Cazibemin sırrı video oyunları mı!

Geçen hafta sanki hepsi sözleşmiş gibi, video oyunları üzerine içerikler yayımlayan sosyal medya hesapları aynı haberi geçmeye başladı: “En iyi kocalar oyunseverlerden çıkar.” Önce telefon ekranına bakarak gevrek gevrek gülümsedim, sonra biraz işkillendim; “Yahu” dedim, “Bunlar ‘Truman Şov’daki gibi 7/24 beni mi izliyor”... Yoksa nereden bilecekler!

Video oyunlarının zararları, bağımlılık yaratma ihtimaline dair onlarca araştırma var. Ancak son yıllarda bu oyunların yararları da sık konuşulmaya başladı. Uzmanlar bu değişimde oyunların zaman içindeki gelişiminin önemli rol oynadığını söylüyor; oyunlar son 10 yılda daha gerçekçi ve zorlayıcı hale geldi. Üstelik oyuncuları sosyal olmaya zorluyorlar. Yani oyuncular işbirliği içinde bir araya gelebiliyor, rekabet etmek için de... Böylece oyunseverleri altında eşofman, üstünde depresyon hırkasıyla evden çıkmayan, koltuğundan kalkmayan asosyal bir tür olarak gören önyargı yıkılıyor.

Nişancıysanız hele...

Peki, tüm bunların evliliğimizle ya da eşimizin mutluluğuyla ne alakası var? Açıklayayım... Biliminsanları video oyunlarının yararlarını genelde dört altbaşlık altında inceliyor: Bilişsel, duygusal, sosyal ve motivasyonel.

Oyun oynayanların geliştirdiği bilişsel yeteneklerin başında dikkat dağılımı (attention allocation) var. Bu, dikkatinizi nereye vermeniz gerektiğini hızlıca öğrendiğiniz anlamına geliyor. Ve bu yetenek, şaşıracaksınız ama, nişancı (shooter) denen ve genelde şiddet içeriğiyle tartışılan oyunlarda da (GTA, Battlefield, Call of Duty örnekleri verilebilir) gelişiyor. 2010’ların ortasında yapılan bir deneye göre, nişancı oyunları oynayanlar, oynamayanlara göre dikkatini çok daha hızlı bir şekilde toplayabiliyor, gereksiz detaylarda zaman kaybetmiyor ve daha doğru görsel analiz yapabiliyor. Ezcümle eşiniz saç şeklini ya da rengini değiştirdiğinde fark etmediyseniz bunun nedeni az oyun oynamanız!

Uzmanlar özellikle strateji ve rol yapma (RPG) oyunlarının oyuncunun problem çözme yeteneğini geliştirdiğini savunuyor. Oyunlar konusunda çok az bile önyargınız varsa “Amaan, ne gibi bir problem çözmüş olabilirler” diyorsunuzdur. Ancak 2013’te yapılan araştırma şunu söylüyor: “Oyunlardan kazanılan problem çözme pratiği daha yüksek akademik başarının kapılarını açabilir.” Hatta 2024’te Houston Üniversitesi’nde yapılan bir araştırmaya göre bu tür oyunlar problem çözme yeteneğine ek olarak liderlik, takım çalışması ve özgüven gibi yetenekler de kazandırıyor. Tam burada oyunların sosyal yeteneklere etkisini de birazcık açmak gerekir. Uzmanlara göre bu görsel dünyalardaki sosyal aktiviteler çok daha hızlı olmak zorunda. Yani bir oyunda, ister farklı bir oyuncu olsun isterse de NPC (oynanamayan karakter), kime güveneceğinize çok hızlı karar vermeniz gerekiyor. Sosyal anlamda sürekli tetikte olmanızı gerektiren oyunlardan elde edilen bu yeteneklerin sanal dünyayı aşarak gerçek sosyal çevrelerde de işe yaradığı vurgulanıyor.

‘Sabır, sabır, ya sabır’

RPG ya da strateji oyunlarının bir artısı daha var: Sabrı öğretiyorlar. Benim de çok sevdiğim Soulsborne türü oynayanların çok önemli bir stratejisi var: “Kanı akıyorsa öldürülebilir.” Manası şu: Eğer karşınızda çok güçlü bir ‘boss’ (patron, oyundaki bir bölgenin ya da oyunun kendisinin en son ve güçlü düşmanı) varsa ve siz tüm zorluğuna rağmen birazcık bile hasar verebiliyorsanız sabredip defalarca oynayarak tüm saldırı hareketlerini ezberleyip sonunda bu düşmanı yenebilirsiniz. Sabrın ilişkide ne kadar önemli olduğunu anlatmaya gerek yoktur diye düşünüyorum. Zaten ‘boss’ denince aklınıza kimin geldiğini tahmin edebiliyorum!

Peki, sevgili eşim benim bu yeteneklerim hakkında ne düşünüyor, gerçekten beni bulduğu için söylendiği kadar şanslı mı? Araştırmalardan bahsettim, argümanlarımı anlattım, örnekler verdim. Biraz düşündü ve sonra şunu sordu: “Kızımız Yaz doğduktan sonra kaç saat oyun oynadın?” Bu kadar pragmatik bir yaklaşım olabilir mi!