MSEM: Başarı tesadüf değil, ekosistem işidir! Türkiye’de tartışma nerede tıkanıyor? Mehmet Akif Soysal

Geçen hafta bu köşede Türkiye’nin savunma sanayiinde asıl başarısının ürettiği platformlardan değil, o platformları mümkün kılan üretim ekosisteminden kaynaklandığını ifade etmiştim. Yazının ardından birçok okur aynı soruyu sordu: ‘Peki bu başarıyı ortaya çıkaran sistem tam olarak nedir?’ Bu sorunun peşindeyim diyebilirim. Son bir yıl içinde bu köşede Avrupa’nın rekabet gücündeki aşınmayı, Çin’in endüstriyel dönüşümünü, küresel yatırım düzenindeki değişimi ve jeoekonomik rekabetin yeni dinamiklerini

Geçen hafta bu köşede Türkiye’nin savunma sanayiinde asıl başarısının ürettiği platformlardan değil, o platformları mümkün kılan üretim ekosisteminden kaynaklandığını ifade etmiştim. Yazının ardından birçok okur aynı soruyu sordu: ‘Peki bu başarıyı ortaya çıkaran sistem tam olarak nedir?’

Bu sorunun peşindeyim diyebilirim.

Son bir yıl içinde bu köşede Avrupa’nın rekabet gücündeki aşınmayı, Çin’in endüstriyel dönüşümünü, küresel yatırım düzenindeki değişimi ve jeoekonomik rekabetin yeni dinamiklerini ele aldım.

İlk bakışta birbirinden farklı görünen bütün bu gelişmelerin aslında ortak bir gerçeğe işaret ettiğini düşünüyorum.

Türkiye’de sanayi ve kalkınma denildiğinde tartışmalar çoğu zaman faiz oranları, döviz kuru, yatırım teşvikleri ve vergi destekleri etrafında şekilleniyor.

Elbette bunların tamamı önemlidir. Ancak tartışmalar çoğu zaman bu araçların ötesine geçememektedir.

Oysa bugün dünya bambaşka bir sorunun cevabını arıyor.

ASIL SORU…

Bir ülke stratejik sektörlerde kalıcı başarıyı nasıl üretir?

İşte son yıllarda Çin’in sanayi politikalarını, ABD’nin yarı iletken hamlesini, Avrupa’nın yeniden şekillenen sanayi stratejisini ve Türkiye’nin savunma sanayiindeki dönüşümünü incelerken beni meşgul eden soru da buydu.

Başarılı ülkeler birbirine benzemiyor:

Çin’in siyasi sistemi farklıdır.

Amerika’nın ekonomik modeli farklıdır. Avrupa’nın kurumsal yapısı farklıdır.

Türkiye’nin tarihî ve jeopolitik şartları farklıdır.

Eğer başarıyı yalnızca liberal ekonomi modeli açıklıyor olsaydı Çin’in sanayi dönüşümünü, yalnızca devlet müdahalesi açıklıyor olsaydı Amerika’nın teknoloji liderliğini izah etmek mümkün olmazdı.

Demek ki başarıyı açıklayan daha derin bir unsur vardır.

EKOSİSTEM NEYİ İFADE EDİYOR?

Kalkınma ekonomisi ve inovasyon literatürü uzun yıllardır bu yapıyı ekosistem kavramıyla açıklıyor. Bilgi üretiminin, insan kaynağının, finansmanın, araştırma altyapısının, tedarik zincirlerinin ve kurumsal koordinasyonun birlikte çalışabildiği yapılar kalıcı rekabet üstünlüğünün temel unsurları olarak görülüyor.

Benim dikkat çekmek istediğim nokta ise farklıdır. Türkiye’nin savunma sanayiinde ortaya çıkan başarıya yalnızca başarılı bir sektör olarak bakmanın eksik olduğunu düşünüyorum. Burada, literatürde uzun süredir tartışılan ekosistem yaklaşımının Türkiye’nin kendi şartları içinde başarıyla işleyen somut bir örneğini görüyoruz.

Bugün gurur duyduğumuz platformlar sonucun kendisidir.

Asıl dikkat çekici olan; kamu kurumlarının, özel sektörün, üniversitelerin, araştırma merkezlerinin, tedarik zincirlerinin, finansman mekanizmalarının ve nitelikli insan kaynağının uzun vadeli ortak bir hedef doğrultusunda birlikte çalışabilmiş olmasıdır.

Türkiye’nin savunma sanayiinde inşa ettiği en büyük değer, tek tek ürünlerden önce,

o ürünleri sürekli geliştirebilecek kurumsal kapasiteyi oluşturabilmiş olmasıdır.

MSEM’İN ÇIKIŞ NOKTASI

İşte bu nedenle üzerinde durmaya çalıştığım husus, ekosistem kavramını yeniden tanımlamak değildir. Mesele; Türkiye’nin savunma sanayiinde oluşan bu tecrübenin geleceğin stratejik sektörlerine nasıl taşınabileceğini tartışmaktır.

Ben bu arayışı Milli Stratejik Ekosistem Modeli (MSEM) olarak adlandırıyorum.

Kalıcı başarı, güçlü ekosistemlerin ürünüdür.

Faiz yatırım kararlarını etkileyebilir. Kur ihracatın rekabet gücünü değiştirebilir. Teşvikler yatırımları hızlandırabilir. Fakat güçlü bir ekosistem kurulamıyorsa bunların hiçbiri tek başına sürdürülebilir kalkınma üretmeye yetmez.

Bana göre Türkiye’nin savunma sanayiinden çıkaracağı en büyük ders de budur. Önümüzdeki yazıda güçlü bir ekosistemin ilk şartını, ortak hedef ve uzun vadeli stratejik yönelimi ele alacağım.