Klinik psikolog Aydın: İlişkilerdeki manipülasyonu gri kaya metoduyla önleyebilirsiniz

Haberler.com Stüdyosu’nda Melis Yaşar’ın konuğu olan Klinik Psikolog Metin Aydın, günlük hayatın birçok alanında karşılaşılabilen manipülasyonun nasıl fark edilebileceğini anlattı. Aydın; suçluluk duygusu, sınır koyamama, gaslighting, hayır diyememe ve manipülatif ilişkilerden çıkış yollarına ilişkin dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu.

Manipülasyon yalnızca romantik ilişkilerde değil; aile, arkadaşlık ve iş hayatında da kişinin fark etmeden başkasının yönlendirmesiyle hareket etmesine neden olabiliyor. Haberler.com Stüdyosu’nda Melis Yaşar’ın sorularını yanıtlayan Klinik Psikolog Metin Aydın, manipülasyonu kişinin kendi iradesiyle karar verdiğini düşünürken aslında başka birinin oluşturduğu seçenekler doğrultusunda hareket etmesi olarak tanımladı.

Aydın, manipülasyonu anlatırken, “Sahnede oynayan sizsiniz ama aslında ipleriniz başkasının elinde” ifadelerini kullandı.

“PUSULAYI VERİYORLAR AMA AYARLARIYLA OYNUYORLAR"

Manipülasyonun temelinde kişinin özgür iradesiyle hareket ettiğini düşünmesinin bulunduğunu belirten Aydın, bunu pusula örneğiyle anlattı.

Aydın, “Pusulayı veriyorlar elinize ama pusulanın ayarlarıyla oynamışlar. Siz pusulaya göre hareket ediyorsunuz, zannediyorsunuz ki doğru yere, doğru yöne gidiyorsunuz. Fakat onun istediği patikada kendinizi yürürken buluyorsunuz” dedi.

Psikolog Aydın, manipülatif kişinin doğrudan bir zorlama uygulamak yerine karşısındaki kişinin kendi kararını verdiğine inanmasını sağlayabildiğini ifade etti.

“BEN SENİN DOSTUN DEĞİL MİYİM" SÖZLERİNE DİKKAT

Günlük hayatta sık kullanılan bazı ifadelerin iyi niyet sınırlarını aşarak manipülasyona dönüşebileceğini belirten Aydın, özellikle “Ben senin gerçek dostun değil miyim?” gibi sözlerin kişide duygusal bir borçluluk oluşturabileceğine dikkat çekti.

Aydın, sağlıklı ilişkilerde kişinin dostluğunu ya da sevgisini sürekli kanıtlamak zorunda bırakılmayacağını belirterek, bu tür söylemlerin zaman zaman bir “duygusal kredi sistemi” oluşturduğunu söyledi.

Verilen bir desteğin daha sonra karşı taraftan bir bedel talep etmek için kullanılmasının da manipülatif bir tutuma dönüşebileceğini ifade eden Aydın, gerçek cömertliğin karşılık beklemeden vermek olduğunu vurguladı.

“HAYIR DİYEMEMEK MANİPÜLASYON KAPISINI AÇIYOR

Programda sınır koyma ve “hayır” diyebilme konusu da ele alındı.

Aydın, kişinin çocukluk döneminde bir başkasının duygularından kendisini sorumlu hissetmeye alışmasının ilerleyen yaşlarda sınır koymasını zorlaştırabileceğini belirtti. Özellikle çocukken “hayır” denildiğinde ebeveynin yüzünün düşmesi gibi tepkilerin, kişide “karşımdaki insanın ne hissettiğinden ben sorumluyum” düşüncesini oluşturabileceğini söyledi.

Ancak Aydın'a göre bir isteği reddetmek kişinin kötü biri olduğu anlamına gelmiyor.

Kişinin doğrudan “hayır” demek yerine sınırını daha yumuşak biçimde ifade edebileceğini belirten Aydın, “Evet, benimle akşam görüşmek istiyorsun. Bununla birlikte başka bir planım vardı” gibi ifadeler kullanılabileceğini söyledi.

“SINIR BOZULURSA SİNİRLER DE BOZULUR"

Sınırların sağlıklı ilişkiler açısından kritik olduğunu vurgulayan Aydın, sınır kavramının önemine dikkat çekti.

Aydın, “Bir kişinin ilişkide sinirleri bozuluyorsa zaten ilişkide sınırlar bozuktur. Çünkü sınırları bozuk bir canlının sinirleri bozulur” dedi.

Kişinin kendi sınırlarını korumasının karşı tarafı cezalandırmak anlamına gelmediğini belirten Aydın, sınırların kişinin kendisini koruması açısından gerekli olduğunu ifade etti.

“MANİPÜLATİF KİŞİYLE KONUŞTUKTAN SONRA KENDİNİZİ NASIL HİSSEDİYORSUNUZ"

Manipülasyonu fark etmenin yollarından birinin de kişinin bir görüşmenin ardından hissettiği duygular olduğunu belirten Aydın, sürekli suçlu, değersiz, yetersiz veya utanç içinde hisseden kişilerin ilişkilerini yeniden değerlendirmesi gerektiğini söyledi.

Aydın, kişinin konuşulan konuyu zamanla unutabileceğini ancak o kişiyle görüştükten sonra hissettiği duyguyu kolay kolay unutmayacağını belirtti.

Buna karşılık sağlıklı bir ilişkide kişinin kendisini daha özerk, değerli ve rahatlamış hissedebileceğini ifade etti.

