBİLİR’

6 Şubat depremlerinde büyük acı yaşandığını ve hiçbir bilim insanının böyle büyük bir deprem beklemediğini belirten Kutoğlu, Japonya’da 2011 yılındaki Tohoku depremindeki hazırlığın 8.5 büyüklüğüne göre yapıldığını, ancak 9 büyüklüğünde deprem meydana geldiğini söyledi. Deprem büyüklüğü tasarımının küçük olarak alınmasının ağır hasarlara yol açtığını söyleyen Prof. Dr. Kutoğlu, “Dolayısıyla Marmara’da 7’nin altında bir depremin meydana gelme olasılığı 7’den büyük depreme göre çok daha olasılıklı olsa bile biz Marmara bölgesinde hazırlıklarımızı mutlaka en kötü senaryoya göre, 7.5 büyüklüğünde depreme göre yapmalıyız büyük acılar yaşamamak için. Alman Yer Bilimleri Merkezi’ne ait çalışma, 2025 yılına ait en son çalışmalardan biri Marmara ile ilgili. Çalışma görselinde faylar renklendirilmiş durumda. Mavi bölge 7’den büyük deprem olmayacağına kaynak yaratan en önemli hususlardan bir tanesi. Burada orta segmentteki bölgede fayın kilitli olmadığı, burada bir sürünme hareketinin olduğu iddia ediliyor.

Orta bölgede bir geçiş zonu var. Kırmızı hattın kilitli olduğu söyleniyor. Depremsellik bakımında büyük depremleri kilitli faylar üretir. Sürünen dediğimiz faylarda ise fayın enerji biriktirmesi çok daha düşüktür ama buna aldanmamak lazım. Çünkü yüzeyde fay, sürünüyor gözükebilir ama fayların derinlikleri onlarca kilometre aşağıya kadar gidebilir. Dolayısıyla belli bir kesimde tekrar kilitleniyor olabilir. Maviyle gösterilen, sürünen denenen kısımdaki hareket hızı yaklaşık yıllık 1 santimetre civarında. Ama biliyoruz ki Marmara Denizi bölgesinde Kuzey Anadolu Fayı’nın ortalama hızı 2 ila 3 santimetre arasındadır. Dolayısıyla burada bir hareket açığı var. Her ne kadar fay yüzeyde sürünüyor olsa da belli bir derinlikte kilitli olmalı ki arada bir hareket açığı var. En az 1 santimetrelik bir enerji birikimi söz konusu. Sürünen faylar deprem üretmez diye bir şey de söz konusu değil. Eğer belirli bir derinlikteyse deprem üretebilir ama enerji biriktirme süresi çok daha uzundur. Dolayısıyla buna aldanmamak gerekir” diye konuştu.

‘MARMARA’DA DEPREMLER BATIDAN DOĞUYA GÖÇ EDİYOR’

Alman bilim insanlarının, yıl yıl depremleri işleyerek, Marmara Denizi’ndeki depremlerin batıdan doğuya doğru ilerlediğini belirttiklerini ifade eden Prof. Dr. Kutoğlu, “2011 yılında batı tarafında bir deprem oluyor 5.2, 2012 yılında biraz daha doğuda 5.1 büyüklüğünde deprem oluyor. Sonra orta bölgede Kumburgaz açıklarında 6.2 büyüklüğünde bir deprem oluyor. Buradan yola çıkarak Alman bilim insanları diyor ki, Marmara Denizi içerisinde depremlerin batıdan doğuya doğru bir göç karakteristiği var. Dolayısıyla bu iddiaya göre bu teori gerçekleşirse batıdan doğuya doğru deprem mekanizması, kırmızı segmente doğru ilerliyor. İddia edildiği gibi o fay kilitliyse buradaki fay bile 7’den büyük bir deprem üretebilir” ifadelerini kullandı.

HASAR ALACAK ALANLARI GÖSTERDİ

Kendi geliştirdiği yazılımla muhtemel bir depremde hasar görebilecek alanları belirleyen Prof. Dr. Kutoğlu, şöyle konuştu:

“En kötü senaryoyu ele alırsak, 7.4 veya 7.5 bir deprem ürettiğinde, depremin hissedileceği alanlar oldukça yaygın. Ta ki İzmir’e, İç Anadolu Bölgesi’ne kadar gidiyor. Buralarda hafif hissedilmesi söz konusu. Buralarda bir hasar meydana gelecek büyüklükte değil, depremin hissedilme seviyesi. Ama İstanbul’un Marmara Denizi’ne bakan kesiminde, renkler daha sıcak hale geliyor. Renklerin sarı, turuncu ve kırmızıya doğru kayması depremin çok daha yüksek hissedileceğini gösteriyor. Dolayısıyla buralarda daha fazla hasar meydana gelecektir. Marmara’nın güney kıyılarında da yine zemin durumuna bağlı olarak daha yüksek hissedilecek alanlar söz konusu.”