Covid ve grip ile karıştırılıyor, çok çabuk bulaşıyor: Ölümcül hastalık geri döndü! Uzmanlardan kritik uyarılar...

Dünya genelinde tüberküloz (verem) vakalarında yeniden artış yaşanıyor. Uzmanlar, özellikle üç haftadan uzun süren inatçı öksürük, halsizlik, gece terlemeleri ve kilo kaybı gibi belirtilerin sadece mevsimsel grip ya da Covid-19 gibi solunum yolu enfeksiyonlarına değil, verem gibi ciddi bir hastalığa da işaret edebileceği uyarısında bulunuyor.
İNGİLTERE’DEKİ ARTIŞ DÜŞÜNDÜRÜCÜ

Son veriler, özellikle İngiltere başta olmak üzere birçok ülkede vaka sayılarının belirgin şekilde arttığını gösteriyor. İngiltere Sağlık Güvenlik Ajansı (UKHSA), 2024 yılında ülkede bildirilen verem vakalarının bir önceki yıla göre yüzde 13,6 artarak 5490’a ulaştığını açıkladı. Vakaların büyük kısmının yurt dışı kaynaklı olduğu belirtilse de yerli nüfusta da artış eğiliminin başladığı vurgulanıyor.
UKHSA’nın tüberküloz birimi başkanı Dr. Esther Robinson, Daily Mail’de yer alan açıklamasında özellikle kalıcı öksürüğün hafife alınmaması gerektiğini vurguladı:
“Ateşle birlikte seyreden inatçı öksürüğün mutlaka araştırılması gerekiyor. Bu belirtiler her zaman grip ya da Covid-19 anlamına gelmez. Tüberküloz da dahil olmak üzere ciddi hastalıkların habercisi olabilir.”
Dr. Robinson ayrıca, “Hızlı teşhis ve tedavi ile bulaşma zincirlerini kırmak mümkün. Bu nedenle risk grubundaki bireylerin gecikmeden sağlık kuruluşlarına başvurmaları hayati önem taşıyor” dedi.

Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre tüberküloz, 2023 yılında yaklaşık 1,25 milyon kişinin ölümüne neden olarak HIV, sıtma ve Covid-19’u geride bıraktı. Bu veriler, hastalığın hâlâ ciddi bir küresel sağlık tehdidi olduğunu ortaya koyuyor.

Peki bu durum korkuya neden olmalı mı? Türkiye’de de benzer bir artış söz konusu mu? Ülkemizde tüberküloza karşı nasıl bir tanı ve tedavi yöntemi uygulanıyor?
COVID-19 İLE BİRLİKTE GÖZ ARDI EDİLMİŞ OLABİLİR
Göğüs Hastalıkları Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Abdullah Kansu, bu hastalığın özellikle akciğerde yaygın enfeksiyonlara yol açtığını belirterek, Covid-19 pandemisiyle birlikte tüberkülozun göz ardı edilmiş olabileceğine işaret etti. Dr. Kansu, her iki hastalığın da öksürük, nefes darlığı, ateş gibi benzer solunum yolu şikâyetleriyle ortaya çıktığını belirterek, “Akciğerdeki lekeler, iltihaplanmalar ve tutulumlar açısından da benzerlik gösteriyorlar. Bu durum Covid’in yoğun gündemi nedeniyle tüberküloz vakalarının geri planda kalmasına yol açmış olabilir” dedi.

Günümüzde, Covid-19 ile tüberküloz arasında ayrım yapmanın artık uzmanlar için zor olmadığına da dikkat çeken Dr. Kansu, “Sadece akciğer filmleriyle değil, ileri düzey kan testleri ve diğer tanı yöntemleriyle her iki hastalık da doğru şekilde teşhis edilebiliyor. Dolayısıyla bu iki hastalığın birbirine karıştırılması konusunda endişeye kapılmaya gerek yok; mevcut tanı olanakları sayesinde ayırıcı tanı güvenle yapılabiliyor” ifadelerini kullandı.

İNGİLTERE’DE ARTARAK DEVAM EDEN VAKA SAYILARINI NASIL YORUMLAMAK GEREKİYOR?
“İngiltere’deki çalışmaya baktığımızda yüzde 13’lük bir artış oldu” diyen Dr. Öğr. Üyesi Abdullah Kansu, “Ancak hasta sayısına baktığımızda, 2024 yılı içinde ciddi bir artış yaşandığını gözlemliyoruz. İngiltere’deki toplam vakalar incelendiğinde ise bu artışın büyük ölçüde yurt dışı kaynaklı kişilerden kaynaklandığı görülüyor” dedi ve ekledi:
“Tüberküloz, dünya genelinde geçmişte de olduğu gibi, büyük göçlerin yaşandığı, seyahatlerin arttığı dönemlerde ya da olağanüstü durumların neden olduğu kitlesel yer değişikliklerinde artış gösteren bir hastalık olarak biliniyor. Tedavi edilmediği takdirde, akciğer enfeksiyonlarının ilerlemesiyle hastanın yoğun bakım ihtiyacı doğabiliyor.”
DİKKAT! YALNIZCA AKCİĞER ENFEKSİYONU OLARAK KARŞIMIZA ÇIKMIYOR
Tüberkülozun yalnızca bir akciğer enfeksiyonu olarak ortaya çıkmadığının altını çizen Dr. Öğr. Üyesi Abdullah Kansu, “Beyni etkileyerek ‘tüberküloz menenjiti’ şeklinde görülebilir. Kadın üreme sisteminde özellikle tüpleri tutarak kısırlığa yol açabilir. Kemikleri etkileyerek ciddi ortopedik sorunlara neden olabilir ya da bağırsakları tutarak sindirim sistemi üzerinde komplikasyonlara yol açabilir. Ayrıca lenf bezlerinde de yerleşerek farklı klinik tablolarla seyredebilir” ifadelerini kullandı.