GASLİGHTİNG KİŞİNİN KENDİ GERÇEKLİĞİNDEN ŞÜPHE ETMESİNE NEDEN OLUYOR 

Programda son dönemde sık kullanılan “gaslighting” kavramı da ele alındı.

Aydın, gaslighting uygulanan kişinin zamanla kendi hafızasından, algısından ve kararlarından şüphe etmeye başlayabileceğini belirtti. Kavramın ortaya çıkışını bir tiyatro eserindeki gaz lambası sahnesi üzerinden anlatan Aydın, manipülatif kişinin karşısındaki insanı sistematik biçimde kendi gördüklerinden ve hissettiklerinden şüphe ettirebildiğini söyledi.

Bu süreçte kişinin kendisini “Acaba bende bir problem mi var?” diye sorgulamaya başlayabileceğini belirten Aydın, manipülasyon ilişkisinden çıkabilmek için kişinin dışarıdan güvenilir bir “hakikat çapası” oluşturmasının önemli olduğunu ifade etti.

Bu kişinin bir dost, güvenilen bir aile büyüğü, terapist veya kişinin inanç dünyasında güven duyduğu bir kaynak olabileceğini belirtti.

“BAZEN BİR DEDEFTİFE İHTİYACIMIZ VAR"

Manipülasyonun uzun süre devam etmesi halinde kişinin kendi gerçekliğine güvenini kaybedebileceğini belirten Aydın, bu noktada dışarıdan sağlıklı bir bakış açısının önemli olduğunu söyledi.

Aydın, “Bir dedektife ihtiyacımız var. Bu dedektif bir dost, bize iyi gelen bir büyüğümüz, bir terapist olabilir” ifadelerini kullandı.

Manipülasyonun etkilerinin kişiden kişiye değişebileceğini belirten Aydın, kişinin yaşadığı durumun kendi kişisel yetersizliğinden değil, maruz kaldığı manipülatif ilişkiden kaynaklandığını fark etmesinin iyileşme açısından önemli olduğunu söyledi.

MANİPÜLATİF İLİŞKİLER NEDEN SÜRDÜRÜLÜYOR 

Programda, kişinin zarar gördüğünü bilmesine rağmen manipülatif bir ilişkiden neden kopamadığı da konuşuldu.

Aydın, “Aralıklı pekiştirme” kavramına dikkat çekerek manipülatif kişinin zaman zaman olumlu davranışlarda bulunmasının karşı tarafın ilişkiye tutunmasına neden olabileceğini söyledi.

Bunu kumara benzeten Aydın, bazen gelen “ödülün” kişiyi ilişki içinde tutabildiğini ifade etti.

Ayrıca kişinin ilişkiye yıllarca yatırım yapmış olmasının da kopmayı zorlaştırabildiğini belirten Aydın, psikolojide “batık maliyet” olarak adlandırılan durumun kişiyi “Bunca yıl boşa mı gidecek?” düşüncesine sürükleyebileceğini söyledi.

“GERÇEK SEVGİ KİŞİNİN GİTMESİNE İZİN VERİR"

Manipülasyon ile gerçek sevginin birbirinden ayrılması gerektiğini vurgulayan Aydın, sağlıklı ilişkide kişinin kendi kimliğiyle ve kusurlarıyla kabul gördüğünü belirtti.

Aydın, manipülatif ilişkide kişinin çoğu zaman problem çıkmasın diye ilişkiyi sürdürdüğünü, gerçek sevgide ise kişinin ilişkiden beslenerek ve büyüyerek devam ettiğini ifade etti.

“GRİ KAYA" METODU İLE TEPKİSİZ KALMAK 

Manipülatif kişiler karşısındaki insanın duygusal tepkilerinden beslenebildiği için Aydın, “gri kaya metodu” olarak bilinen yaklaşımın bazı durumlarda kullanılabileceğini söyledi.

Kişinin manipülatif söylemlere karşı sakin, kısa ve tepkisiz cevaplar vermesini öneren Aydın, “Bu senin düşüncen”, “Senin böyle hissetmeye hakkın var” gibi ifadelerle gereksiz açıklamalara girmeden sınır çizilebileceğini belirtti.

Aydın'a göre amaç karşı tarafla tartışmayı kazanmak değil, manipülasyonun ihtiyaç duyduğu duygusal tepkiyi vermemek.

MANİPÜLASYONA KARŞI İLK ADIM: KRİZ ANINDA KARAR VERMEMEK 

Programın sonunda manipülasyona maruz kaldığını düşünen kişilere bir yol haritası da sunan Aydın, öncelikle sakin kalmanın önemini vurguladı.

“Bir kavga, kriz ve kaosta herhangi bir karar vermemek” gerektiğini belirten Aydın, kişinin savunmaya geçmek yerine açık uçlu sorular sorabileceğini söyledi.

“Size böyle düşündüren ne oldu?”, “Tam olarak bunu size söyleten hangi davranışım oldu?” gibi soruların karşı tarafın genel ve yargılayıcı ifadelerini somutlaştırabileceğini belirtti.

Aydın ayrıca kişinin güvendiği insanlardan destek almasını, konuyla ilgili doğru kaynaklardan bilgi edinmesini ve ihtiyaç halinde bir uzmana başvurmasını önerdi.

Klinik Psikolog Metin Aydın, manipülasyonun fark edilmesinin ilk adımının kişinin kendi duygularını ve sınırlarını ciddiye alması olduğunu vurguladı. Aydın, sağlıklı ilişkilerde kişinin kendisini sürekli suçlu, değersiz ve yetersiz hissetmek yerine daha özgür, güvende ve değerli hissedeceğine dikkat çekti.