Dünyanın en büyük şelalesi: Hiçbir kara parçasıyla bağı yok Sözcü Gazetesi

İzlanda ve Grönland arasındaki Danimarka Boğazı’nın derinliklerinde gizlenen bu doğa olayı, bilinen tüm şelale standartlarını altüst ediyor. Yüzeyden bakıldığında hiçbir sis, gürültü veya köpük görülmese de suyun altında yaklaşık 3 bin 500 metrelik devasa bir uçurumdan dökülen dondurucu bir sel bulunuyor. Okyanus bilimciler, bu denizaltı kataraktının sadece bir doğa harikası olmadığını, aynı zamanda Dünya’nın iklimini belirleyen ana mekanizma olduğunu vurguluyor.

KARADAKİ DEVLERDEN KAT KAT BÜYÜK

Venezuela’daki meşhur Angel Şelalesi yaklaşık 1000 metreden dökülürken, Danimarka Boğazı’ndaki bu gizli dev 3 bin 500 metrelik bir irtifa farkıyla akıyor. Debisi ise akılalmaz boyutlarda: Saniyede 3,2 milyon metreküpten fazla su taşıyan bu şelale, dünyanın en büyük nehri olan Amazon’un okyanusa boşalttığı su miktarını bile geride bırakıyor.

Bu devasa su hareketinin temelinde yoğunluk farkı yatıyor. Kuzey kutbundan gelen aşırı soğuk ve tuzlu su, güneyden gelen daha sıcak ve hafif Atlantik sularıyla karşılaştığında hızla dibe batıyor. Deniz tabanındaki devasa bir sırtın üzerinden geçen bu yoğun kütle, "eğik bir tencereden akan şurup gibi" aşağı süzülerek gezegenin en yüksek şelalesini oluşturuyor.

KÜRESEL İKLİMİN "KALP ATIŞI"

Danimarka Boğazı şelalesi, sadece suyun yer değiştirmesi değil, küresel oşinografik sistemin motoru görevini görüyor. Atlantik Meridyenel Devrilme Dolaşımı'nın (AMOC) ana kollarından birini besleyen bu akıntı; ısıyı, oksijeni ve besin maddelerini tüm gezegene taşıyan "konveyör bandını" hareket ettiriyor.

Barselona Üniversitesi'nden David Amblàs, kutup bölgelerini okyanus dolaşım sisteminin kalbine benzeterek, bu şelalenin yarattığı aşağı yönlü akışın devasa bir "pompa" gibi soğuk suyu okyanus çukurlarına ittiğini belirtiyor. Bu süreç, kış aylarının şiddetini azaltırken deniz ekosistemlerini besleyen temel gıdayı da yüzeye çıkarıyor.

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ GİZLİ DEVİ TEHDİT EDİYOR

Bilim insanları, Arktik bölgesindeki ısınmanın bu sessiz devin dengesini bozabileceği konusunda uyarıyor. Kuzey denizlerindeki sıcaklık artışı ve tuzluluk oranındaki değişimler, şelalenin akış hızını yavaşlatma riski taşıyor. Eğer bu devasa "ısı pompası" durursa, Avrupa’nın hızla soğuması ve fırtınaların rotasının değişmesi gibi dramatik sonuçların doğabileceği öngörülüyor.

Günümüzde otonom denizaltılar ve uydu sistemleriyle saniye saniye izlenen bu bölge, hâlâ tam olarak çözülememiş sırlar barındırıyor. Araştırmacılar, bu gizli şelalenin nabzını tutarak gelecekteki hava olaylarını ve deniz seviyelerindeki değişimleri daha isabetli tahmin etmeyi hedefliyor.