İkinci el araçta şaşırtan yeni tuzak! ‘Son dönemde mağdur sayısı arttı’ Bu işaretlere dikkat

Otomotiv pazarı rekor satışlardan “denge” arayışına girerken, asıl büyük dönüşüm ikinci el cephesinde yaşanıyor. Satılan her 10 aracın 6’sından fazlası artık 10 yaş ve üzeri. 
Otomerkezi.net CEO’su Muhammed Ali Karakaş, “Türkiye’de satılan her 1 sıfır araca karşılık yaklaşık 6,8 adet ikinci el araç el değiştirdi. Bu yıl sıfır araç/ikinci el araç oranının yakın seviyelerde olmasını öngörüyoruz. Beklentimiz sıfırda 1,5 milyon, ikinci elde ise 11 milyon adetlik araç satışı” dedi.
İkinci elde beklenen bu satış artışı, alıcılar için fırsat kadar risk de anlamına geliyor. Çünkü talep arttıkça dolandırıcılık ve yanıltıcı ilanların sayısı da yükseliyor. Peki son dönemde en çok hangi hileler görülüyor? RS Oto Ekspertiz Genel Müdürü Erkan Çalışkan, saha gözlemlerinden yola çıkarak çok önemli uyarılarda bulundu. Özellikle yeni bir yöntem kafaları da karıştırdı...

EN SIK KARŞILAŞILAN DOLANDIRICILIK YÖNTEMİ HANGİSİ?
Erkan Çalışkan, şu an piyasada en çok gözlemledikleri usulsüzlük yönteminin araç kilometre bilgisinin düşürülmesi olduğunu söyledi. Çalışkan, “Uzun yıllardır ikinci el araç piyasasında en sık karşılaşılan dolandırıcılık yöntemlerinden biri olarak gündemdeki yerini koruyor. Geçmiş yıllara kıyasla azalma görülse de halen en yaygın usulsüzlükler arasında ilk sıralarda” dedi.

TEMİZ RAPORLU ARAÇ YERİNE KUSURLU ARAÇ SATIŞI! BU NASIL OLUYOR?

“Son dönemde ikinci el araç piyasasında oldukça dikkat çekici ve tüketicileri mağdur edebilecek bir yöntemle karşı karşıya kalıyoruz. Aynı marka, model, yıl ve hatta renk özelliklerine sahip iki ayrı aracın kullanıldığı bir sistem üzerinden alıcıların yanıltıldığı yönünde ciddi iddialar bulunuyor” diyen Erkan Çalışkan, şöyle devam etti:
“Araçlardan biri mekanik ve kaporta açısından sorunsuz, diğeri ise çeşitli kusurlar barındırıyor. Satıcı taraf, ekspertiz işlemini sorunsuz olan araç üzerinde yaptırarak temiz rapor alıyor. Ancak noter satış aşamasında, ekspertize giren araç yerine kusurlu olan diğer aracın devri gerçekleştiriliyor. Görünüm olarak birebir benzerlik taşıdığı için alıcı çoğu zaman durumu fark edemiyor. Bu durumda ciddi mağduriyet yaratıyor. Araç alacaklara önerim, aracı satın almadan önce muhakkak araç üzerindeki şase ile ruhsat üzerindeki şase numaralarını karşılaştırın.”


TABAN HALISI ALTI, PODYE BÖLGESİ VE BAGAJ HAVUZUNA DİKKAT!
Bir süredir change tuzağının da çok arttığının altını çizen Erkan Çalışkan, “Şase numarası üzerinde uygulanan “change” yöntemi, şase numarasının bulunduğu bölümün çevresinden kesilerek farklı bir araçtan alınan parçanın ilgili alana kaynaklanması suretiyle gerçekleştirilen bir müdahale yöntemi” dedi.
“Ayrıca şase numarası her zaman kolay erişilebilen veya gözle görülebilen bir bölgede yer almayabilir” uyarısında da bulunan Çalışkan, “Bazı araçlarda şase numarası; taban halısı altında, podye bölgesinde, araç göğsü içerisinde veya bagaj havuzu kısmında konumlanabilmekte, iyi bir işçilikle yapılan müdahaleler nedeniyle dışarıdan fark edilmesi zor hale gelebiliyor” ifadelerini kullandı.

