Hem imkân hem imtihan: Eğitim ve teknoloji ilişkisini yeniden düşünmek Düşünce Günlüğü Haberleri

Eğitimi yeni teknolojilerle buluştururken merkeze insani değerleri koyarak, teknolojik her yeniliğe ilişkin çabucak hüküm vermeden önce onu anlamaya çalışan, sahaya bakan, meselenin özüne nüfuz etmeye odaklanan bir muhakeme ile yol alıyoruz.

Prof. Dr. Yusuf Tekin / Millî Eğitim Bakanı

İster karamsar ister iyimser olsun yaşadığımız dijital yüzyıl üzerine düşünen filozoflar ısrarla bir zamanlar bildiğimiz ve alıştığımız dünyanın elimizden kayıp gittiğine şahitlik ettiğimizi hatırlatıyorlar. Onların yazıp çizdiklerinin ana fikri şudur: Hayal gücümüzün ötesine geçen bir çağdayız, artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacak.

Yanı sıra yaygınlık kazanan ve ekseriyetle gençleri etkileyen kaygı, depresyon ve amaçsızlık salgını üzerinde de duruluyor. Gelecekle ilgili araştırmaların bir kısmı 2010’ların ortalarından itibaren gençlerin düşünüp odaklanmakta veya yeni şeyler öğrenmekte zorluk çekme oranlarının katbekat arttığını ortaya koyuyor. Matbaanın yaygınlaşmasıyla öne çıkan okuma devriminin yerini alan ekran devrimi ve bilhassa “dikkat dağılmasının dijitalleşmesi” diye anılan sürece bakıldığında karamsarların yaklaşımlarını doğrulayacak pek çok veriye ulaşmak mümkün. Ancak unutmamak gerekir ki verilerin ötesine geçen, “bir başka gökyüzü” daha vardır.

“Aslımıza duyduğumuz sadakat her birimizi yüceltecektir.” diye yazar İsmet Özel ve devam eder “Kendimizi bir saçak altında hissetmeden ne özgürlüğün, ne de güvenliğin tadını alabiliriz.” Bir terkip, bir perspektif olan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin böylesi esaslı meseleler üzerinde düşünmemizi sağladığından söz etmek doğru olur. Geçmişle bağ kuran, değerleriyle bağları güçlenen, özgüvenli bir nesil yetiştirme hedefimizi yine en baştan yinelemeliyim. Çocuklarımızın olup biteni anlama, analiz etme ve eleştirme yollarından yoksun kalmaması için yapılması gereken ne varsa yapıyoruz. Daha da önemlisi program tasarımlarımızla, içeriklerimizle onların mensubiyet ve aidiyet bilincini dirençli kılıyoruz. Bir milleti ayakta tutan nedir, sorusu üzerinde düşünen hemen herkes şunun farkına varmış durumda artık: Geçmişin kültürel zenginlikleriyle bağımız koptukça, gitgide narsist, sonsuz bir şimdi içinde yaşamaya mahkûm ediliyoruz.

Kısa video, bilgisayar oyunları, bağımlılık yaratan algoritmalar ve giderek artan oranda yapay zekâ uygulamaları ise teknoloji ile eğitim ilişkisini yeniden düşünmeyi zorunlu kılmaktadır. Hiç kuşkusuz bu aynı zamanda eğitim ve öğretim süreçlerinde teknolojinin yerinin hassasiyetle ele alınıp, buna göre adımlar atılmasını gerektirmektedir.

İMKÂN VE İMTİHAN BİR ARADA

Türkiye Yüzyılı’nda gerek öğretmenlerimiz gerekse eğitim ortamlarımızdaki öğrenci sayımız bakımından eğitim ve teknoloji ilişkisi hem imkân hem de imtihan üretiyor. Eğitim öğretim ortamlarını fiziki bakımdan olduğu kadar içerik açısından da dünyanın en gelişmiş ülkeleriyle rekabet edebilecek altyapıya kavuşturmak için çaba harcıyoruz. Millî Eğitim Bakanlığımızın ilgili birimleri, ülkemiz genelinde eğitim teknolojilerinin etkin kullanıldığı yenilikçi sınıflar oluşturmak için yoğun bir şekilde çalışıyor. Çünkü öyle bir çağda yaşıyoruz ki öğrenmenin nerede başlayıp nerede bittiğinin sınırlarını kesinkes belirlemek imkânsız.

