Dijital çağda insan kalabilmenin yolu

Dijital çağın hız ve veri girdabında sıkışıp kalan insanlar, hayatı kökten değiştiren teknolojik devrimlerle her geçen gün yeni bir eşiği aşıyor.

"Peki hayatı kökten değiştiren teknolojik gelişmeler, uzun vadede insanların hayrına mı olacak yoksa felaketine mi yol açacak? İnsanlar, her yeni teknolojinin daha da katladığı hızın içinde insani yetilerini ve değerlerini kaybetme riskiyle karşı karşıya kalır mı?"

İşte zihinleri kurcalayan keskin soru bu.

William Shakespeare'in ünlü 'Hamlet' trajedisinin 3'üncü perdesindeki meşhur monoloğun açılış cümlesi olan "Olmak ya da olmamak, işte bütün mesele bu" cümlesindeki gibi keskin bir ikilem günümüzde yapay zekâyla insan ilişkisini en güzel şekilde ifade ediyor.

Zira yapay zekâ hayatımızın her alanını kuşatmış durumda. Sanattan ticarete, iletişimden karar alma süreçlerine kadar her şey hız ve üst düzey verimlilik arzusu üzerine kuruluyor. Ne var ki bu hız ve üst düzey verimlilik arzusu beraberinde insani olanın değersizleşmesi gibi büyük bir tehlikeyi getiriyor.

Empati, sezgi, vicdan, sabır ve derinlemesine düşünme gibi insani yetilerin; yapay zekânın becerilerinin gölgesinde kalmasıyla insanlar, yakın zamanda olmasa bile gelecekte hayatın anlamını sorgulayacak.

BİR BÜYÜK TEHLİKE SORUN ÇÖZME BECERİSİNİN ZAYIFLAMASI

Yapay zekânın sunduğu zahmetsiz çözümler, ilk bakışta hayatı kolaylaştırıyor gibi görünse de uzun vadede en değerli insani yetilerden biri olan sorun çözme becerisini zayıflatma riski taşıyor.

Başkanlığını Ferah Türel'in yaptığı Liber Kültür Sanat Derneği tarafından İş Sanat Kültür Merkezi'nde 'Yeniden Düşünmek' temasıyla hayata geçirilen LİBERİST 26 Kültür ve Sanat Zirvesi'nin en sarsıcı ve ufuk açıcı oturumlarından biri olan bilim panelinde dijital çağda insan kalabilmenin yolları aralandı.

Prof. Dr. Veysi Erkcan Özcan... Elektrik-Elektronik Mühendisi, İstinye Üniversitesi Temel Bilimler Bölümü öğretim üyesi

LİBERİST 26 Kültür ve Sanat Zirvesi'nde Prof. Dr. Veysi Erkcan Özcan'ın moderatörlüğünü üstlendiği, Prof. Dr. Çiğdem Gündüz Demir ve Doç. Dr. Özlem Beyarslan'ın konuşmacı olarak yer aldığı panel, yapay zekâyla entegre olan bir yaşamın nasıl olması gerektiği uzman görüşleriyle masaya yatırıldı.

Prof. Çiğdem Gündüz Demir... Bilgisayar mahendisi, Koç Üniversitesi Yapay Zekâ Merkezi Direktörü

Uzmanların değerlendirmeleri ışığında yapay zekânın geleceğe etkileri 4 temel başlık altında toplandı.

Doç. Dr. Özlem Beyarslan... Boğaziçi Üniversitesi Matematik Bölümü öğretim üyesi

♦ ZAHMETSİZ BİR HAYATIN RİSKİ BÜYÜK

Beden gibi zihnin de ancak dirençle, pürüzlerle ve çabayla güçlendiği gerçeği, yapay zekânın sunduğu zahmetsiz çözümler karşısında kritik bir sınav veriyor. Yapay zekâ hayatı kolaylaştırıp zaman tasarrufu sağlasa da, en değerli insani yetilerden biri olan sorun çözme direncini ve zihinsel kasları zayıflatma riski taşıyor.

♦ YAPAY ZEKÂ İTİCİ GÜÇ OLARAK KULLANILMALI

Yapay zekânın insanları düşünce tembelliğine itme riskine karşı alınacak en büyük önlem onu iradeyi ve merakı besleyen itici bir güç olarak kullanmak olacak.

♦ SALT RAKİP OLARAK DA KURTARICI OLARAK DA GÖRÜLMEMELİ

Yapay zekâyı ezeli bir rakip olarak görmek de bir kurtarıcı olarak görmek de geleceğin gerçekliğini ıskalamak olacak. İnsanlar için en yüksek seviyede sağlanacak olan verimlilik, yapay zekânın gücüyle insanların sezgisel ve felsefi derinliğini harmanlayan bir entegrasyon kurabilmekten geçecek. Gelecek, yapay zekâya sahip olanların değil, onunla kurduğu ilişkinin ahlaki sınırlarını ve felsefesini doğru çizebilenlerin elinde şekillenecek.

♦ NİCELİĞE KARŞI NİTELİK

Hızın ve verilerin hâkimi yapay zekâya karşı insana düşen görev niceliğe karşı niteliği, yani hayatın anlamı adına hakikati savunmak olmalı.

Uzman görüşlerinin söylediklerinin ışığında LİBERİST 26 Kültür ve Sanat Zirvesi'nin bilim panelinden şu sonuçları çıkarmak mümkün.

✓ Yapay zekâ ne kadar gelişirse gelişsin; acıyı duyumsayan, etik sınırları çizen, hakikatten kuşku duyan ve merhamet gösteren tek özne insan olmasından en üst seviyede faydalanmanın yolu geliştirilmeli. Geleceğin dünyasında "Ne düşünüyoruz?" sorusundan sıyrılıp "Neden böyle düşünüyoruz ve başka türlü düşünmek mümkün mü?" düşüncesi her daim canlı tutularak akıl, vicdan ve sorgulama iradesi kaybedilmemeli.

✓ Hayat, yapay zekânın da büyük etkisiyle hızla akarken, asıl mesele ne kadar hızlı gittiğimiz değil; ruhumuzu, ahlaki sınırlarımızı ve insani özümüzü hangi limana taşıdığımız. Fransız yazar Michel de Montaigne'in ünlü sözü "Gideceği limanı bilmeyen hiç bir rüzgârdan hayır gelmez"de olduğu gibi...