Ekspertiz firmalarının araçların şase numarası orijinalliğini resmî olarak doğrulayabilecek yetkiye sahip olmadıklarının da altını çizen Çalışkan, “Şase numarasının orijinalliğinin tespiti yalnızca ilgili ve yetkili kurumlar tarafından yapılabiliyor. Bu kapsamda yetkili kuruluşlar; TSE, Makine Mühendisleri Odası ve Otomotiv Ana Bilim Dalı bulunan üniversiteler” dedi.
Uzman isim araç alacaklara şu uyarıda bulundu: “Özetle ekspertiz süreçlerinde bu tür müdahalelerin gözden kaçma ihtimali, daha önce belirtilen sebepler doğrultusunda teknik olarak mümkün. Bu nedenle araç satın alacak kişilerin, ilgili aracın cam önü etiketi, kapı direği etiketi ve çakılı şase numarası gibi temel kimlik bilgilerini mutlaka kontrol etmesi; mümkünse aracın yetkili servis incelenmesini sağlaması önemli.”

ECU YAZILIMIYLA ARIZA GİZLEME
Sosyal medyada ‘ECU yazılımıyla arıza gizleme’ yöntemine dair paylaşımlar var. Bu tam olarak nedir? 
Bu soruma Erkan Çalışkan, “Aracın motor kontrol ünitesine veya bazı araçlarda ABS, airbag, şanzıman gibi kontrol ünitelerine yazılım yüklenerek şunlar yapılıyor: Arıza lambalarının yanması engellenir, Arıza kodları ECU içinde bastırılır (pasif gösterilir), OBD cihazı bağlandığında arıza görünmeyebilir, Hatta bazı arızalar “normal çalışıyormuş” gibi simüle edilir” cevabını verdi. Çalışkan, şu bilgilerin altını çizdi:
-- Bu işlem genellikle chip tuning / yazılım atma adı altında yapılır ancak kötü niyetli kullanıldığında dolandırıcılık amacı taşır. Airbag, şanzıman, motor vb. sistemlerde oluşan bazı arızalar, OBD cihazlarıyla yapılan kontrollerde her zaman tespit edilemeyebilir. Ancak aracın fiziki inceleme, mekanik kontroller ve yol testi gibi teknik değerlendirme aşamalarında bu tür sorunların tespit edilmesi mümkün.
-- Bu noktada unutulmamalıdır ki; mükemmel suç yoktur. Bu bakış açısıyla değerlendirildiğinde, arızalar elektronik sistemler üzerinden gizlenmeye çalışılsa dahi, alanında uzman ekipler tarafından gerçekleştirilen detaylı kontroller sayesinde söz konusu teknik problemler titizlikle ortaya çıkarılır. 
TEST SÜRÜŞÜ YAPARKEN HANGİ İŞARETLER ARACIN SORUNLU OLDUĞUNU ELE VERİR?

“Ekspertizlerimizde bulunan test hattında; fren, süspansiyon ve yanal kayma testleri, kalibrasyonu yapılmış cihazlarımız ile gerçekleştiriliyor” diyen Erkan Çalışkan, “Buna ilave olarak, deneyimli ustalarımız tarafından araçlar yol testine çıkarılarak; fren performansı, süspansiyon durumu, ön ve arka takım kontrolü ayrıca kontrol ediliyor. Araç yol testinde rampa testi, kalkış testi ile motor ve şanzıman performansı da detaylı şekilde kontrol ediliyor” dedi.
Çalışkan, “Özellikle satın alınan ekspertiz paketinde şanzıman kontrolü bulunması durumunda; şanzıman vites geçişleri, olası ses ve vuruntu gibi anormallikler titizlikle incelenmekte ve raporlanmakta” ifadelerini kullandı.

SADECE BALATALARA BAKARAK FREN SİSTEMİ SAĞLIKLI DENİLEBİLİR Mİ? BU NOKTADA BAŞVURULAN HİLELER VAR MI?
Balatanın kullanım sürecine bağlı olarak zamanla aşınan ve belirli periyotlarda değişimi gereken bir sarf malzemesi olduğunu söyleyen Erkan Çalışkan, “Bu nedenle balata aşınması tek başına bir arıza veya olağan dışı bir durum olarak değerlendirilmemeli” dedi ve ekledi:
-- Ekspertiz kapsamında fren sistemi kontrolleri; fren hidroliği kaçak kontrolü, fren boru ve hortumlarında aşınma/korozyon kontrolü, fren hidrolik seviyesi, fren merkezi kontrolü ile disk veya kampana durumunun gözle ve elle incelenmesi şeklinde gerçekleştiriliyor.
-- Bu kontroller sayesinde fren sistemine ilişkin birçok unsurun yüzde 100’e yakın tespiti mümkün olmakla birlikte, fren sisteminin hayati önem taşıyan performans kriterleri olan frenleme gücü, fren sapması ve genel fren verimliliği gibi parametreler; yol testi ve fren test cihazı kullanılarak ölçümlenip doğrulanıyor.

