İsrail seçimi sonuçları bize neyi gösteriyor? Verilen mesaj ne? Dış Haberler

İsrail’de 7 Ekim 2023’te başlayan İsrail-Hamas çatışmalarının ardından ilk kez gidilen seçimlerde henüz kesin olmayan sonuçlara göre Başbakan Netanyahu bloğu, Yashar Partisi Genel Başkanı Eishenkot’un fiili lideri olduğu muhalefet bloğundan önde. 120 sandalyeli İsrail Palramentosu Knesset’te güvenoyu için gerekli 61 sandalyeye iki blok da ulaşamazken, kilit artık Arap partilerde.

Seçim sonucu projeksiyonlarına göre Netanyahu bloğu 54 vekille parlamentoda temsil edilecek. Muhalefet bloğu 48 vekilde kaldı. Arap partileri ise 18 vekille rekor kırarak Knesset’te olacak.

Peki bu sonuçlar neyi gösteriyor?

7 Ekim’de Hamas, İsrail’e geniş çaplı bir saldırı düzenledi. Netanyahu hükümeti, bu saldırıya Gazze’yi yerle bir ederek, savaş suçları işleyerek karşılık verdi. Aşırı sağcı İsrailli hükümet sadece bununla sınırlı kalmadı, uluslararası hukuku bir kenara koyarak Lübnan’a, Suriye’ye, Irak’a, Katar’a ve İran’a defalarca kez saldırdı. Netanyahu hükümeti savaşı tüm Orta Doğu’ya yayarak ayakta kalmaya çalıştı.

Ayrıca tüm bu süreçte Netanyahu bir yolsuzluk davasıyla da karşı karşıya kaldı. Bunun yanında özellikle seçime gidilen bu son süreçte İsrail medyasında birçok kez Netanyahu’nun 7 Ekim Hamas saldırısı öncesi Birleşik Arap Emirlikleri ve Mısır tarafından bir saldırı olacağına dair uyarıldığı ancak Netanyahu’nun bu uyarıları dikkate almadığı gibi ordu dahil olmak üzere güvenlik ekibini de iddialara dair bilgilendirmediği iddia edildi. Netanyahu, 7 Ekim’de İsraillilerin yaşadığı ölümlere bilerek ya da bilmeyerek hazırlık yapmamakla suçlandı.

2022 yılında yapılan son seçimlerde 32 vekil çıkaran Netanyahu’nun partisi, tüm bu süreçlerin ardından 27 vekil çıkarabildi. Bu, yüzde 15 düşüş demek. Likud, ilk defa 30 barajını aşamamış görünüyor. Ancak Netanyahu’nun liderliğini yaptığı iktidar bloğu 54 vekil çıkararak beklenenin aksine İsrailli vatandaşlar nezdinde çok daha az yıprandığını ortaya koydu. Tüm uluslararası mahkeme kararlarına, Batı dünyası halklarının tepkilerine, İsrail’in kurulduğu günden beri yaşadığı en düşük itibar seviyesine sebep olmasına rağmen İsrail’de iktidar bloğunu destekleyen seçmenlerin sadece yüzde 10’undan azının tercihi değişti. Netanyahu’nun kaybettiği oyların çoğu koalisyon içine dağılmış gözüküyor.

Yashar Partisi lideri Eishenkot cephesinde ise sonuçların açıklanmasıyla büyüyen heyecan, oyların sayılmasıyla yerini hayal kırıklığına bıraktı. Muhalefet bloğu ilk sonuçlarda 52 vekil almış ve 50 vekil alabilen Netanyahu bloğunun önüne geçmişti. Ancak ilerleyen saatler ibreyi Netanyahu bloğuna çevirdi. Ancak Eishenkot liderliğinde bir hükümetin kurulması İsrail’in Filistin’e karşı yaklaşımını temelden değiştirir miydi? Bunun cevabı hayır. Eishenkot, 2015-2019 yılları arasında İsrail Genelkurmay Başkanı’ydı. Eishenkot’un oğlu 7 Ekim’de başlayan çatışmaların ardından İsrail ordusuna bağlı bir asker olarak görev yaparken Gazze’de hayatını kaybetti. Netanyahu reddettiği gibi, Eishenkot da Arap partilerle doğrudan ya da dolaylı bir ortaklığı reddediyor. İsrail’in Filistin’e karşı uyguladığı hukuksuz duruş, bir devlet politikasına dönüşmüş durumda.

Eishenkot, Netanyahu’nun yarattığı Gazze yıkımına karşı değil, bunu daha doğru kontrol edebileceğini vaat eden bir lider.

Ve büyüyen nüfusuyla her geçen gün İsrail’de iktidarın anahtarını elinde daha güçlü tutan grup, İsrail vatandaşı Araplar. 2020 yılında 15 vekil çıkararak en yüksek temsil seviyesine ulaşan Arap partiler, bu seçimde 18 vekile ulaşarak yeni zirve noktasındalar. Matematiksel olarak bakıldığında hiçbir blok, Arap partilerin güvenoyunu almadan iktidar olamıyor. Arap partiler durumdan memnun. Seçim sonuçlarının Filistin halkının iradesini yansıttığını belirten Arap bloğu, Netanyahu’nun iktidar ortağı olan aşırı sağcı Ben-Gvir’in yeniden iktidarın bir parçası olmamasını en önemli hedef olarak önüne koyuyor. Soykırımı savunan aşırı sağcı Ben-Gvir ve Smotrich’in savunduğu fikirler o kadar insanlık dışı ki, Birleşik Krallık, Avustralya, Norveç gibi birçok ülke bu iki isme yaptırım uyguladı, ülkesine kabul etmeyeceğini duyurdu. 2022 seçimlerinde 14 vekil çıkaran bu iki ortak bu seçimde 13 vekil çıkardı.

Netanyahu’nun en büyük destekçisi ve ortağı ABD Başkanı Donald Trump ise tüm devletler arası kaideleri hiçe sayarak Netanyahu’ya seçim öncesinde açık destek verdi. İsrail’i ziyaret ettiğinde Knesset’teki konuşmasında Cumhurbaşkanı Herzog’a, “Netanyahu’nun yolsuzluk dosyasını affedin” diye seslenen Trump; seçimden hemen önce kabinesinden en önde gelen isimleri İsrail’e göndererek hem söylemde hem de fiziki olarak Netanyahu’ya destek verdi. Muhalefet bu desteği seçim güvenilirliğine ve sağlığına bir saldırı olarak kabul etse de Trump bu adımından gayet memnun. Hatta sandıkların açılmasından saatler sonra ibrenin Netanyahu’ya dönmesinin de kendi açıklamalarının sonucu olduğunu söyleyen bir paylaşım yaptı. Trump, Netanyahu’nun beklenenden çok daha az oy kaybetmesinin kendisi sayesinde olduğunu düşünüyor.

İsrail siyaseti, sağın alternatifinin sağ olduğu bir siyaset. Arap partiler artık ülkenin en güçlü üçüncü bloğu konumunda. Bu siyaset düzlemi koalisyonalara, uzun müzakerelere alışık. Bu seçimlerin ardından da uzun bir müzakere süreci yaşanması, bu süre içinde Netanyahu’nun başbakanlığa devam etmesi bekleniyor. Ancak Eishenkot’un lideri olduğu muhalefet bloğunun bir parçası olan merkez solcu Demokrat Parti, Eishenkot’u ve diğer ortakları Arapların desteğini almaya ikna edebilirse birleşik muhalefet aşırı sağın karşısında iktidara gelebilir.