İnsan, köpek ve inek eti yiyor: Kanatlı bela geri döndü Sözcü Gazetesi

Bilim dünyasında yıllar önce kazanıldığı düşünülen bir savaş, kaçakçılık ve organize suç ağları yüzünden yeniden alevlendi. ABD Tarım Bakanlığı'nın (USDA) geçtiğimiz günlerde Teksas'taki bir buzağıda ve ardından Yeni Meksika'da bir köpekte Yeni Dünya Burgu Kurdu (Screwworm) vakası tespit etmesi, bilim insanları için sürpriz olmadı. Yaşam döngüsüyle adeta ünlü bilimkurgu filmi "Alien" (Yaratık) senaryolarını aratmayan bu ölümcül parazit sinek, Kuzey ve Orta Amerika'da hayvancılık endüstrisini milyarlarca dolarlık bir zararla tehdit ediyor.

CANLI CANLI İNSAN YİYEN KABUS GERİ DÖNDÜ

Bilimsel adı Latince "insan yiyen" anlamına gelen bu parazit, yumurtalarını sıcakkanlı hayvanların (inek, at, köpek) ve hatta insanların açık yaralarına ya da vücut boşluklarına bırakıyor. Yumurtadan çıkan larvalar, konakçının etini canlı canlı yiyerek besleniyor ve büyüyor.

Tarihte ilk kez Fransız bir deniz cerrahı tarafından Fransız Guyanası'ndaki bir hapishanede, mahkumların burun deliklerine yüzlerce yumurta bırakan bu sineklerle karşılaşılmasıyla kayda geçirilmişti. O dönem çaresizlik içinde raporlanan bu parazit, 20. yüzyılda ABD liderliğinde yürütülen onlarca yıllık ve milyonlarca dolarlık "kısır sinek salınımı" programı sayesinde Kuzey ve Orta Amerika'dan tamamen temizlenmişti. Ta ki 2023 yılına kadar.

YASA DIŞI HAYVAN TİCARETİ TAŞIMAYA NEDEN OLUYOR

Yaban Hayatı Koruma Derneği (WCS) direktörü ekolog Jeremy Radachowsky ve diğer araştırmacılar, bu geri dönüşün arkasında çok daha büyük bir organize suç ağının olduğunu belirtiyor. Düşünce kuruluşu InSight Crime'ın raporlarına göre, Orta Amerika'daki organize suç örgütleri ve karteller, yasa dışı büyükbaş hayvan kaçakçılığını hem doğrudan büyük paralar kazanmak hem de kara para aklamak amacıyla kullanıyor.

Karteller, ormanları katlederek devasa kaçak çiftlikler kuruyor ve buralarda yetiştirdikleri kontrolsüz, sağlık taramasından geçmemiş hayvanları sınır ötesine kaçırıyor. Bilim insanları, haritadaki sinek yayılım rotaları ile bilinen yasa dışı hayvan kaçakçılığı yollarının birebir eşleştiğini ortaya koydu. Kaçırılan her bir kaçak inek, beraberinde bu ölümcül parazitleri ve tüberküloz ya da kuş gribi gibi diğer tehlikeli hastalıkları taşıma potansiyeline sahip.

SİNEK IŞIK HIZIYLA KUZEYE DOĞRU İLERLİYOR

Parazitin yeniden hortlaması, Kolombiya ve Panama arasındaki balta girmemiş Darien Geçidi'ndeki göçmen dalgası sırasında taşınan hayvanlarla başladı. Başlarda Panama içinde yavaşça ilerleyen sinek, Nicaragua’ya ulaştığında korkunç bir hız kazandı. Normalde kendi başlarına sadece 10-20 kilometre uçabilen bu sinekler, kaçak hayvanların etinde seyahat ederek iki ayda 1000 kilometreden fazla yol katetti.

Salgının büyümesi üzerine ABD ve Meksika arasında karşılıklı radikal adımlar atıldı:

Temmuz 2025: ABD, Meksika'dan gelen tüm canlı hayvan giriş limanlarını kapattı.

Meksika'nın Karşı Hamlesi: ABD'de ilk vakaların görülmesinin ardından Meksika da kendi sınırlarını Amerikan canlı hayvanlarına kapattı.

Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum, Orta Amerika'dan gelen kaçak hayvan geçişlerini kontrol etmenin son derece zor olduğunu itiraf ederken, yerel çiftçiler şimdiden büyük darbeler almaya başladı. Meksika'daki bazı küçük üreticiler, yeni doğan buzağılarının daha 2-3 günlükken kurtlandığını ve hayvanlarını kaybettiklerini belirtiyor.

SOKAK KÖPEKLERİ TAŞIYICI ROLÜNDE

Burgu kurdu sadece hayvancılık sektörünü vurmakla kalmıyor. Yeni Meksika eyaletinde tespit edilen ilk vakanın bir köpek olması tehlikenin boyutunu değiştirdi.

Meksikalı ekolog Andrés Lira, salgının yayılmasında köpeklerin gizli ve en tehlikeli aktörlerden biri olduğunu söylüyor. Latin Amerika genelinde sokak hayvanlarına yönelik kontrol ve bakım hizmetlerinin yetersiz olması nedeniyle, parazit kapmış sahipsiz köpekler bu hastalığı insanların tahmin ettiğinden çok daha hızlı ve geniş alanlara yayıyor.

"ONUNLA YAŞAMAYI ÖĞRENMEYİLİZ"

Teksas Tarım Komiseri Sid Miller gibi bazı yetkililer, USDA'ya baskı yaparak sadece kısır sinek salınımı değil, kanserojen olduğu gerekçesiyle reddedilen SWASS (kimyasal yem ve pestisit baskılama sistemi) gibi agresif yöntemlerin de devreye sokulmasını talep ediyor. Ancak USDA uzmanları, bu kimyasalların çevreye zararlı olduğunu ve doğaya salınan milyarlarca kısır sineği de öldürerek sistemi baltalayacağını savunuyor.

Ekolog Andrés Lira ise tüm bu çabalara rağmen parazitin Güney ve Orta Amerika'dan tamamen silinmesinin neredeyse imkansız olduğu görüşünde; çünkü bu sinek zaten bu coğrafyanın yerlisi. Lira, "Korkarım ki bu parazitle yaşamayı öğrenmek zorunda kalacağız" diyerek durumun ciddiyetini özetliyor.

Amerika kıtasında yaşanan bu biyolojik kriz, şimdiden okyanusun ötesinde de alarm zillerinin çalmasına neden oldu. Avrupalı gıda ve tarım düzenleyicileri, et yiyen bu sineğin Atlantik'i aşması ihtimaline karşı şimdiden acil durum eylem planları hazırlamak üzere uzmanlarla toplantılara başladı. Eğer acilen hükümetler arası ortak bir operasyonla kaçakçılık ağları çökertilmezse, bu parazit küresel et ve hayvancılık endüstrisinde milyarlarca dolarlık tarihi bir yıkıma yol açabilir.