Eskişehir’in tescilli lezzeti çi börek: Kırım Tatarları’ndan günümüze

Kırım Tatar mutfağının en sevilen lezzetlerinden biri olan çi börek, ince hamurun içine kıyma ve soğan karışımı konularak yağda kızartılmasıyla hazırlanan geleneksel bir tat.

Eskişehir ile özdeşleşen bu çıtır börek, hem yerli halkın hem de kenti ziyaret edenlerin vazgeçilmez lezzet duraklarından biri.

“KIRIM SAVAŞI’NDAN SONRA GELDİ”

Böreğin ismi bazı yerlerde 'çiy börek' bazı yerlerde 'çiğ börek' olarak nitelendirilse de akademisyen Taner Erdoğan’a göre çi börek, bazen “şır börek” olarak da anılıyor. Tatar dilinde yağlı olarak tarif edilen bu börek, pişirilirken çıkardığı “şır” sesiyle de adını almış olabileceği rivayet ediliyor. “Çi börek hem yağlı hem de lezzetli bir börek çeşididir” diyen Erdoğan, böreğin 1856 Kırım Savaşı sonrasında Osmanlı topraklarına gelen Kırım Tatarları tarafından Eskişehir, Ankara ve Konya civarında yaygınlaştığını belirtiyor.

“DÜĞÜNLERİN KAPANIŞ YEMEĞİ”

Erdoğan, “Eskişehir’de 10’a yakın Tatar köyü var diye biliyorum. Daha ziyade onlar kendi kültürlerinde böyle kutlanmaya değer günlerde düğünlerde, bayramlarda bu çi böreği yapıp onu servis ediyorlar. Hatta düğünlerin kapanış yemeği olarak da yine çi börek kullandıklarını biliyoruz. “ ifadelerini kullanıyor.

“EN ÇOK TERCİH EDİLEN YEMEKLER ARASINDA”

Eskişehir için çi böreğin önemli bir yere sahip olduğunu söyleyen Erdoğan, “Eskişehir’de birçok yerde Tatarların sevilen bir yemeği ve bakıldığında hem gelen turistlerle yapılan çalışmalarda hem yerel halkla yapılan çalışmalarda, çi böreğin en çok tercih edilen dışarıda yenen yemekler arasında olduğunu görüyoruz.” şeklinde konuşuyor.

“2012 YILINDA COĞRAFİ İŞARET ALDI”

Çi böreğin yapımında kullanılan un karışımına dikkat çeken Erdoğan, “Yüzde 70 böreklik un, yüzde 30 ekmeklik un karıştırılıyor. Kıyma halindeki dana eti, soğan, tuz ve karabiberle hazırlanıyor. İnce hamur ve doğru kıyma miktarı böreğin lezzeti ve puf puf görünmesi için çok önemli” dedi. Erdoğan, “2012 yılında coğrafi işaret alan çi börek, gastronomi turizmi açısından da Eskişehir’e katkı sağlayacak.”diye konuşuyor.

“TATLI, HAFİF VE LEZZETLİ”

Çi böreğin ustalarından Derda Çınar ise, Eskişehir’de çi böreğin sektörel bir başarıya dönüştüğünü vurguluyor. Böreğin ayırt edici vasfının altını çizen Çınar, “Tatlı, hafif ve lezzetli oluşu insanları cezbediyor. Hamurun kulak memesi kıvamında olması, iç harcına eklenen ‘sorpa’ ile yağda kabarması bu lezzetin sırrı” diyor.

“SORPANIN PATLAMASI EN ZORLAYICI KISIM”

Çınar, çi böreğin geleneksel tarifinde bazı eski usül etlerin kullanıldığını, ancak günümüzde genellikle dana kıymasının tercih edildiğini belirtti. Çi börek yapımında en zorlayıcı kısmın ise böreğin yağda pişerken içindeki sorpanın patlamaması olduğunu sözlerine ekliyor.

“Çİ BÖREK AŞA ÇOK YAŞA”

Çi börek, Eskişehir’de sadece Tatarların değil, şehirde yaşayan herkesin ve gelen turistlerin de favorisi. Çınar, konuşmasını şöyle sürdürüyor: “Tatarların bir sözü vardır: ‘Çi börek aşa çok yaşa.’ Bu lezzeti deneyimleyen herkesin unutamayacağı bir tat olduğunu söyleyebiliriz” Ünlülerin de ziyaret ettiği çi börek mekanları, hem yerli hem yabancı ziyaretçilerin ilgisini çekmeye devam ediyor.

“BEKLEDİĞİMİZE DEĞMİŞ”

Unutamadığı bir anısını dile getiren Çınar devamla şunları söylüyor: “Genelde çi böreği yerken kapımızda bazen sıralar oluyor. İnsanlar bu sıraya spontane olarak giriyor. Biz de böyle yerleri gördüğümüzde genelde gideriz. Bir arkadaş geldi. Ben yaklaşık yarım saattir sırada bekliyorum ama neyi beklediğimi bilmiyorum. Bilmeyerek geldim. Ne yiyorlar abi burada dedi. Bir tane eşine bir tane kendisine ikram ettim. Nasıl buldun diye sorduğumda abi bize birer porsiyon verir misin demişlerdi. Beklediğimize değmiş demişti.”

Eskişehir’in simge lezzetlerinden çi börek, geçmişten günümüze kültürel mirasıyla ve tadıyla şehre gelen herkesin damağında unutulmaz bir iz bırakıyor.