İyi niyetle gelen felaket: Balıkları kendi elleriyle tuzağa düşürdüler Sözcü Gazetesi

Fransa’da 1984 yılında yürürlüğe giren Tatlı Su Balıkçılığı Kanunu’nun ardından, göçmen balıkların üreme alanlarına ulaşabilmesi için akarsulara binlerce balık geçidi inşa edildi. Ancak araştırmalar, yukarı göçü kolaylaştıran bu yapıların, balıkların denize dönüşü sırasında aynı başarıyı sağlayamadığını ve özellikle hidroelektrik santrallerde yüksek ölüm oranlarının ortaya çıktığını gösteriyor.

60 BİN YAPAY ENGEL BULUNUYOR

Fransa’daki akarsularda baraj, bent, kilit ve eski değirmenlerden oluşan yaklaşık 60 bin yapay engel bulunuyor. EDF Hydro’nun işlettiği 400’den fazla santral ve 600 barajda, göçmen balıkların geçişini kolaylaştırmak için 250’den fazla geçiş yapısı yer alıyor. Öncelikli bölgelerde ise 190’dan fazla balık merdiveni ve geçit sistemi kullanılıyor.

TÜRBİNLERDE ÖLÜM RİSKİ

Balıkların üreme alanlarından denize dönüşünü kapsayan aşağı göç süreci, hidroelektrik santrallerin su alma noktaları nedeniyle ciddi risk taşıyor. Atlantik somonlarının gençleri ile gümüş yılan balıkları, akıntıyla birlikte türbinlere sürüklenebiliyor.

Bedous-Asasp hidroelektrik tesisinde yapılan incelemelerde, türbinlerden geçen genç somonlarda potansiyel ölüm oranının yüzde 50’yi aştığı belirlendi. Gave d’Oloron’da ise balıkları türbinlerden uzaklaştırmak için geliştirilen koruyucu ızgaralar ve yüzey tahliyeleri test edildi. Buna rağmen toplam su debisinin yüzde 93,5’i türbinlere yönelirken, yüzey çıkışlarına yalnızca yüzde 6,5’lik bölüm ayrıldı.

NEHİR BOYUNCA ÖLÜM ORANI ARTIYOR

Risk yalnızca tek bir santralle sınırlı kalmıyor. Aynı nehir üzerinde art arda bulunan hidroelektrik tesisleri, balıkların her geçişte yeniden tehlikeyle karşılaşmasına neden olarak birikimli ölüm oranını artırıyor.

Loire-Bretagne havzasına ilişkin modellemelerde, tesis sayısının daha az olduğu Bretagne bölgesinde genç somon ölümleri yaklaşık yüzde 2 seviyesinde kalırken, çok sayıda hidroelektrik tesisinin bulunduğu Loire hattında denize ulaşmaya çalışan genç somonların yüzde 27’sinin aşağı göç sırasında öldüğü hesaplandı.

YENİ SİSTEMLER GELİŞTİRİLİYOR

Fransa’da 2015’ten itibaren yürütülen çalışmalarla, aşağı göç sırasında yüzde 90’ın üzerinde geçiş başarısı sağlaması hedeflenen yeni nesil su alma sistemleri ve koruyucu ızgaralar geliştirildi. Ancak yüksek maliyetli ve enerji üretimine doğrudan katkı sağlamayan bu sistemler, ülke genelindeki tesislerin yalnızca sınırlı bir bölümünde uygulanabiliyor.

Uzmanlar, göçmen balıkların korunması için yalnızca tek tek baraj ve santrallere odaklanmak yerine, tüm nehir havzasını kapsayan ve hem yukarı hem de aşağı göçü dikkate alan çözümler geliştirilmesi gerektiğini belirtiyor.