Cinsiyet renklerinin bilinmeyen tarihi: Bir dönem pembe erkeklerin, mavi kızların rengiydi! Peki bu iki renk nasıl yer değiştirdi?

Günümüzde bir bebek mağazasına adım attığınızda ya da bir hediye seçerken tablo son derece nettir: Kız çocuklarına pembe, erkek çocuklarına mavi... Toplumsal hafızamızda kemikleşen bu renk ayrımını insanlık tarihi kadar eski zannediyorsanız, büyük bir yanılgı içindesiniz. Çünkü 20. yüzyılın başlarına kadar Batı dünyasında kabul gören kurallar tam tersi şekilde işliyordu.

BİR ZAMANLAR BÜTÜN BEBEKLER BEYAZ GİYİNİYORDU

19. yüzyılın sonlarına kadar bebekler ve küçük çocuklar için cinsiyet ayrımı gözetilmeksizin ortak bir kıyafet kuralı vardı: Beyaz pamuklu elbiseler.

Bu tercihin arkasında tamamen pratik nedenler yatıyordu. Beyaz kumaşlar kaynatılarak yıkanabiliyor, çamaşır suyuyla kolayca temizlenebiliyor ve bez değişimini son derece pratik kılıyordu. O dönemde çocukluk, yetişkin cinsiyet kimliklerinden bağımsız bir evre olarak görülüyordu. Erkek çocuklar dahi 6-7 yaşlarına kadar elbise giymeye devam ediyordu.

PEMBE NEDEN GÜCÜN VE ERKEKLİĞİN SİMGESİYDİ?

Endüstri Devrimi'yle birlikte gelişen tekstil üretimi ve ucuzlayan kimyasal boyalar sayesinde renkli çocuk kıyafetleri daha yaygın hale geldi. Ancak ilk kabul gören renk eşleşmesi bugün bildiğimizden tamamen farklıydı.

Tarih boyunca kırmızı renk; savaş, tutku, güç ve kararlılıkla ilişkilendirildi. Kırmızının daha açık ve canlı bir tonu olan pembe ise doğal olarak "küçük erkek çocuklarına" uygun görülüyordu.

Mavi ise Hristiyan ikonografisinde Meryem Ana’nın cübbesinin rengi olarak zarafet, sadakat ve saflıkla bağdaştırılıyordu. Bu nedenle kız çocuklarına yakıştırılıyordu.

Bu anlayış, 1918 yılında yayımlanan çocuk giyim dergisi Earnshaw’s Infants’ Department'ta da şu sözlerle özetleniyordu:

"Genel kabul gören kural, pembenin erkekler, mavinin ise kızlar için olduğudur. Pembe daha güçlü ve belirgin bir renk olduğu için erkek çocuğa; mavi ise daha narin, kibar ve zarif olduğu için kız çocuğa uygundur."

O DÖNEMDE BİLE TEK BİR KURAL YOKTU

Renklerin kullanımı günümüzdeki gibi evrensel bir standart taşımıyordu. 1927 yılında Time dergisinde yayımlanan bir tablo, ABD'deki önde gelen mağazaların bile ortak bir renk standardına sahip olmadığını ortaya koydu.

Filene's, Best & Co., Marshall Field ve Halle's gibi mağazalar erkek çocukları için pembeyi önerirken; Macy's, Bullock's ve B. Altman bugünkü anlayışa uygun olarak maviyi tavsiye ediyordu.

Hatta bazı yayınlarda renk tercihleri bebeklerin saç veya göz rengine göre değişiyordu. Sarı saçlı ve mavi gözlü bebeklere mavi, kahverengi saçlı ve esmer/koyu renk gözlü bebeklere ise pembe öneriliyordu.

BÜYÜK DÖNÜŞÜM: RENKLER NASIL EL DEĞİŞTİRDİ?

Renk kodlarının bugünkü halini alması tek bir günde veya gizli bir kararla gerçekleşmedi. 1940'lardan itibaren birkaç temel etkenin birleşimiyle bu dönüşüm kemikleşti:

1. Üretim Standartları ve Pazarlama

Seri üretimin artmasıyla hazır giyim üreticileri ve perakendeciler, talebi tek tipleştirmek istedi. Renklerin cinsiyetlere göre kesin çizgilerle ayrılması, tüketici alışkanlıklarını doğrudan etkiliyordu. İlk çocuğu kız, ikincisi erkek olan bir ailenin tüm giyim ve eşyaları yeniden satın alması, pazarı doğrudan büyüten bir faktör haline geldi.

2. Mamie Eisenhower Etkisi ve Popüler Kültür

1953 yılında ABD Başkanı Dwight D. Eisenhower'ın eşi Mamie Eisenhower, başkanın göreve başlama balosunda devasa, pembe bir balo elbisesi giydi. Mamie Eisenhower'ın pembe tutkusu medyada geniş yer buldu ve renk, yetişkin kadınlar için "kadınsılık ve zarafet" sembolüne dönüştü. Bu süreç, pembenin küçük kız çocuklarıyla daha güçlü biçimde özdeşleşmesine katkı sağladı.

3. İkinci Dünya Savaşı Sonrası Değişen Algı

Savaş sonrası dönemde erkekler cepheden dönüp yeniden iş gücüne katılırken, mavi renk asker üniformaları, iş kıyafetleri ve kot tulumlarıyla daha güçlü biçimde özdeşleşti. Bu da mavinin zamanla erkekliği simgeleyen renklerden biri olarak yerleşmesine katkı sağladı.

1970'LERİN UNİSEKS AKIMI VE 1980'LERİN ULTRASON DEVRİMİ

Renklerin yolculuğu 1950'lerde de durmadı.

1960'lar ve 70'ler: Yükselen kadın hakları hareketiyle birlikte pembe-mavi ayrımına karşı bir tepki oluştu. 1970'li yılların ünlü Sears mağaza kataloglarında kız çocukları için neredeyse hiç pembe kıyafet yer almadı. Sarı, yeşil ve nötr renkler öne çıktı.

1980'ler: Doğum öncesi ultrason teknolojisinin yaygınlaşması her şeyi değiştirdi. Ebeveynler bebeklerinin cinsiyetini doğumdan aylar önce öğrenmeye başlayınca üreticiler, oyuncaktan bebek arabasına, bebek odalarından kıyafetlere kadar pek çok ürünü kız ve erkek bebeklere özel olarak pazarlamaya başladı.

Kısacası bugün doğal kabul ettiğimiz pembe-mavi ayrımı, sanıldığının aksine yüzyıllardır değişmeden gelen bir gelenek değil; moda, popüler kültür, pazarlama ve değişen tüketim alışkanlıklarının şekillendirdiği tarihsel bir dönüşümün sonucu.