BYD meselesi değil, Çin meselesi: Pekin yeni yatırım düzenini kuruyor Mehmet Akif Soysal

Çin'in yeni Yurtdışı Yatırım Yönetmeliği, sermaye ihracından stratejik yatırım dönemine geçişi işaret ediyor. Türkiye için fırsat devam ediyor ancak oyunun kuralları değişiyor. Son dönemde BYD'nin Türkiye yatırımı etrafında yaşanan tartışmalar kamuoyunda doğal olarak tek bir soruya odaklandı: Çinli otomotiv devi Türkiye'ye yatırım yapacak mı, yapmayacak mı? Ancak bugün cevap aramamız gereken asıl soru bu değil. Çünkü BYD dosyası, Çin'in küresel yatırım stratejisinde yaşanan çok daha büyük bir dönüşümün

Çin'in yeni Yurtdışı Yatırım Yönetmeliği, sermaye ihracından stratejik yatırım dönemine geçişi işaret ediyor. Türkiye için fırsat devam ediyor ancak oyunun kuralları değişiyor.

Son dönemde BYD'nin Türkiye yatırımı etrafında yaşanan tartışmalar kamuoyunda doğal olarak tek bir soruya odaklandı: Çinli otomotiv devi Türkiye'ye yatırım yapacak mı, yapmayacak mı?

Ancak bugün cevap aramamız gereken asıl soru bu değil.

Çünkü BYD dosyası, Çin'in küresel yatırım stratejisinde yaşanan çok daha büyük bir dönüşümün yalnızca görünen yüzü olabilir.

1 Temmuz'da yürürlüğe girecek olan yeni Çin Yurtdışı Yatırım Yönetmeliği, Pekin'in artık yurtdışındaki yatırımları yalnızca ekonomik bir faaliyet olarak görmediğini ortaya koyuyor. Sermaye hareketleri, teknoloji transferleri, veri akışları, insan kaynağı ve jeopolitik etkiler ilk kez bu kadar kapsamlı biçimde aynı çerçevede ele alınıyor.

Aslında bu değişim yeni değil.

Bugün resmileşen yaklaşımın işaretleri yaklaşık iki yıldır görülüyordu.

2024 yazında, tam da BYD'nin Türkiye yatırımını açıkladığı dönemde, Çin Ticaret Bakanlığı ülkenin önde gelen otomotiv üreticilerini toplantıya çağırdı. Şirketlere yurt dışı yatırımların yalnızca ticari bir karar olmadığı, jeopolitik sonuçlar da doğurduğu anlatıldı. Bazı ülkelere yönelik yatırımlarda daha dikkatli olunması gerektiği vurgulandı.

O gün kapalı kapılar ardında verilen mesaj, bugün 34 maddelik bir devlet politikası haline gelmiş durumda.

KÜRESELLEŞMENİN ÇİN VERSİYONU DEĞİŞİYOR

Uzun yıllar boyunca Çin'in yükseliş modeli oldukça basitti.

Şirketler dışarı çıkacak, yeni pazarlar bulacak, limanlar satın alacak, enerji sahalarına ortak olacak, fabrikalar kuracak ve Çin'in ekonomik etkisini büyütecekti.

Yeni düzenleme ise farklı bir aşamaya geçildiğini gösteriyor.

Artık mesele yatırım yapmak değil; yatırımın Çin'in ulusal çıkarlarına ne ölçüde hizmet ettiği.

Bu nedenle yeni yönetmelik birçok uzman tarafından Çin'in 'yatırım teşviki döneminden' '

stratejik yatırım yönetimi dönemine

' geçişi olarak değerlendiriliyor.

META-MANUS OLAYININ VERDİĞİ MESAJ

Bu dönüşümün arkasındaki zihniyeti anlamak için yalnızca otomotiv sektörüne bakmak yeterli değil.

Çin artık sadece paranın ülke dışına çıkmasından endişe etmiyor. Asıl mesele veri, algoritmalar, yapay zekâ modelleri, fikri mülkiyet, uzman insan kaynağı ve kritik teknolojilerdir.

Yeni yönetmelik büyük ölçüde bu soruya verilmiş kurumsal bir cevaptır. Bu nedenle düzenleme yalnızca sermaye transferlerini değil, teknoloji ve bilgi transferlerini de devlet denetimi altına alıyor.

KUŞAK VE YOL BİTMİYOR, ŞEKİL DEĞİŞTİRİYOR

Çin, Kuşak ve Yol Girişimi'nden vazgeçmiyor. Aksine yatırımlarını bu stratejiyle daha uyumlu hale getirmeye çalışıyor.

Bu nedenle önümüzdeki dönemde kritik lojistik koridorları, enerji güvenliğine katkı sağlayan bölgeler, tedarik zincirlerini güçlendiren ülkeler ve Kuşak ve Yol güzergâhındaki stratejik merkezler pozitif ayrışabilir.

TÜRKİYE İÇİN FIRSAT MI, UYARI MI?

Türkiye bu sorunun merkezinde yer alıyor.

Avrupa pazarına erişim imkânı, Orta Koridor üzerindeki konumu, güçlü sanayi altyapısı, enerji yatırımları ve kritik maden potansiyeli Türkiye'yi Çin açısından doğal bir aday haline getiriyor.

BYD örneği tam da bu nedenle önemlidir. Çünkü mesele yalnızca Manisa'da kurulacak bir otomobil fabrikası değildir. Mesele, Türkiye'nin Çin'in Avrupa'ya uzanan sanayi ve lojistik mimarisinde nasıl bir yer edineceğidir.

ÇİN ARTIK NE İSTİYOR?

Yeni yönetmeliğin özeti tek cümlede ifade edilebilir:

Çin artık yatırım yapılacak ülke aramıyor; stratejik ortak arıyor.

Ucuz iş gücü, büyük pazar veya yatırım teşvikleri tek başına yeterli görülmüyor. Pekin açısından yatırım yapılacak ülkenin öngörülebilir olması, tedarik zincirlerine katkı sağlaması, teknoloji güvenliği açısından risk oluşturmaması ve

Çin'in uzun vadeli kalkınma hedefleriyle uyumlu olması

gerekiyor.

Bu nedenle BYD meselesini yalnızca bir otomotiv yatırımı olarak okumak eksik kalacaktır.

Aslında yaşanan, Çin'in küresel yatırım anlayışındaki büyük dönüşümün Türkiye'ye yansımasından ibarettir.

Bugün Türkiye açısından asıl soru Çin'den ne kadar yatırım çekebileceğimiz değildir.

Asıl soru, Çin'in yeniden şekillenen yatırım haritasında kendimize ne kadar stratejik bir yer açabileceğimizdir.

Çin artık yatırım ihraç etmiyor; strateji ihraç ediyor. Türkiye'nin önündeki soru ise bu yeni stratejinin dışında mı kalacağı, yoksa merkezinde mi yer alacağıdır.