Eczane ruhsatları fabrika fiyatlarını solladı! Ortak bulamayan işsiz kaldı

Türkiye’de eczacılık mesleği, son yıllarda gitgide artan yapısal problemlerle karşı karşıya kaldı. Büyükşehirlerde eczane açmak isteyen yeni mezun eczacılar için sistem neredeyse tamamen kapalı. Nüfusa dayalı kota uygulaması nedeniyle İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyükşehirlerde, yeni eczane açma hakkı fiilen ortadan kalkmış durumda. Söz konusu kısıtlama, mevcut eczanelerin devren satış yoluyla el değiştirmesine ve devir bedellerinin yükselmesine neden oluyor.

Türkiye gazetesinden Kaan Zenginli’nin haberine göre, sıfırdan bir eczane açmanın bedeli 3 ile 5 milyon TL arasında değişirken, devren satılık eczaneler için talep edilen rakamlar 15 ila 25 milyon TL’ye ulaştı. Satın alınan şey sadece bir işletme değil; yıllar önce alınmış bir ruhsat, yerleşmiş müşteri kitlesi ve kota avantajı... Söz konusu tablo ise, mesleğin ticari bir ayrıcalık hâline geldiği eleştirilerini doğuruyor.

Özellikle 30-40 yıl önce ruhsat alarak eczane açmış ve bugün emeklilik aşamasına gelen eczacılar, sahip oldukları ruhsatları çok yüksek bedellerle devretmek istiyor.

Eczacılık fakültesinden mezun olan bir kişinin büyükşehirde kendi eczanesini açabilmesi neredeyse imkansız hale gelirken kota sisteminin dolu olması sebebiyle ya kırsal bölgelerde düşük cirolu bir eczane açmak zorunda kalıyorlar ya da yüksek bedellerle devren satışa yöneliyorlar.

Bir diğer seçenek ise yıllarca Eczacılık Yerleştirme Sistemi’nde sıra sisteminde beklemek. Bu durum, mesleğe yeni adım atan eczacıları ekonomik ve mesleki açıdan dezavantajlı bir konuma itiyor. Uzmanlara göre mevcut sistem, eczacılık mesleğini üretkenlikten ziyade ruhsat sahipliği üzerinden kazanç üreten bir modele dönüştürme riski taşıyor.

Eczanede kriz büyüdü: Hayati ilaçlar yok listesinde

Derya Kaplan, 2020 mezunu bir eczacı olarak kendi eczanesini açma hayalinin, büyükşehirlerde kota sistemi ve yüksek devren satış fiyatları nedeniyle imkansız hale geldiğine dikkat çekerek “Yıllarca emek vererek aldığımız diplomaların, ruhsat ticareti nedeniyle işlevsiz hâle gelmesi büyük bir adaletsizlik duygusu oluşturuyor. Bizler mesleğimizi icra etmek istiyoruz, ama mevcut sistem genç eczacıları ya maaşlı çalışmaya ya da meslekten uzaklaşmaya zorluyor” ifadelerini kullandı.

İstanbul’un Bahçelievler ilçesinde eczacılık yapan Serkan Demir ise, mevcut eczane kota sisteminin gelir dengesini sağlamayı amaçladığını fakat büyük şehirlerde yeni mezun eczacılar için erişim problemleri oluşturduğunu belirtti.

Ruhsat devir bedellerinin artmasının ekonomik baskı oluşturduğunu ve hem genç eczacıları hem de hizmet sunumunu etkilediğini söyleyen Demir, çözüm olarak ise; kotanın tamamen kaldırılmasından ziyade, bölgesel ihtiyaçlara göre güncellenip genç eczacılara daha adil fırsatlar sunacak şekilde revize edilmesini önerdi.

Uzmanlara göre eczacılıkta yaşanan tıkanıklığın temelinde katı nüfusa dayalı kota sistemi var. Sorunun çözülmesi için yaşlı nüfus oranı, kronik hasta yoğunluğu, sağlık kuruluşları sayısı ve bölgesel sağlık ihtiyacı gibi ek ölçütlerin sisteme dahil edilmesi gerekiyor.

Aynı zamanda, belirli periyotlarla yeni eczane açma hakkı tanınması, kontenjanların öncelikli olarak genç mezunlara verilmesi ve emekli eczacıların devrettiği ruhsatları serbest piyasaya bırakmak yerine kamu eliyle erişilebilir hâle getirilmesi tavsiye ediliyor.

Eczacılar uyardı: SGK müdahele etmezse eczaneler iflas edecek

Yeni mezun eczacıların birçoğu ise, yatırımcılarla fiilî ortaklık yapmak zorunda kalıyor. Sahada “sermaye yatırımcıda, ruhsat eczacıda” uygulamaları artarken, bazı yatırımcıların daha çok kazanmak için ilaç dışında kozmetik, vitamin ve medikal ürün satışına yönlendirme baskısı yaptığı öne sürülüyor.