Köleleşme özgürlüğü Gökhan Özcan

“Bugün Allah için ne yaptın?” muhasebesinden, “Bugün kendin için ne aldın?” muhasebesine geçtik. İlki manevi bir muhasebeydi, ikincisi dibine kadar maddi! Tüketim bir güdü, bir saldırgan salgı, bir histerik kriz, ateşi sönmeyen bir ihtiras olarak gelip içimize yerleşti. Bir şeyler satın almadan duramıyoruz, para harcamadığımız gün bize yaşanmadan geçmiş gibi geliyor. Oysa her gün bir şeyler satın almaya, bir deli atın üstünde sürekli tüketim rodeosunda performans vermeye yetecek ne gücümüz ne paramız

“Bugün Allah için ne yaptın?” muhasebesinden, “Bugün kendin için ne aldın?” muhasebesine geçtik. İlki manevi bir muhasebeydi, ikincisi dibine kadar maddi! Tüketim bir güdü, bir saldırgan salgı, bir histerik kriz, ateşi sönmeyen bir ihtiras olarak gelip içimize yerleşti. Bir şeyler satın almadan duramıyoruz, para harcamadığımız gün bize yaşanmadan geçmiş gibi geliyor. Oysa her gün bir şeyler satın almaya, bir deli atın üstünde sürekli tüketim rodeosunda performans vermeye yetecek ne gücümüz ne paramız ne de imkânımız var!

Daralıyoruz içimizdeki bu tüketim baskısı yüzünden, içimiz sıkılıyor, patlayacak gibi oluyoruz. Yorganımız ayağımızdan kısa kalınca üşüyoruz, imkanları şartlarla sınırlı hayatlarımız bize yetmemeye, sinirimize dokunmaya başlıyor. Çoğumuz bu yüzden sıkıntılıyız, uyuşturucu bağımlıları gibi tüketmeye bağımlı haldeyiz. Ama yine çoğumuzun içimizdeki nefes darlığının nereden kaynaklandığına dair bir fikri dahi yok. Boyumuzdan büyük acıkmakla kendi nefesimizi kestiğimizin farkında bile değiliz.

Her yanımızı saran reklamlar, tüketim propagandaları gözümüzü boyuyor, bilincimizi boğuyor. Bu girdaba kapılıp gidiyoruz. Reklamların aslında bizim erişemeyeceğimiz ve aslında hiç kimse için de gerçek olmayan dünyalar kurduğunu, bizi bu yalan dünyalara inandırdığını göremiyor, bu dalavereden kendimizi kurtaramıyoruz.

“Cüzdanında paran ya da kredi kartın varsa” dedi yanındakine, “kafanın içinde de sürekli ‘bir şeyler al, bir şeyler al!’ diye beynini oyup duran manyak bir papağan oluyor!”

Erich Fromm, ‘Umut Devri’ kitabında yeni insanın seçme özgürlüğü sandığı şeyin aslında ne kadar büyük bir aldanış olduğunu çarpıcı biçimde ifade ediyor: “Düzinelerce sigara, diş macunu, sabun, koku giderici, radyo, televizyon markası var, düzinelerce film ve televizyon programı var. Var oğlu var. Hepsi de onun beğenisini kazanmaya çalışıyor. Hepsi de ‘onun zevki için’ ortaya serilmiş. İçlerinden birini seçme özgürlüğü var kişinin, ama bu arada temelde hiçbirinin diğerinden farklı olmadığını unutuyor.”

Reklam sloganlarını dikkatle gözden geçirsek, bize ya çok afaki ya da hiç ihtiyacımız olmayan şeyleri satmaya çalıştıklarını rahatlıkla görebilir, teşhis edebiliriz. Neden içi asitle dolu şaibeli bir içecek ‘hayatın gerçek tadı’ olsun ki! Neden özgürlüğü tadabilmek için köşedeki kuyumcuya bir çuval para ödeyelim, değil mi? Yüzde doksanını hiç kullanmayacağımız boş uygulamalar yüzünden neden bir telefona daha basit ama iş görecek bir telefonun beş katını verelim? Kendi tarzımızı oluşturabilmek için neden filanca markanın moda ikonlarına ihtiyacımız olsun? Kendi işimizi görebileceğimiz ve ihtiyaçlarımızı gidermekle yetineceğimiz çok daha hesaplı bir hayatı bize bu kadar değersiz, bu kadar yaşanmaz gösteren nedir? Daha fazlasını kazanmak için bizim daha çok harcamamızı, daha çok tüketmemizi, hatta bunu hayatımızın temel gayesi kılmamızı isteyen yerel-küresel ticaret madrabazları, stil üfürücüleri, tarz kumkumaları olmasın sakın!

Fromm, aynı kitabının bir başka sayfasında hepimizin az ya da çok içine sürüklendiği bu sinsi tuzağı teşhir ediyor: “Sanayi, tüketicinin daha çok meta almak için kendiliğinden istek duymasına umut bağlamaz. Modası geçme denen şeyi ortaya atıp kaçınılmaz kılarak, çoğu kez eskileri çok daha uzun süre dayanacakken, tüketiciyi yeni meta almaya zorlar.”

Bir şey satın alacaksanız en yakın mağazadan alın, aksi halde siz eve dönene kadar yeni modeli çıkabilir, elinizdeki eskiyebilir!

“Parayla satın alınabilen mutluluklar tıpkı çiğnediğimiz sakızlar gibi” dedi beyaz saçlı adam, “kısa zamanda tadı gidiyor, bize boş boş gevelemesi kalıyor!”