TÜRKİYE’DE DURUM NASIL?

Son dönemde konuşulan İngiltere’de ya da dünyanın farklı ülkelerindeki tüberküloz sayılarının eskilere nazaran artışındaki paralellik ülkemizde de var mıdır? Acaba bizi tedirgin eder mi? Endişeye sevk edecek durumlar oluşur mu? şeklindeki sorularıma da yanıt veren Dr. Öğr. Üyesi Abdullah Kansu, Türkiye’nin bu alanda güçlü bir sağlık altyapısına sahip olduğunu vurguladı.
“Bu soruların cevapları anlamında, ülkemizi tüberküloz tedavisi ve kontrolü açısından örnek gösterilebilecek bir yerde olduğunu bilmemiz gerekiyor en başta” diyen Dr. Kansu, Türkiye’nin yıllardır bu hastalığa karşı sistematik bir mücadele yürüttüğünü belirtti.

“Bugün orta yaş ve onun üstündeki kişilerin geçmişten beri bildiği gibi, ülkemizin her şehrinde hatta neredeyse her ilçesinde mevcut şekilde bulunan Verem Savaş Dispanserleri var” diyen Dr. Kansu, tüberküloz tanısı konan her hastanın yaşadığı bölgedeki dispanserlere yönlendirildiğini ve “tedavisinin direkt gözetimli tedavi olarak yürütüldüğünü” söyledi.
Dr. Kansu, Türkiye’de tüberküloz tedavisinin ücretsiz olarak yapıldığını da belirterek, “İlaçlar Verem Savaş Dispanserlerinde hastalara teslim ediliyor. Hastaların tedaviye uyumu ve düzenli takibi titizlikle yapılıyor” ifadelerini kullandı. Türkiye’nin bu alandaki başarısının yalnızca az gelişmiş ülkelerle değil, “ileri gelişmiş ülkelerle dahi karşılaştırıldığında iyi bir yerde” olduğunu vurgulayan Dr. Kansu, “Bu anlamda ülkemiz, tüberkülozun kontrolü konusunda çok eski yıllardan itibaren sistematik bir düzen kurmuş bir sağlık sistemi ile çalışmakta” dedi.

BİR HASTA ÖKSÜRDÜĞÜ ANDA DAMLACIK YOLUYLA ÇEVRESİNE ÇOK ÇABUK BULAŞIYOR

Tüberkülozun başlıca belirtileri arasında uzun süre geçmeyen öksürük, balgam, ateş, gece terlemesi, kilo kaybı ve dirençli ateş yer alıyor. Dr. Öğr. Üyesi Abdullah Kansu, özellikle akciğer grafisinde tüberküloza özgü bulgular saptanan bir hastanın, öksürdüğü anda mikrobu damlacık yoluyla çevresine yayabileceğini belirterek, “Bu damlacıkların solunmasıyla aynı ortamda bulunan kişilerin de bakteriyi akciğerlerine alma riski var” dedi.

Ancak her mikrop bulaşan bireyde hastalık gelişmediğine dikkat çeken Dr. Kansu, “Bağışıklık sistemi güçlü olan bireylerin çoğu, tüberküloz mikrobunu vücudun doğal savunma mekanizmalarıyla etkisiz hale getirebilir. Bu mikroba maruz kalan kişilerin yaklaşık yüzde 5’inde hastalık gelişir, bunların da sadece küçük bir kısmında ağır ve tedavi gerektiren tablolar ortaya çıkar” ifadelerini kullandı.

Solunum yoluyla bulaşan tüberkülozun bu yönüyle toplum içinde yayılma riski taşıdığını vurgulayan Dr. Kansu, “Tüberküloz da Covid gibi hava yoluyla bulaşır ve ateş, öksürük, nefes darlığı gibi semptomlarla seyreder. Her iki hastalık da akciğerlerde radyolojik bulgularla kendini gösterebilir” dedi.

NASIL BİR TEDAVİ YÖNTEMİ UYGULANIYOR?

Bu soruma Dr. Öğr. Üyesi Abdullah Kansu “Tüberküloz, 6 aylık tedavi gerektiren bir hastalık. Özellikle ilaçların düzenli ve aksatılmadan kullanılması büyük önem taşıyor” dedi. Dr. Kansu, tedavi sürecinin ilk iki ayında dört farklı antibiyotiğin tablet formunda kullanıldığını, bu ilaçların dispanserlerden temin edildiğini belirtti.

“Hastalar bu dönemde düzenli takip edilir. İki ayın sonunda akciğer filmi düzelmeye başlar, ateş, halsizlik ve kilo kaybı gibi belirtiler geriler. Hasta kilo almaya başlar, genel durumunda toparlanma olur. Aynı zamanda birinci ve ikinci ayda balgam testleriyle tedaviye yanıt da izlenir” açıklamasında bulunan Dr. Kansu, hastalığın tamamen geçmediğini, bu sürecin ardından dört ay daha ‘devam tedavisi’ne geçildiğini söyledi.

Uzman isim “İlk iki ay dört ilaçla başlanır, ardından sadece iki ilaçla dört ay daha devam edilir. Böylece toplamda 6 ay süren bu tedavi hem etkili hem de ülkemizde düzenli bir sistemle, Verem Savaş Dispanserleri aracılığıyla başarıyla uygulanıyor” dedi.

Fotoğraflar: iStock, Alamy