İstanbul da iki çocuk ve annelerinin ölümünde gıda zehirlenmesi şüphesi: Hangi gıdalar daha riskli?

İstanbul'da tatilde olan dört kişilik bir ailenin "gıda zehirlenmesi" şüphesiyle hastaneye kaldırılması ardından üç ve altı yaşındaki çocuklar iki çocuk ile anneleri hayatını kaybetti. Babanın yoğun bakımdaki tedavisi sürüyor.

İstanbul İl Sağlık Müdürü Doç. Dr. Abdullah Emre Güner, X platformundan 13 Kasım akşamı yaptığı açıklamada "Fatih ilçesinde bir otelde konaklayan Böcek ailesinin fertlerinin gıda zehirlenmesi şüphesiyle hastaneye kaldırılması ve iki evladımızın hayatını kaybetmesi bizleri derinden üzmüştür" dedi ve olayla ilgili olarak İl Sağlık Müdürlüğü tarafından soruşturma başlatıldığını duyurdu.

Ajanslara göre Almanya'dan Türkiye'ye tatile gelen aile 11 Kasım'da İstanbul Ortaköy'de bir seyyar satıcıdan midye aldı, ayrıca bir restoranda yemek yedi.

Aynı gün başlayan mide bulantısı ve kusma şikayetlerinin devam etmesi üzerine ailenin 12 Kasım'da çevredeki hastanelere gittiği, tedavi sonrası taburcu edilerek otele döndükleri öne sürüldü.

Hafta başında da Rize'de bir mevlitte dağıtılan tavuklu yemeği yiyen 94 kişi gıda zehirlenmesi nedeniyle hastaneye kaldırılmış, Rize Sağlık Müdürü Gökhan Demiral "Hayati tehlike arz eden bir durum gözükmüyor" demişti.

Gıda zehirlenmesiyle ilgili bilmeniz gerekenleri derledik.

Gıdalar ne zaman zehirli olur?

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) temiz olmayan su veya gıdanın tüketilmesinin sebep olduğu hastalıkları "gıda kaynaklı" (foodborne) hastalıklar olarak tanımlıyor.

Tanımlanmış gıda kaynaklı hastalık sayısı 200'den fazla.

Gıda zehirlenmesi zararlı bakteri, virüs ve parazitlerle kontamine olmuş gıdaları tükettiğimizde meydana geliyor.

Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) gıdaların şu gibi durumlarda insan vücudu için zehirli hale gelebileceğine dikkat çekiyor:

Uzmanlar herhangi bir gıdanın, güvenilir bir şekilde hazırlanmaması veya saklanmaması durumunda gıda zehirlenmesine neden olabileceğine dikkat çekiyor.

EFSA, gıda zehirlenmesi vakalarının çoğunun, çiğ gıdalardan gelen ve tüketime hazır gıdalarla temas etmiş bakterilerden kaynaklandığını belirtiyor.

Başlıca bakteri ve virüsler hangileri?

Çevremizde binlerce bakteri türü doğal olarak bulunuyor ancak tüm bakteriler insanlarda hastalığa neden olmuyor.

Hastalığa neden olan mikroorganizmalara patojen deniyor. Belirli patojenler gıda tedarikine girdiğinde gıda kaynaklı hastalıklara neden olabiliyorlar.

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın bilgilendirme sayfasında; Salmonella, Listeria monocytogenes, Campylobacter jejuni, Escherichia coli O157:H7, Staphylococcus aureus ve bazı diğer virüsleri önemli gıda kaynaklı hastalık sebepleri olarak sıralanıyor.

Bristol Üniversitesi'nden bulaşıcı hastalıklar alanında kıdemli öğretim üyesi Dr. Tristan Cogan "Gıda zehirlenmesine verilen tepkiler arasındaki büyük fark bakterinin türüne bağlı" diyor.

Bu bakteri ve virüslerden bazıları:

Belirtileri neler?

İshal, bulantı, kusma, şiddetli karın ağrıları ve karında kramplar gibi sindirim sistemini ilgilendiren şikayetlerin yanı sıra, bazen yüksek ateş de görülebiliyor.

Ayrıca halsizlik, baş ağrısı, bulanık veya çift görme, uzuvlarda hareket kaybı, ciltte karıncalanma ve kaşıntı gibi belirtileri de olabiliyor.

Belirtiler genellikle enfeksiyona neden olan yiyeceği yedikten sonraki birkaç saat içinde başlayabileceği gibi, bazen birkaç gün içinde de başlayabiliyor.

Hangi gıdalar daha riskli?

Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmetleri NHS'e göre "her tür gıda, gıda zehirlenmesine yol açabilir" diyor.

Ancak Reading Üniversitesi'nden gıda mikrobiyolojisi uzmanı Dr. Kimon Andreas Karatzas, tavuk ve kabuklu deniz ürünleri gibi bazı gıdaların daha sık zehirlenmeye yol açtığını söylüyor.

Fakat sizi şaşırtabilecek bir sorumlu daha var.