Bu yüzden üniversiteler, genç girişimciler ve yatırımcılarla geliştirilen çoklu iş birliklerimiz eğitim kurumlarının yüksek hızlı geniş bant internet erişimine ulaşmalarıyla, teknolojik altyapı eksikliklerinin ve yenileme çalışmalarının giderilmesiyle sınırlı değil. Öğrencilerimiz için kurulan Eğitim Bilişim Ağı (EBA) her geçen gün gelişimini sürdürürken, Öğretmen Bilişim Ağı (ÖBA) özenli yenilikçiliği ile öğretmenlerin mesleki gelişimlerini destekliyor. Bireysel Öğrenme Platformu (MEBİ) yapay zekâ uygulamasıyla geliştirilmiş bir model. Bu modelin teknolojik gelişmeleri eğitim sistemimize adapte etmekle sınırlı olmadığı belirtilmelidir. Eğitimde fırsat eşitliğini maksimum düzeye çıkarmayı hedefleyen MEBİ, öğrencilerimize, velilerimize ilave bir külfet oluşturmadan onların ihtiyaç duyduğu içerikleri sunuyor. Böylece öğrenmeyi heyecan verici kılıyor, öğrencilerin bireysel ihtiyaçlarına ve ilgi alanlarına göre uyarlanıyor ve onları geleceğe hazırlıyor. Ayrıca Halk Eğitimi Merkezlerimiz için de HEMBA dijital platformu kuruldu. Yenilikçi sınıflar ise bilişim okuryazarlığını artırmak üzere tüm öğretmenlerin disiplinlerarası uygulama yapabilecekleri öğrenme ortamları sunuyor. Öğrencilerin ders ilgisini, derslere katılımını, bilişsel gelişimini artıran bu ortam, 21. yüzyıl becerileri odaklı interaktif öğrenme yöntemleriyle derslerin işlenmesine imkân sağlıyor. Yenilikçi sınıflarda sadece bilgisayarlar değil; üç boyutlu yazıcılar, sanal gerçeklik gibi teknolojik bileşenler söz konusu. Tüm bu uygulamalar ülkemiz genelinde eğitim teknolojilerinin etkin şekilde kullanıldığının göstergeleridir.

İYİMSER VE KÖTÜMSER YAKLAŞIMLARIN ÖTESİ

Hiç kuşkusuz kültürel ve teorik bir olgu olarak ele alınan dijital gelişmeler dolayısıyla dilde de yeni kavramlar ortaya çıkıyor. Asıl belirleyici olansa, bu kavramların, bu yeni dilin hangi istikamete yöneleceği ve eğitim sahasında nasıl bir karşılık bulacağıdır. YEĞİTEK’in ODTÜ Teknokent’te kurduğu Eğitim Teknolojileri Kuluçka ve İnovasyon Merkezi ETKİM’de eğitimle ilgili tüm sektör paydaşlarının yer aldığı AR-GE faaliyetleri tam da böyle bir yere denk düşüyor. Bu çerçevede teknoloji merkezi olmanın yanında söylem inşa etmek diğer zamanlara nazaran daha elzem hâle gelmiş durumdadır. Öğretmenlerimizin motive edicilik ve yaratıcılıkla anlam kazanan ders içi tecrübelerini eğitim alanının diğer paydaşlarıyla aynı masada buluşturarak kolektif aklı harekete geçirmeyi önemsiyoruz. Temennim, ülkemizin eğitim teknolojilerinde katettiği mesafeyi gösteren böylesi buluşmaların bu sürece katkı sunmasıdır. Sahadan aktarılan muazzam veri ve tecrübenin imkân ve riskleriyle dijital çağ üzerine yaptığımız muhasebeye derinlik katacağı açıktır.

Öte yandan her yeni teknoloji, geliştirilen her yeni ürün ya da uygulamalara gelen her yeni güncelleme bizleri sonu gelmez tartışmalarla karşı karşıya bırakıyor. Eğitim teknolojilerini derinlikli düşünmek ve anlamak için sabırla işleyen bir muhakemeyle yürümek zorundayız. Zihnimizde çoğu zaman bilhassa yapay zekânın beraberinde getirdiği riskler söz konusu olduğunda tarafgir bir yaklaşımla iyi- kötü/ siyah- beyaz düzleminde iki kolay temayül ortaya çıkıyor. Birincisi, karşımıza çıkan her yeni imkânı hiç tereddüt etmeden bir ilerleme kabul etmek; ikincisi ise her teknik yeniliğe, gelişmeye potansiyel bir tehdit gözüyle bakıp ona mesafeli yaklaşmak. Nasıl ele alınırsa alınsın bu iki yol, bu iki tercih karar vermeyi görünüşte kolaylaştırıyor fakat eğitimin özüne temas etmekten de uzak. Elbette büyük teknoloji şirketlerinin kültürümüzü öfke, dikkat dağınıklığı ve saçmalıklarla doldurmaları karşısında dikkatli olmak gerektiğinin farkındayız. Günümüz kültürel akışının bir akıllı telefon çölüne dönüştüğünün de. Ancak biz meseleyi keskin iyimser veya kötümser bu iki ucun konforuna teslim olmadan, iç ve dış, negatif ve pozitif, düz ve tersyüz edilmiş hâllerinin bir arada bulunduğu bir gerçeklik biçiminde ele almak durumundayız. Çünkü eğitim, evlatlarımızın zihnini şekillendiren, kalbine dokunan, vicdanını besleyen bir emanet alanı hepimiz için. Bu emanete dair kararlarımızı alırken, bir ölçüyle, sağduyuyla, sahadaki gerçekliği de dikkate alarak yaklaşmak durumundayız. Muhtaç olduğumuz anlayış şudur: Teknolojik her yeniliğe ilişkin çabucak hüküm vermeden önce onu anlamaya çalışan, sahaya bakan, meselenin özüne nüfuz etmeye odaklanan bir muhakeme.

