Hipnoz beynin anlamlandırma süreçlerini destekliyor Son Haberler

Hipnoterapinin nörobiyolojik temelleri ile dikkat, algı, öğrenme, hafıza, duygu ve davranış üzerindeki olası etkileri son yıllarda psikiyatri ve nörobilim alanındaki çalışmaların başlıkları arasında yer alıyor. Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, NPİSTANBUL Hastanesi Yönetim Kurulu Başkanı ve Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, hipnozun yalnızca farklı bir bilinç durumu oluşturmakla sınırlı olmadığını, beynin dikkat, anlamlandırma ve davranış süreçleriyle de yakından ilişkili olduğunu söyledi.

Tarhan, hipnoz sırasında kişinin terapötik amaçla farklı bir bilinç durumuna geçtiğini belirterek söz konusu durumun disosiyasyon kavramıyla açıklanabileceğini kaydetti. Beynin farklı bilinç durumlarına geçebilme özelliğinin hipnoterapinin nörobiyolojik temelini oluşturan önemli unsurlardan biri olduğunu ifade etti.

HİPNOZ BEYNİN DİKKAT VE ANLAMLANDIRMA SÜREÇLERİYLE İLİŞKİLİ

Hipnoterapinin psikiyatri ve nörobilim alanındaki araştırmalarla birlikte daha fazla gündeme geldiğini belirten Prof. Dr. Tarhan, hipnozun beynin dikkat, anlamlandırma ve davranış mekanizmalarıyla bağlantılı olduğunu söyledi. Tarhan’a göre hipnoz sırasında ortaya çıkan farklı bilinç durumu, beynin çeşitli sistemleri arasındaki işleyiş üzerinden ele alınabiliyor.

Beyindeki yapısal ve işlevsel bağlantıların DTI ve fonksiyonel MR gibi yöntemlerle incelenebildiğini aktaran Tarhan, özellikle “default mode network” olarak adlandırılan varsayılan ağın önemine dikkat çekti. Söz konusu ağın kişinin hayal kurduğu, iç dünyasına yöneldiği, kendisi ve yaşamındaki konumu üzerine düşündüğü dönemlerde etkinleştiğini belirtti.

KLİNİK HİPNOZ YENİ BAKIŞ AÇILARI GELİŞTİRMEYİ DESTEKLEYEBİLİR

Default mode network'ün anlam üretme ve yeni fikirler geliştirmeyle de ilişkili olduğunu ifade eden Prof. Dr. Tarhan, klinik hipnozun söz konusu ağ üzerinde etkili olabildiğini söyledi. Hipnozun kişinin yalnızca problemin farkına varmasını değil, problem karşısında harekete geçmesini ve yeni bakış açıları geliştirmesini destekleyebileceğini dile getirdi.

Hipnoz araştırmalarında üç temel beyin ağının öne çıktığını kaydeden Tarhan, bunları merkezi yürütme ağı, “salience” olarak adlandırılan önem ve öncelik ağı ile default mode network şeklinde sıraladı. Zihinsel imgelemede görev alan bazı beyin bölgelerinin de hipnotik süreç sırasında etkinleşebildiğini söyledi.

HAZ VE ANLAM AYRIMINA DİKKAT ÇEKTİ

Modern yaşamda dijital teknolojilerin hızlı ödül ve haz arayışını güçlendirdiğini belirten Prof. Dr. Tarhan, söz konusu sürecin insanları sürekli dopamin arayışına yöneltebildiğini ifade etti. Uzun vadeli ve anlamlı bir yaşam açısından haz ile mutluluğun birbirinden ayrılması gerektiğini söyledi.

Tarhan, yaklaşımını Aristoteles'in haz mutluluğu ile anlam mutluluğu ayrımı ve pozitif psikolojinin güncel yorumlarıyla ilişkilendirdi. Pozitif psikoloji 2.0 yaklaşımının yalnızca olumlu duygulara odaklanmadığını, acı, travma ve zorlukları da yaşamın bir parçası olarak ele aldığını kaydetti. Amaç olarak yalnızca mutlu olmayı değil, anlamlı ve dayanıklı bir yaşam sürdürebilmeyi işaret etti.

HİPNOTİK TELKİN BİLİŞSEL SÜREÇLERİ ETKİLEYEBİLİYOR

Hipnotik telkinlerin algı ve davranış üzerinde değişiklik oluşturabileceğini gösteren araştırmalara değinen Tarhan, Stroop testi üzerinden örnek verdi. Stroop testinde kelimenin anlamı ile yazının renginin birbirinden farklı olması durumunda kişinin daha yavaş yanıt verdiğini ve hata oranının artabildiğini aktardı.

Yüksek derecede hipnotize edilebilir kişilerde yalnızca yazı rengine odaklanılması yönünde verilen telkinin Stroop etkisinin azalmasına katkı sağlayabildiğine ilişkin araştırmalar bulunduğunu söyledi. Siyah-beyaz görüntülere bakarken renk görme telkini verilen yüksek hipnotize edilebilir kişilerde beynin renk işleme bölgelerinin etkinleştiğini gösteren çalışmaların da bulunduğunu ifade etti.

Tarhan, söz konusu bulguların hipnotik telkinin bilişsel süreçler üzerinde “üstten aşağıya” bir etki oluşturabileceğine işaret ettiğini belirtti. Hipnoterapinin uyku sorunları, stres yönetimi, ağrı ve bazı davranışsal sağlık sorunları üzerindeki etkilerinin de araştırıldığını kaydetti.

