İran da polisleri öldüren iki kişi binlerce kişinin gözü önünde idam edildi

İran, Ocak ayında ülke genelinde düzenlenen hükümet karşıtı protestolar sırasında dört polis memurunu öldürmekten suçlu bulunan iki kişiyi salı günü kamuoyu önünde idam etti. Devlet medyasının aktardığına göre, Abdolfazl Sepahi Badjani ve Amir Hossein Safari Hosseinabadi isimli mahkumlar, İsfahan kentindeki Alikhani Meydanı'nda halkın gözü önünde asılarak infaz edildi.

Söz konusu protestolar, İran İslam Cumhuriyeti tarihindeki en büyük hükümet karşıtı gösterilerden biri olarak kayıtlara geçti. Yetkililer protestolara sert müdahalede bulunurken, binlerce kişinin hayatını kaybettiği ve on binlerce kişinin gözaltına alındığı bildirildi. Protestolar büyük ölçüde bastırılmışken, 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran'a karşı başlattığı savaş gündemi değiştirdi.

İnsan hakları kuruluşları, idam edilen iki kişinin dört polis memurunun öldürüldüğü olayla bağlantılı olarak suçlu bulunduğunu belirtti. Aynı davada toplam 14 kişi ölüm cezasına çarptırılırken, bunlardan ikisi ayın başlarında idam edilmişti.

İran'da kamuya açık idamlar nadir görülmeyen bir uygulama. Özellikle siyasi mahkumlar için uygulanan bu infazlar, çoğunlukla şehir meydanlarında, vinçlerin darağacı olarak kullanılmasıyla gerçekleştiriliyor.

Ocak ayından bu yana infaz dalgası

ABD merkezli ve İran'daki insan hakları ihlallerini takip eden Human Rights Activists News Agency (HRANA) verilerine göre, salı günü idam edilen iki kişiyle birlikte mart ayından bu yana en az beş protestocu kamuoyu önünde idam edildi. Kuruluş, son beş yılda İran'da 29 kamuya açık infaz vakasını belgelediğini açıkladı.

Uluslararası Af Örgütü ise salı günkü infazları, "yetkililerin muhalefeti bastırmak amacıyla ölüm cezasını kullanmasını daha da tırmandıran bir adım" olarak nitelendirdi. Kuruluşa göre, aralarında çocuk yaşta gözaltına alınan üç kişinin de bulunduğu en az 60 kişi hâlâ idam edilme riskiyle karşı karşıya.

Uluslararası Af Örgütü Orta Doğu ve Kuzey Afrika Direktörü Heba Morayef, yaptığı açıklamada, "İranlı yetkililer, muhalefeti cezalandırmak ve bastırmak amacıyla korkunç bir idam ve ölüm cezası dalgası başlattı. Uluslararası toplumun zayıf tepkisi, yetkilileri bu ölümcül politikalarını sürdürme konusunda cesaretlendiriyor." ifadelerini kullandı.

Örgüt ayrıca, Ocak ayındaki protestolarla bağlantılı suçlamalar nedeniyle en az 26 kişinin, işkence altında alınan ifadeler ve adil olmayan yargılamalar sonucunda idam edildiğini öne sürdü. Bunun yanı sıra, casusluk ve muhalif gruplara üyelik gibi siyasi gerekçelerle bu yıl 26 kişinin daha idam edildiği bildirildi.

1979'dan bu yana en kanlı müdahale

Protestolar, İran'da derinleşen ekonomik kriz nedeniyle başladı ve kısa sürede dönemin Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney'in görevden ayrılması yönündeki çağrılara dönüştü. Haberde, Hamaney'in daha sonra ABD ve İsrail'in ilk saldırılarında hayatını kaybettiği de belirtildi.

İnsan hakları kuruluşlarına göre, protestolara yönelik güvenlik operasyonu, İran İslam Cumhuriyeti'nin 47 yıllık tarihindeki en ölümcül baskı süreci oldu.

HRANA, İran içindeki geniş iletişim ağına dayanarak hazırladığı raporda, protestolar sırasında 7 binden fazla kişinin hayatını kaybettiğini ve binlerce ölüm vakasını daha araştırdığını açıkladı. Kuruluşa göre, yalnızca altı haftayı biraz aşan sürede 50 binden fazla kişi gözaltına alındı. İran hükümeti ise protestolarda 3 binden fazla kişinin öldüğünü kabul etti.

Protestoların en yoğun döneminde İranlı yetkililer, hızlı yargılamalar ve idam cezalarının uygulanacağının sinyallerini vermişti.

Mahkum aileleri endişeli

HRANA'nın aktardığına göre, salı günü idam edilen iki kişinin cenazeleri henüz ailelerine teslim edilmedi. Aynı davada yargılanan diğer sanıkların yakınları ise sevdiklerinin akıbetinden endişe duyduklarını belirterek İsfahan'daki cezaevi önünde toplandı.

İran yargısına bağlı bir internet sitesi ise idam edilen iki kişinin yalnızca polisleri öldürmekle kalmayıp, bir polis karakolunu ateşe verdiğini ve kamu binalarına da zarar verdiğini öne sürdü.

İnsan hakları örgütleri ise İran'daki siyasi tutukluların, usul güvencelerinden yoksun, kapalı kapılar ardında gerçekleştirilen yargılamalarda mahkum edildiğini ve kararların çoğu zaman işkence altında alınan zorla itiraflara dayandırıldığını savunuyor.