İyi kitap mı, iyi pazarlanmış kitap mı? Gökhan Özcan

Kitap seçerken genel trendlerin dışına çıkmayı, herkesin mutlaka okunmalı diye işaret ettiği raflardan kaçınmayı, güncel kitap filan gibi sektörel goygoyları iplememeyi, filancanın son kitabı diye lanse edilenler arasından seçim yapmamayı tercih ediyorum. Hele hele dünyada şu kadar insan bu kitabı okudu, bu kitaba ayıldı, bayıldı gibi dolduruşlara hiç gelmiyorum. Benim için kitabın ne zaman çıktığının bir önemi yok, daha önce kaç kişinin okumuş olduğuyla, kaç bin, kaç milyon sattığıyla da ilgilenmiyorum.

Kitap seçerken genel trendlerin dışına çıkmayı, herkesin mutlaka okunmalı diye işaret ettiği raflardan kaçınmayı, güncel kitap filan gibi sektörel goygoyları iplememeyi, filancanın son kitabı diye lanse edilenler arasından seçim yapmamayı tercih ediyorum. Hele hele dünyada şu kadar insan bu kitabı okudu, bu kitaba ayıldı, bayıldı gibi dolduruşlara hiç gelmiyorum. Benim için kitabın ne zaman çıktığının bir önemi yok, daha önce kaç kişinin okumuş olduğuyla, kaç bin, kaç milyon sattığıyla da ilgilenmiyorum. Bunlar yayın sektörünün kitaplara sürüm kazandırmak için uydurduğu masallar çoğunlukla.

Şu bilinen bir gerçektir; kitaplar ‘herkese uygun’ kategorisine yaklaştığı ölçüde vasatlaşır; belli klasikler dışında bu böyledir. O klasikler de yayıncılığın bu kadar sektörel üretim-tüketim sarmalı içine yuvarlanıp gitmediği dönemlerde yazılmıştır. Bugün de gerçekten iyi yazar olduğu için, gerçekten büyük eserler ortaya koyduğu için çok satan yazarlar vardır ama sayıları sınırlıdır. Geri kalanı, zaten çok satsın diye kurgulanmış, kendini vasata ayarlayan, zihni ve kalbi zorlamayan, sinir olduğum tabirle okuruna hoşça vakit geçirten kitaplardır.

Kişisel olarak ben pek azı dışında bu tür sürümden kazanmak üzere kurgulanan kitaplara vakit ayırmıyorum. Çünkü vaktim kıymetli ve dediğim gibi yazıyla hakiki olarak meşgul olmuş, okumaya ayrılan vakti hak eden pek çok başka yazar da var, onlar büyük eserler vermişler ve bunları insanlığa miras bırakmışlar. Halen kayda değer sayıda eser verenleri de var. Gariptir; o eserlerin önemli bir kısmı, yayın sektörünün şişirdiği o çok satanlar listesinde kendine yer bulamıyor. Onları arayıp bulmak gerekiyor, yazanını çizenini hafızada saklamak gerekiyor. Sonra en uygun zaman geldiğinde ele alıp okumak gerekiyor. Bir kitabın iyi bir kitap olduğunun çok üstünde durulmayan bir kriteri de bu aslında, eğer samimi bir merak ve ilgiyle kitaplara yöneliyorsanız, doğru zamanda hayatınıza giren kitap yüksek ihtimalle doğru kitap oluyor.

“Gerçekten iyi bir kitap, en az batının kırlarında ya da doğunun balta girmemiş ormanlarında keşfedilmiş yabani bir çiçek kadar doğal, onun kadar beklenmedik, esrarlı ve güzeldir” diyor ‘Yürümek’ adını verdiği kitabında Henry David Thoreau.

Thoreau’nun söylediği çok önemli… Kitabın trendlerin, performans kültürünün, sosyal medya paylaşımlarının, yayın sektörü cilalamalarının ötesinde bir yerde aranması gerekiyor. Ve bizimle temas ettiği yerde kitapların o esrar ve güzelliklerini az ya da çok hayatımıza katabiliyor olması gerekiyor.

Bugünkü sosyal hayatımız içinde -ki artık sosyal hayat deyince herhalde yalnızca sosyal medyadaki hayatı anlar hale gelmiş bulunuyoruz- kitaplarını yayın piyasasının hazırladığı en güncel satış listelerinden seçmenin insanları üst bir sosyal statüye yükselttiğine inanılıyor. Kitaplar, başkalarına yansıtılabilir bir tür tüketim performansının nesnesi olmak durumunda, okur vasatında bu böyle kabul edilir hale geldi. Çoğu kimsenin özel ve özgün, kendi arayışlarının ve meraklarının neticesinde oluşmuş bir okuma listesi yok. Bir tür tüketimden, ürünü kitap olan bir tüketim kültüründen, rüzgarını reklam ve propaganda çalışmalarından alan bir dolaşım döngüsünden söz etmek çok da yanlış değil artık.

Kitaplar için az satmak, az insana ulaşmak, pek de bilinmemek bir amaç ya da kalite ölçüsü değil elbette. Ancak bunun tersi de fazlasıyla doğru… Kitaplarla insanların arasında bir anlam ilişkisi kurulması gerekiyor aciz kanaatimce, doğru yol bu! Bu yoksa dostlar alışverişte görsünler diye toplu alışverişlere girişmenin, iyi fotoğraf verdikleri için kitapları üst üste dizmenin, yanına kahve fincanı koymanın pek bir anlamı ve kazancı olmuyor.

Yazının sonunda herkesin paylaşmayabileceği bir sır vereyim: İyi bir kitap okuduğunuzda o içinizde öyle bir his bırakır ki, onu kendinize saklamak, hatta bir tür zararsız kıskançlığa kapılarak onu kalabalıklardan sakınmak istersiniz. Bu hissi başkalarına satmaya kalkışmak aklınıza bile gelmez.