KLİNİK HİPNOZDA KİŞİ KONTROLÜNÜ TAMAMEN KAYBETMİYOR

Hipnoterapinin kamuoyunda zaman zaman yanlış anlaşıldığını söyleyen Prof. Dr. Tarhan, klinik hipnozun kişinin kontrolünü tamamen kaybettiği bir durum olmadığını vurguladı. Hipnoterapi sırasında kişinin farkındalığını koruyabileceğini, süreci hatırlayabileceğini ve iletişim kurabileceğini ifade etti.

Hipnoterapinin temel aşamalarının farkındalık, odaklanma ve gevşeme olarak ele alınabileceğini belirten Tarhan, kişinin öncelikle terapiye gönüllü olması ve hangi konu üzerinde çalışacağını fark etmesi gerektiğini söyledi. Sonraki aşamalarda dikkatin belirli bir noktaya yöneltilmesi ve gevşemenin sağlanmasının sürecin parçaları arasında bulunduğunu aktardı.

HİPNOTERAPİ KİŞİNİN İHTİYACINA GÖRE ŞEKİLLENDİRİLMELİ

Prof. Dr. Tarhan, hipnoterapinin standart bir uygulama yerine kişinin ihtiyacına göre yapılandırılması gerektiğini belirtti. Terapi öncesinde kişinin yaşadığı sorunların, güçlü ve zayıf yönlerinin, kendilik şemalarının, tetikleyicilerinin ve çalışma hipotezinin değerlendirilmesinin önem taşıdığını söyledi.

Söz konusu değerlendirmelerin ardından hipnoterapinin daha sistematik bir tedavi sürecinin parçası haline getirilebileceğini ifade etti. Tarhan’ın açıklamalarına göre gönüllülük, kişinin ihtiyaçlarının belirlenmesi ve terapi hedeflerinin oluşturulması klinik uygulamanın temel unsurları arasında yer alıyor.

DUYGUYLA İLİŞKİLENDİRİLEN BİLGİ DAHA KALICI OLABİLİYOR

Beynin öğrenme ve hafıza süreçlerinde tekrar ile duygunun önemine değinen Tarhan, bir bilginin duyguyla ilişkilendirildiğinde daha kalıcı hale gelebileceğini belirtti. Bilginin tekrarlanmasının ise zaman içerisinde davranış ve alışkanlık oluşumuyla ilişkili olabileceğini söyledi.

Hipnoterapide tekrarın da önemli olduğunu dile getiren Tarhan, kişiye otohipnoz tekniklerinin öğretilmesinin terapide elde edilen kazanımların günlük yaşama taşınmasına katkı sağlayabileceğini ifade etti.

ÖĞRENMEDE 5N1K YAKLAŞIMINA DİKKAT ÇEKTİ

Beynin öğrenme süreçlerini açıklarken 5N1K yaklaşımından yararlanılabileceğini belirten Prof. Dr. Tarhan, “kim, ne, nerede, ne zaman, nasıl ve niçin” sorularının bilgiyi anlamlandırmaya yardımcı olduğunu söyledi. Özellikle bir olayın veya bilginin neden gerçekleştiğinin anlaşılmasının, bilginin zihinde daha anlamlı ve kalıcı hale gelmesine katkıda bulunabileceğini ifade etti.

Tarhan’ın açıklamalarına göre öğrenmede yalnızca bilginin alınması değil, bilginin anlamlandırılması ve mevcut bilgilerle ilişkilendirilmesi de önem taşıyor. Duygu, tekrar ve anlamlandırma süreçleri öğrenmenin kalıcılığında birlikte rol oynayabiliyor.

NÖROFEEDBACK İLE BEYİN SÜREÇLERİNİN DÜZENLENMESİ HEDEFLENİYOR

Prof. Dr. Tarhan, nörofeedback uygulamalarını da beynin çalışma biçiminin eğitilmesi üzerinden değerlendirdi. Kişinin kendi beyin dalgalarına ilişkin geri bildirim almasının dikkat ve stres yönetimi gibi becerilerin geliştirilmesine yardımcı olabileceğini belirtti.

Süreci bir orkestra şefine benzeten Tarhan, beynin yürütücü işlevlerinden sorumlu frontal bölgesinin farklı beyin süreçlerini koordine eden bir yönetici gibi düşünülebileceğini söyledi. Nörofeedback uygulamalarında kişinin söz konusu süreçleri daha iyi düzenlemeyi öğrenmesinin hedeflendiğini ifade etti.

HİPNOZ UYKUYA BENZİYOR ANCAK UYKUDAN FARKLI

Hipnozun uykuya benzeyen ancak uykudan farklı bir bilinç durumu olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, hipnoz sırasında kişinin bilincinin açık kalabileceğini söyledi. Uyku öncesinde verilen olumlu telkinlerin de kişinin zihinsel süreçleri üzerinde etkili olabileceğini ifade etti.

Beynin algılama ve yorumlama biçiminin fiziksel deneyimler üzerinde önemli rol oynadığını belirten Tarhan, fantom fenomenini örnek gösterdi. Uzvu ampute edilen bazı kişilerin artık bulunmayan uzuvlarında ağrı veya hareket hissedebilmesinin, beynin bedensel algıyı nasıl oluşturduğunu gösteren örneklerden biri olduğunu kaydetti.