HAVA YASTIKLARINDA ŞÜPHE UYANDIRAN SORUNLAR
Erkan Çalışkan, hava yastıklarıyla ilgili ekspertiz süreçlerinde en sık karşılaşılan durumlara ilişkin de değerlendirmelerde bulundu. Çalışkan, ekspertizlerde genellikle üç ana başlıkta inceleme yapıldığını belirterek, “Perde airbag, direksiyon airbag ve torpido (yolcu) airbag kontrolleri en sık karşılaştığımız alanlar arasında yer alıyor” dedi.
Müşterilerin talebine göre yalnızca airbag kontrol tespiti yapılabildiğini ya da sökme-takma işlemini de içeren kapsamlı ekspertiz paketlerinin tercih edilebildiğini aktaran Çalışkan, özellikle perde ve direksiyon airbag kontrollerinin gerekli durumlarda sökülerek gerçekleştirilebildiğini ifade etti.
Söküm işlemleri sırasında piyasada sıkça rastlanan bazı müdahale yöntemlerinin tespit edilebildiğini vurgulayan Çalışkan, “Parçanın orijinal bantla sarılmamış olması, üretim tarihinin farklı çıkması ya da direnç uygulaması gibi durumlarla karşılaşabiliyoruz” diye konuştu.
Torpido bölgesinde kaplama, işlem ya da görsel müdahale izlerinin şüphe uyandırması gerektiğini söyleyen Çalışkan, bu tür durumlarda torpido sökülmese dahi rapora not düşüldüğünü ve müşterilere ilgili bölgenin bir airbag uzmanı ya da yetkili serviste kontrol ettirilmesinin tavsiye edildiğini aktardı.
Direnç uygulamalarının her zaman yüzde 100 kesinlikle tespit edilemeyebileceğine de dikkat çeken Çalışkan, dolandırıcılık yöntemlerinin zamanla geliştiğini ve bazı uygulamaların gizlenebildiğini belirtti. Ancak yapılan fiziki kontroller ve detaylı incelemeler sayesinde airbag üzerinde işlem ya da müdahale ihtimalinin büyük ölçüde ortaya çıkarılabildiğini sözlerine ekledi.
İKİNCİ EL SATIŞINDAKİ BU KLİŞELERE KANMAYIN
Erkan Çalışkan, ikinci el araç piyasasında alıcıları yanıltan klişelere de dikkat çekti. Çalışkan, ‘Zamanım yok’, ‘Benim ustam baktı’, ‘Filo aracı ama düzenli servisli’, ‘Ekspertize gerek yok, zaten temiz’ gibi ifadelerin alıcıda güven algısı yaratmak için sıkça kullanıldığını söyledi. 
Ayrıca ‘Tramer şişirme’, ‘Uzun yol yaptığı için km yüksek ama temiz’, ‘Kilometre önemli değil, motor önemli’ gibi manipülatif cümlelerin de piyasa dilinde yaygın olduğunu belirtti. Diğer yaygın klişeler arasında ‘Bu araba kaçmaz’, ‘Emsalsiz temiz’, ‘Sıfır ayarında’, ‘Masrafsız’, ‘Garaj arabası’ gibi ifadelerin yer aldığına da dikkat çekti.
KURUMSAL EKSPERTİZ SEÇERKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİ?
“Bir firmanın kurumsal yapıya sahip olup olmadığını değerlendirebilmek için bazı temel kriterlerin sorgulanması oldukça önemli” diyen Erkan Çalışkan, “Bu kapsamda şu sorular, firmaya ilişkin güvenilirlik ve kurumsallık seviyesini anlamada önemli bir yol gösterici olacaktır” dedi. Firma sektörde kaç yıldır faaliyet göstermektedir?
Türkiye genelinde yaygın bir bayi / şube ağı bulunmakta mıdır?
İletişim kurulabilecek bir merkez ofis veya çağrı merkezi altyapısı mevcut mudur?
Holding yapısı veya güçlü bir organizasyonel yapılanması var mıdır?
Otomotiv sektöründe farklı alanlarda kaç yıldır hizmet vermektedir?
Sadece sosyal medya üzerinden mi faaliyet göstermekte, yoksa sektörel tecrübe ve altyapı ile mi büyüme sağlamıştır?