"İlginç bir şekilde, salatalar besleyici değerleri anlamında çok önemli olsa da, gıda zehirlenmesinde başlıca sorumlulardan biri. Fakat tüketiciler bunu pek beklemiyor.

"Gıda zehirlenmesine yol açan mikroplar da besleyici gıdalara bayılıyor."

Mevsim de gıda zehirlenmeleri açısından önemli.

İngiltere'deki Gıda Standartları Kurumu (FSA) da yaz aylarında gıda zehirlenmesi vakalarının arttığını belirtiyor.

BBC Food, bunun nedeninin bakterilerin sıcak havalarda daha hızlı üremesi olabileceğine dikkat çekiyor. Ancak FSA'ya göre, pişirilmemiş gıdalar ya da çapraz bulaşmaya maruz kalmış mangal yiyecekleri de buna yol açabilir.

Türkiye'de e-devlet üzerinden "Gıda Kaynaklı Enfeksiyon ve Zehirlenme Şikayeti" yapılabiliyor.

Gıda zehirlenmesinden nasıl korunabiliriz?

Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) korunmak için şunları tavsiye ediyor:

Bristol Üniversitesi'nden bulaşıcı hastalıklar alanında kıdemli öğretim üyesi Dr. Tristan Cogan "İlk alacağınız önlem pişmiş ve çiğ gıdaları mutfağınızda ve sakladığınız yerde ayrı tutmanız" diyor.

"Çiğ gıda ile pişmiş gıdalar arasındaki temasla ya da kesme tahtasında ve mutfak aletlerindeki çapraz bulaşma gıda zehirlenmesinin önemli bir nedeni.

"Bu kural yıkanmamış sebzeler için de geçerli. Hazırlamadan önce yıkayın. Fakat çiğ etleri yıkamayın."

Cogan ayrıca bağışıklık sisteminizi yükseltmek için gıda zehirlenmesine yol açabilecek gıdaların tüketilmesi konusunda da uyarıyor.

"Rutin bir şekilde hastalıklara maruz kalan toplulukların bağışıklık geliştirdiği doğru. Ayrıca biraz bakteri olan küçük miktarlarda gıda tüketmenin bağışıklığınızı güçlendireceği yönünde bir teori de var. Fakat size bu öğüdü verenler, yaptıktan sonra hayatta kalabilmiş olanlar.

"Ne kadar bozuk gıdanın güvenli olacağına karar vermek çok zor. Bir bakteriye bağışıklık geliştiren topluluklarda aynı hastalıktan çok sayıda ölüm de görüyoruz. Bunu bilerek yapmak yüksek riskli bir strateji."

Kimler daha büyük risk altında?

Sebebi ne olursa olsun, bazı insanlar diğerlerine kıyasla daha fazla gıda zehirlenmesine uğruyor. Bunun en önemli nedeni kişilerin bağışıklık sistemleri.

Dr. Cogan "Herkesin bağışıklık sistemi farklı. Bazıları bir bakteriye daha önceden maruz kalmış ve bir tür bağışıklık geliştirmiş olabilir" diyor.

Uzmanlar genetik faktörlerin de bağışıklık seviyesini etkileyebileceğini belirtiyor.

Dr. Karatzas, "Hamile kadınlar, küçük çocuklar, bir tedavi nedeniyle bağışıklık sistemi zayıflayanlar ve ileri yaştakiler gıda zehirlenmesine daha açık. Başlıca nedeni de bağışıklık sistemlerinin düşük olması ve gıda kaynaklı patojenlere karşı koruma sağlayamaması" diyor.

Dr. Cogan'a göre de "yaş büyük rol oynuyor".

"Bağışıklık sistemleri pek iyi durumda olmayan çok küçük ve ileri yaştaki insanlar büyük ihtimalle daha çok hasta olacaktır.

"Ayrıca 10'lu yaşların sonu ve 20'li yaşların başında daha çok gıda zehirlenmesi görüldüğünü biliyoruz. Bunun nedeni de muhtemelen evin yeni terk edilmiş, ilk kez yemek pişiriliyor olması ve neyi, nerede yediğiniz konusunda yeni deneyimlere açıklık."

Gıda zehirlenmesi halinde ne yapmalı?

Cogan gıda zehirlenmesi durumunda şunları öneriyor:

"Susuz kalmaktan kaçınmak için bol su için."

"Hastalık geçene kadar ya da ishalin durmasının üzerinden iki gün geçene kadar okula ve işe gitmeyin. Çünkü bazı virüsler gıdayla olduğu gibi insandan insana da geçebilir.

"Çoğu vakada vücudunuz enfeksiyonu birkaç günde yenecektir. Suyu vücudunuda tutamıyorsanız ve susuz kamışsanız doktora gidin."

Cogan iyileşme döneminde de beslenmenizi değiştirmenizi öğütlüyor.

"Öncelikle hafif yemeklerle başlayın. Daha iyi hissedene dek az yağlı ve az lifli gıdalar tüketin."

Hangi durumlarda doktora gitmeli?

Gıda zehirlenmesi belirtileri birkaç günde geçer. Ancak NHS'e göre şu durumlarda doktora başvurmak gerekir: