Cebelitarık Boğazı kapanabilir mi?

Cebelitarık Boğazı, Atlantik Okyanusu ile Akdeniz'i birbirine bağlayan ve İspanya ile Fas arasında uzanan dar bir su yolu. Genişliği yalnızca 13 kilometre olan bu geçidin geleceği, yeni bir araştırmayla yeniden tartışmaya açıldı.

Lizbon Üniversitesi'nden João C. Duarte'nin liderliğindeki ekip, Mainz Johannes Gutenberg Üniversitesi'nden Boris Kaus ile birlikte yürüttüğü çalışmayı Geology dergisinde yayımladı. Araştırmanın odağında "Cebelitarık Arkı" olarak bilinen tektonik yapının Atlantik'e doğru ilerleyişi yer alıyor.

Ekip üç boyutlu yerçekimi simülasyonları kullanarak, şu an durağan gibi görünen Cebelitarık Arkı'nın çevresindeki litosferin direncini kırıp yeniden hareketlenebileceğini modelledi. Duarte bu sonuçların önemini şöyle özetledi:

"Simülasyonlarımız bu tür bir doğrudan göçün gerçekleşebileceğini ilk kez gösterdi."

Araştırmacıların kullandığı modele göre ark bir tür menteşe gibi çalışıyor. Şu an yavaşlamış olan hareket, belirli bir eşik aşıldığında tekrar hızlanabilir. Bu durum, boğazın on milyonlarca yıl içinde kapanması anlamına geliyor.

Çalışmanın arka planında "Wilson Döngüsü" adı verilen devasa bir jeolojik süreç var. Okyanuslar yüz milyonlarca yıl içinde açılıyor, olgunlaşıyor ve tekrar kapanıyor. Bu döngünün itici gücü ise dalma-batma bölgeleri ve levha çekişi mekanizması. Batan bir levha, geri kalan kısmını arkasından sürüklüyor ve okyanus tabanı yavaş yavaş yok oluyor.

Kaus'un ifadesiyle Atlantik'i istila etmek üzere olan Cebelitarık Arkı, bu türdeki üçüncü yapı. Bu da Atlantik Okyanusu çevresinde, Pasifik'teki Ateş Çemberi'ne benzer bir deprem ve volkan kuşağının oluşabileceğine işaret ediyor.

Kıtalar yılda yalnızca birkaç santimetre hareket etse de bu yavaşlık yanıltıcı olabilir. Bölge 1755'te Büyük Lizbon depremini ve tsunamisini üretecek kadar aktifti. Cebelitarık Arkı'ndaki gerilim birikimi, boğaz kapanmadan çok önce yıkıcı sarsıntılara neden olabiliyor.

Araştırmacılar bu bulguların uzun vadeli tehlike haritalarını, kıyı planlamasını ve levha tektoniği eğitimini doğrudan etkileyeceğini vurguluyor. 2013'ten bu yana İberya marjındaki sıkışma gerilimleri üzerine süren çalışmalar, bu son modellemeyle somut bir kanıt temeline oturmuş oldu.

Afrika'nın neden ikiye bölündüğü ortaya çıktı

Cebelitarık Boğazı'nın kapanması insanlık ölçeğinde uzak bir gelecek senaryosu. Ancak bu sürecin tetiklediği deprem ve volkanik aktivite riski bugünün meselesi olmaya devam ediyor.