Kadın işçisi 150’den fazla olan iş yerinde kreş zorunlu Sosyal Güvenlik Haberleri

Türkiye’de doğum hızı son yıllarda hızla düşmeye başladı. Nüfusun kendini yenileyebilmesi için doğurganlık çağındaki kadın başına 2,1 çocuk olması gereken doğum hızı 1,4’e geriledi. Doğum hızını makul seviyelere yükseltmek için çözümler aranıyor. Bunların başında kadınların iş yaşam dengesini sağlayacak tedbirler geliyor.

SORULARINIZ İÇİN: [email protected]

Türkiye’de kadın istihdamı oranı yüzde 30’lu seviyelerde. Çalışma çağındaki her üç kadından sadece 1’i istihdamda yer alıyor. Türkiye’nin gerçek kalkınma potansiyelini değerlendirebilmesi için kadın istihdamını artırması gerekiyor.

Uluslararası kuruluşların raporları ve yerli araştırmalar kadın istihdamının artırılmasında, güvenilir, erişilebilir kreş ve çocuk bakım merkezlerinin önemli olduğu konusunda görüş birliği içinde.

150’DEN FAZLA KADININ ÇALIŞTIĞI İŞ YERİNDE KREŞ ZORUNLU

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununa dayanarak 2013 yılında çıkartılan Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik, bazı işletmelere kreş yükümlülüğü getiriyor. Yönetmeliğe göre, yaşları ve medeni halleri ne olursa olsun 150’den fazla kadın işçi olan iş yerlerinde, 0-6 yaşındaki çocukların bırakılması, bakımı ve emziren çalışanların çocuklarını emzirmeleri için kreş kurulması zorunlu. Kreş iş yerine 250 metreden uzaksa işveren ulaşım için taşıt sağlamakla yükümlü.

KREÇ AÇMAYAN İŞVEREN HİZMET SATIN ALABİLİR

İşverenin yükümlülüğünü yerine getirmek için mutlaka kreş açması gerekmiyor. Birden fazla işveren, ortaklaşa kreş açabilecekleri gibi, kamu kurumlarınca yetkilendirilmiş kreşlerle anlaşma yapmak suretiyle hizmet satın alarak da yükümlülüklerini yerine getirebilirler. Kanun bu konuda esnek davranıyor.

150 İŞÇİ KRİTERİ NEDİR?

Kreş açma yükümlülüğünün belirlenmesinde işverenin belediye ve mücavir alan sınırları içinde bulunan tüm iş yerlerindeki kadın çalışanların toplam sayısı dikkate alınıyor. Bir bankanın, mağaza veya market zincirinin kentin farklı semtlerindeki iş yerlerinde çalışan toplam kadın sayısı 150’yi aşıyorsa işveren açısından kreş yükümlülüğü doğuyor.

KREŞ DESTEĞİ NE ZAMANA KADAR SÜRMEK ZORUNDA?

Yönetmelik uyarınca, kreşlere ilköğretime kayıt yaşını doldurmamış çocuklar alınır. İlkokula kayıt yaşı 66. ayın doldurulduğu tarihtir.

İşyerinde açılan kreşlerin amacı dışında kullanılması yasak. Anne ve babalar ara dinlenmesi sırasında çocuklarını görüp bakımlarıyla ilgilenme hakkına sahipler.

İŞÇİYE KREŞ ÜCRETİ NAKİT ÖDENİRSE VERGİ KESİLİR

İşverenlerce çalışanlara kreş ve gündüz bakımevi hizmeti verilmek suretiyle sağlanan menfaatler işçi açısından gelir vergisinden muaftır. İşveren işçiye kreş yardımını nakit öderse, yapılan ödeme ücret Maliye açısından kabul edilir ve işçi o ay hangi vergi diliminde ise o oranda vergi kesilir. Ödeme işçiye değil de doğrudan kreşe yapılırsa vergi kesilmez.

İşveren doğrudan kendisi kreş açarsa, kreş için yaptığı giderlerin tamamı vergi matrahından indirilir. Vergi matrahından indirilecek harcamaya ilişkin herhangi bir sınır bulunmuyor.

İşveren doğrudan kendisi kreş açmayıp mevcut kreşlerden hizmet satın alırsa her bir çocuk için aylık olarak, brüt asgari ücretin yarısı oranına kadar harcamalar gelir vergisi matrahından indirilir. İndirim limiti 2026 yılı için aylık 16.515 TL’dir.

Kreş yardımından erkek işçilerin annesi vefat eden çocukları ile velayeti babaya verilmiş çocukları da faydalanır.

İşveren isterse tüm erkek çalışanlarının çocukları için de kreş hizmeti sağlayabilir. Ancak, bu şekilde gönüllü olarak erkek işçilerin çocukları için sağlanan kreş yardımına vergi muafiyeti uygulanmaz. Buna karşılık, işverenlerin erkek işçileri için sağladığı gönüllü kreş yardımı sosyal sigorta prim kesintisinden muaf tutulur.

YA KREŞ YA KIDEM TAZMİNATI

Yargıtay’ın işveren kreş yükümlülüğünü yerine getirmediği için iş akdini fesheden kadın çalışanlara kıdem tazminatı ödenmesine yönelik kararları bulunuyor.

Kadın işçi sayısı 150’den fazla olan işveren kreş açma zorunluluğuna uymazsa, 0-6 yaş arasında çocuğu bulunan kadın işçiler kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde iş akdini haklı fesih yapabilirler.

İş akdini bu gerekçe ile feshetmeden önce işverenin belediye sınırları içindeki kadın işçi sayısının 150’den fazla olduğunu teyit etmek gerekir. İşçi sayısının 150’den fazla olduğundan emin ise 0-6 yaş arasında çocuğu bulunan kadın çalışan önce işverene yazılı ihtarda bulunulmalı, yazılı talebe rağmen kreş sağlanmazsa veya cevap verilmezse iş akdini yazılı olarak feshetmelidir.

Fesih yazısında, yukarıda yer verdiğim yönetmeliğe atıf yapılarak 150’den fazla kadın işçi bulunan iş yerlerinde işverenin kreş zorunluluğu bulunduğu halde yükümlülüğünü yerine getirmediği için iş akdinin 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesinin (II) numaralı bendinin (f) alt bendi uyarınca feshedildiğinin belirtilmesi gerekir.