Hürriyet ülke ülke inceledi: Dijital telif yasası kazandırdı

İnternette yayın yapan kuruluşlar ile haber ve içerik hazırlayan yayıncıların çabasıyla günümüzde her vatandaş birçok içeriğe hızlıca ulaşabiliyor. Bu haber ve içerikler genelde Google gibi büyük arama motorları ve sosyal medya platformları aracılığı ile yayılıyor. Ancak Google gibi şirketler, arama motorlarında yer verdikleri bu haber ve içeriklerden oldukça büyük reklam geliri elde ediyor. Geçtiğimiz günlerde hurriyet.com.tr'de yer alan habere göre Google, Meta, X, TikTok gibi şirketlere 2024 yılında reklam yoluyla 200 milyar TL aktarıldı. Tasarı halinde olan Dijital Telif Yasası'nın yürürlüğe girmesiyle de Türkiye'deki yayıncı ve içerik üreticilerin hakları güvence altına alınacak. Dijital ortamda üretilen içeriklerin hukuki ve ekonomik olarak korunmasını sağlayan bu düzenleme ile içerik üreticileri büyük teknoloji şirketlerinden telif ücreti alacak. Dünyada AB, Kanada ve Avustralya gibi ülkeler daha önce bu yasayı yürürlüğe koydu. 

AB'E YASA 2021'DE YÜRÜRLÜĞE GİRDİ

Avrupa Birliği Konseyi, internet platformlarının ve içerik üreticilerinin elde ettiği kârlar arasındaki uçurumu azaltmak, bu iki grup arasında işbirliğini teşvik etmek ve metin ve veri içerikleri için telif hakkı istisnaları oluşturmak amacıyla 2019 yılında Avrupa Telif Yasası'nı yürürlüğe koydu. Google tasarıya karşı çıksa da 2023 yılında 1500 içerik ve haber üretici ile anlaşma imzaladığını açıkladı.

FRANSA'DAN GOOGLE'A 750 MİLYON EURO CEZA

Avrupa Telif Yasası'nı ulusal yasalarına en hızlı entegre eden ülkelerden biri ise Fransa. Ülke, 2019'da büyük teknoloji platformlarının haber içeriğinin kullanımı için yayıncılardan ücret talep etmesini gerektiren medya şirketleri ve haber ajanslarının yayın haklarına ilişkin yasayı yürürlüğe koyan ilk AB üyesi oldu. Google gibi şirketler yasaya dirense de içerik üreticilerine ödeme yapmayı kabul etti.

Ancak Fransa, 2021 yılında Fransız yayıncılarıyla yaşadığı telif anlaşmazlığı nedeniyle Google'a 500 milyon euro para cezası verdi. Daha sonra Google, Fransa genelinde 300 haber üreticisi ile anlaşma imzalandığını açıkladı. Ülke yine telif ihlali nedeniyle 2024 yılında Google'a 250 milyon dolarlık bir ceza davası açtı.

İSPANYA'DAKİ DURUM

Google telif konusunda İspanya ile de sorunlar yaşadı. İspanya'nın 2014 yılında dijital telif yasasını yürürlüğe sokmasıyla Google yasayı gerekçe göstererek ülkede 'Google Haberler' yayınına son verdi. İspanya'da faaliyetlerini sürdüren ABD'li şirket, 2018-2020 arasında ülkedeki 5 büyük haber yayıncısına toplam 130 milyon dolar ödeme yaptıklarını duyurdu. İspanya'nın AB Telif Yasası'nı uygulamaya koymasıyla ABD'li şirket Google Haberlerin İspanya'ya geri döndüğünü açıkladı.

GOOGLE KANADA'DA HER YIL YAYINCILARA 72 MİLYON DOLAR ÖDÜYOR

Kanada 'Dijital Telif Yasası'nı uygulayan ülkelerin başında geliyor. Bill-C18 olarak da bilinen 'Online News Act' (Çevrimiçi haber yasası), Kanada'daki sosyal medya platformları, arama motorları gibi dijital kuruluşlar ile haber ve benzeri içerik üreten dijital yayıncılar arasında telif anlaşmaları için bir çerçeve sunuyor. Yasa dijital kuruluşların, bünyesinde bulunan sosyal medya platformları ve arama motorları aracılığı ile özel içerikle erişim sağlama, bu içerikleri yayınlama veya çoğaltma karşılığında içeriği hazırlayan editörlere bir ücret ödemesini amaçlıyor. Kanada, yasayı 22 Haziran 2023 yılında kabul etti.

Yasaya karşı çıkan kuruluşların başında ABD merkezli teknoloji devi Google geldi. Şirketin verilerine göre, Google 2022'de Kanada merkezli haber yayınlarına 3,6 milyardan fazla bağlantı verdi ve bu yönlendirme trafiğinin yıllık değeri 250 milyon Kanada doları (189 milyon ABD doları) olarak hesaplandı. Google, C18 yasası kapsamındaki ödeme yükümlüklerinden kurtulmak amacıyla Kanada haber linklerine bağlantı vermeyeceğini açıkladı.

Ancak daha sonra Google geri adım atarak yayıncılara telif konusunda paylarına düşen rakamı ödemeye istekli olduklarını açıkladı. Kanada hükümeti ile yürütülen müzakereler sonucu Google, tek tek yayıncılara ödeme yapmak yerine Kanada'daki yayıncılar adına kurulan ortak bir fona ödeme yapmayı kabul etti. 29 Kasım 2023'te Google, Kanada federal hükümetiyle Bill C-18'e uymak üzere bir anlaşmaya vardığını ve her yıl oluşturulan fona 100 milyon Kanada doları (72 milyon dolar) ödeyeceğini açıkladı.

Bunun yanında 2025 yılında Kanada Radyo Televizyon ve Telekomünikasyon Komisyonu, yasa kapsamında Google'a ek bir verginin de uygulanacağını duyurdu.

AVUSTRALYA'DA 140 MİLYON DOLAR TELİF

Avustralya da dünya üzerinde Dijital Telif Yasasını kabul etmiş ülkeler arasında bulunuyor. 'The News Media Bargaining Code' (Haber Medyası Pazarlık Yasası) 3 Mart 2021 tarihinden bu yana yürürlükte bulunuyor. Yasa ile Avustralya'da faaliyet gösteren büyük teknoloji platformlarının, platformlarında sunulan veya bağlantısı verilen haber içeriği için yerel haber yayıncılarına ödeme yapmasını sağlanması amaçlandı. Google, yasa yürürlüğe girerse şirketin Avustralya pazarından çekileceğini söylemesine karşın geri adım attı ve Avustralya hükümeti ile anlaşıldı. Avustralya hükümeti Google ve Meta gibi şirketlerden her yıl yasa kapsamında yayıncılar için 140 milyon ABD dolar ödeme aldıklarını açıkladı.