Hangi lokantada servis ücreti devam edecek? Sosyal Güvenlik Haberleri

Ticaret Bakanlığının 30 Ocak 2026 tarihinde Fiyat Etiketi Yönetmeliğinde yaptığı değişiklik uyarınca, “Lokanta, kafe, restoran, pastane ve benzeri yiyecek ve içecek hizmeti sunulan iş yerlerinde, 22/5/2003 tarihli ve 4857 Sayılı İş Kanununun 51’inci maddesi hükmü saklı kalmak kaydıyla, tüketiciden servis ücreti, masa ücreti, kuver ücreti ve benzeri herhangi bir isim altında ilave ödeme” talep edilemeyecek.

Bakanlıktan yapılan açıklamada ise 4857 Sayılı Kanundan kaynaklı istisnaya değinilmeden, işletmelerin tüketicilerden zorunlu olarak servis ücreti, masa ücreti, kuver ücreti veya benzeri adlar altında ilave ödeme talep edemeyecekleri vurgulandı. Tüketicilerin sipariş verdikleri yiyecek ve içeceklerin bedeli dışında, yalnızca bahşiş gibi gönüllülük esasına dayalı olarak ve kendi istekleriyle ilave ödeme yapabilecekleri, tüketicilerden zorunlu bir servis ücreti, masa ücreti talep edilmeyeceği belirtildi. Açıklamada şöyle denildi:

“Fiyat Etiket Yönetmelik değişikliği kapsamında restoran, lokanta, kafe, pastane ve benzeri yiyecek ve içecek hizmeti sunan işletmeler, ürünlere ait tarife ve fiyat listelerinde veya menülerinde servis ücreti, kuver ücreti ya da herhangi bir ad altında ek ücret alınacağına ilişkin ifadelere yer veremeyecekler. Bu sayede tüketicilerin yalnızca tükettikleri yiyecek ve içeceklerin bedelini ödemeleri sağlanacaktır.”

İŞ KANUNUNDAKİ İSTİSNA HANGİ İŞLETMELERİ KAPSIYOR?

Yönetmelikte İş Kanununun 51. maddesindeki hükmün saklı kaldığı belirtildi. “Yüzdelerin ödenmesi” başlıklı İş Kanunun 51. maddesinin birinci fıkrası şöyle:

“Otel, lokanta, eğlence yerleri ve benzeri yerler ile içki verilen ve hemen orada yenilip içilmesi için çeşitli yiyecek satan yerlerden "yüzde" usulünün uygulandığı müesseselerde işveren tarafından servis karşılığı veya başka isimlerle müşterilerin hesap pusulalarına "yüzde" eklenerek veya ayrı şekillerde alınan paralarla kendi isteği ile müşteri tarafından işverene bırakılan yahut da onun kontrolü altında bir araya toplanan paraları işveren iş yerinde çalışan tüm işçilere eksiksiz olarak ödemek zorundadır.”

Kanunun bu hükmü, yüzde usulünün uygulandığı işletmelerde müşterilerin hesap pusulalarına yüzde 5, 10, 15 gibi oranlarda servis ücreti eklenmesine izin veriyor. Yeme içme sektöründe on binlerce kişi yüzde usulüyle çalıştırılıyor.

Kanunda yüzde usulünün uygulanabileceği işletmelerin tanımı ilk bakışta çok geniş gibi görünüyor. Ancak, bu tanım, içki verilen veya verilmeyen her otel, lokanta, eğlence yerleri “ve benzeri” yerler ile “hemen orada yenilip içilmesi için çeşitli yiyecek satan yerler”de “servis ücreti alınabileceği” anlamına gelmiyor. Bu yerlerde yüzde usulü ile işçi çalıştırılması halinde servis ücreti alınabileceği anlamına geliyor.

İŞLETMENİN YÜZDE USULÜ İŞÇİ ÇALIŞTIRMADIĞI ANLAŞILABİLİR Mİ?

Vatandaşı mağdur eden, işletmelerin keyfi fiyat belirlemelerine yol açan servis ücreti konusunun İş Kanununun 51. maddesi gerekçe gösterilerek suistimal edilmemesi, vatandaşın kafasının karıştırılmaması için Ticaret Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının birlikte hareket etmesi gerekir.

Çalışma Bakanlığı açısından bir işletmede yüzde usulünün uygulanıp uygulanmadığı son derece açıktır. Çünkü bir işletmede yüzde usulünün uygulanabilmesi için Yüzdelerden Toplanan Paraların İşçilere Dağıtılması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulması gerekir. Servis ücreti ve bahşiş olarak toplanan paraların dağıtımı bu yönetmelikte kesin kurallara bağlanmıştır.

Yönetmeliğe göre, yüzdelerin dağıtımında işyerindeki tüm servislerden elde edilen yüzdelerin toplamı ile işçilerin fiilen yaptıkları işler esas alınır. İş yerinde çalışan her işçi, toplanan yüzdelerden, fiilen çalıştığı gün sayısına ve elde ettiği puana göre yararlanır.

Yüzde usulünün uygulandığı iş yerlerinde işveren her hesap pusulasının genel toplamını gösteren belgeyi, toplu iş sözleşmesinin uygulandığı iş yerlerinde sendika temsilcisine, diğer iş yerlerinde seçimle belirlenmiş işçi temsilcisine vermekle yükümlüdür. Bu belgeler ve belgelerin esas alındığı kayıtlar, beş yıl süreyle saklanmak zorundadır.

ÖDEME PUANA GÖRE YAPILIR

Yüzde usulünün uygulandığı iş yerlerinde hangi çalışana ne kadar ücret ödeneceği, adeta devlet memurlarının derece ve kademeleri gibi yönetmelikte belirlenmiş bulunan puan cetveliyle hesaplanıyor. Baş aşçı ve resepsiyon şefinin puanı 26-30 arasında değişiyor. Aşçı, garson, barmen gibi çalışanların puanı ise 18’den başlıyor 22’ye kadar çıkıyor. İşe ilk defa başlayanlara, içinde yer aldıkları grubun en düşük puanı uygulanıyor. İş yerinde aynı grupta geçen başarılı her 3 yıl için bir puan ekleniyor.

Yeni işe alınan bir işçi, daha önce çalıştığı iş yerlerindeki hizmet sürelerini belgelendirirse, o çalışmaları yeni iş yerinde de dikkate alınıyor. Yüzdeyle çalışılan iş yerlerinde her işçi için hizmet sürelerine ilişkin değerlendirme belgelerinin saklanması gerekiyor.

Müşterilerin mağduriyet yaşamaması için hangi işletmede İş Kanununun 51. maddesi kapsamında servis ücreti alınmakta olduğunun görünür bir şekilde ilan edilmesi gerekir.

*Haberin görseli Shutterstock tarafından servis edilmiştir.

*Görsel temsili