EĞİTİMİN ÖZNESİ İNSANI MERKEZE ALMAK

Teknolojinin eğitim alanına girdiğinde eğitimle kurulan ilişki biçim değiştiriyor ve dönüşüyor. Burada okulun iç ritmini, öğretmenin haysiyetini, çocuğun dikkat terbiyesini, aileyle kurulan güven bağını ve eğitim ailemizin bütün ilişkisel haritasını da aynı anda içine alıyor. Teknolojiye dair her adımı da bu geniş yelpazeyle tartmak durumundayız. Dijital içerik yoğunluğunun, öğrenmeyi derinleştirmek yerine zihni yoran ve dikkati dağıtan nitelik taşıyabildiğini ve bunun sadece eğitim ortamıyla da sınırlı kalmadığını biliyoruz. Nihayetsiz dikkat dağınıklığına yoğunlaşan eğitimci Dominic Pettman “dikkat nasıl can damarımızsa, dikkat dağılması da can düşmanımızdır.” der.

Dolayısıyla “dijital bireyselleşme” zamanlarında dikkati dağıtmak yerine toplanmasına katkı sunan, öğretmenin hazırlık ve ders yükünü hafifleten, sınıfta konunun daha iyi kavranmasını sağlayan çözümler gerçek ve kalıcı bir değer üretecektir. Ayrıca okullarda kullanılan her platform ve cihazın, öğrenci ve öğretmenlerin bilgileri ve sınıf içi emek açısından bağımsızlık ve mahremiyet gibi sınırları korumayı öncelemesi şarttır. Bu sebeple veriyi koruyan, şeffaf ve denetlenebilir yapıları önceleyen her girişim bizim açımızdan salt bir ekonomik yatırım değil, aynı zamanda bu değerler açısından da önemlidir. Şimdiki zamanın bakış açısıyla baktığımızda bizim için asıl mesele her zaman olduğu gibi eğitimin öznesi konumundaki insanın yüceliğini merkeze almaktır, öğretmeni ve nesillerimizi önceleyen bir ölçüyle yol almaktır.

Eleştirel düşünme becerilerinden ayrı düşünülemeyecek olan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile de bizim yapmak istediğimiz esasen bunu inşa etmektir. Burada belirtmek gerekir ki eğitim teknolojileri alanındaki her bir tercihimizi, modelimizin insanı merkeze alan ruhuyla ve öğretmeni önceleyen iklimiyle uyumlu biçimde konumlandırmaya özen gösteriyoruz. Yenilikçi eğilimlere daha açık eğitim ortamlarına giren her çözüm, bizim açımızdan sıraladığım bu ölçülerle değerlendirilmeli. Sözünü ettiğim faydayı sınıfta üretmeyen, beklediğimiz fonksiyonu yerine getirmeyen, öğretmenin mesaisine değmeyen, çocuğun dikkatini ve mahremiyetini gözetmeyen hiçbir işin uzun vadede maarif ikliminde yer almayacağını özellikle vurgulamak isterim.

Okulu, merakı, öğrenmeyi çok daha önemlisi bizi biz kılan değerleri Türkiye Yüzyılı’nın öğrencileri için anlamlı kılmak için çaba harcıyoruz. Öğrenmenin derinleşmesini, öğretmen otoritesi ve meslek haysiyetinin güçlenmesini; veri, mahremiyet ve bağımsızlığa saygı gösteren denetlenebilir yapıları esas alan bir çerçevede yürütüyoruz. Önceliğimiz her zaman öğrencilerimizin yeteneklerinin gelişmesi, öğrenme ve dikkatin çalındığı zamanlarda onların odaklanma zorluklarının giderilmesidir. Eğitimi yeni teknolojilerle buluştururken merkeze insani değerleri, insanlık haysiyetini, temel insan haklarını koruyacak bir nesil yetiştirmeyi koyduğumuzu vurgulamak isterim.