Bu çığlık insanlığa bir isyandır!

"Aslımız Muhammed kıyman cellatlar

Üstümüzde bite davacı otlar

Ölüm Allah emri ya eziyetler

Açılın kapılar Şah'a gidelim"

Pir Sultan Abdal

"Derdi, Can Derdi Olanların Çığlığı" ile başlayan zorlu ve hayati mücadelenin ardından, Suriye İnsan Hakları Topluluğu Derneği'nin resmen kurulması ve kamusal alanda yer alması, gösterilen direnişin somut bir zaferidir. Emek veren herkese minnettarım.

Bu tarihi notu düşen "Suriye İnsan Hakları İnisiyatifi"nin çığlığı, ne yazık ki bugün hala devam eden Alevi katliamını işaret etmektedir. Bu katliamın dünyanın gözü önünde yapılması ve kayda değer bir karşı çıkışın olmaması bize insanlığın duyarsızlığının boyutunun büyüklüğünü işaret etmektedir.

Elbette ki Siyonist İsrail’in Filistinlilere yönelik Gazze’deki soykırımının boyutunun büyüklüğünü biliyoruz. Dünya kamuoyunun bu katliama karşı sesini yükseltmesi sonucu bazı batı devletlerini de harekete geçirerek katliamın durdurulması için tavır konulması önemli bir girişimdi. Aynı duyarlılığı Suriye’deki soykırım için de göstermeleri beklenirken, bu vahşet görmezden gelindi.

***

Suriye'de rejimin devrilmesinin ardından iktidarı ele geçiren Hey'et Tahrir el-Şam (HTŞ) ve terörist lideri Ebu Muhammed el-Colani'nin yönetimi altındaki bölgelerde, Aleviler ve diğer azınlık topluluklara yönelik insanlık dışı saldırı, katliam ve baskılar soykırım boyutuna ulaştı. Uluslararası insan hakları kuruluşları tarafından da bu soykırım dile getirilmektedir.

HTŞ, her ne kadar kendisini El Kaide'den ayrılmış bir grup olarak lanse etmeye çalışsa da, cihatçı geçmişini ve eylemlerindeki vahşiliğiyle kendisini ele vermektedir. İktidarı ele geçirdiği ilk günlerden itibaren, Alevi inanç merkezleri ve sivil halk hedef alındı, bu durum sivil toplum kuruluşları tarafından şiddetle kınandı.

***

Suriye'deki savaşın karmaşık dinamikleri içerisinde, HTŞ'nin bu denli güçlenmesi ve hatta bazı uluslararası aktörler nezdinde "meşrulaştırılma" sürecine girmesi derin bir endişe kaynağıdır. Alevi soykırımı çığlıklarına rağmen, terörist Colani'yi ve örgütünü destekleyen veya göz yuman devletler ve güçler büyük vebal altındadır. Masumların kanı bu güçlerin ellerinden silinmeyecektir. Suriye'deki Alevi Soykırımı ve HTŞ/Colani terörüne destek verenler tarih önünde hesap vermeye mahkumdur.

Suriye iç savaşının ilk yıllarında Baas rejimine karşı savaşan cihatçı İslamcı gruplara yönelik Türkiye, Katar ve Suudi Arabistan gibi ülkelerin lojistik, finansal ve askeri yardımlarının olduğu bilinmektedir. Bu desteklerin bir kısmı dolaylı yollarla HTŞ'nin öncülü olan terörist örgütlere ulaşmış ve örgütün güçlenmesine zemin hazırlanmıştı. Özellikle Türkiye'nin, HTŞ'nin iktidara gelmesinde "açık desteği" olduğu, insan hakları dernekleri tarafından raporlandı.

Savaşın ilerleyen evrelerinde, HTŞ'nin diğer radikal gruplardan kendisini ayırma çabalarına karşılık, başta ABD ve bazı Avrupa Birliği ülkeleri olmak üzere Batılı yönetimlerin Colani ile diplomatik görüşmeler sırasına girdiği ve bu durumun HTŞ'ye uluslararası alanda bir meşruiyet alanı yarattığı vurgulanmaktadır. Bu diplomatik ilgi, örgütün işlediği insanlık suçlarını görmezden gelme ve ona özgüven verme riski taşımaktadır. Rusya ve İran'ın etkisini kırmak amacıyla Batı'nın, Aralık 2024'te iktidara gelen bu İslamcı terörist yönetimi "coşkuyla karşıladığı" da raporlarda yer aldı.

Bu güçlerin, kendi jeopolitik çıkarları ve bölgesel nüfuz mücadeleleri uğruna, HTŞ gibi cihatçı radikal bir terör örgütünün Suriye halklarına, özellikle de Alevilere yönelik sistematik baskı ve katliamlarını görmezden gelmesi, tarihin kara sayfalarına düşülmüş bir not olarak hafızalarda kalacaktır.

***

Suriye İnsan Hakları Topluluğu Derneği'nin ve her bir bireyin çığlığı, bu ikiyüzlü emperyalist politikalara karşı bir direniştir. Soykırımın önlenmesi ve Colani terörünün beslendiği damarların kurutulması için uluslararası toplumun sorumlu tutulması, bu yolda atılan en önemli adımlardan biridir. Ayrıca uluslararası kuruluşlara hazırladıkları raporları sunarak gündeme alınmasının sağlanması da hayati öneme sahip bir adımdı.

Suriye'deki insan hakları durumu, ülkenin parçalanmış siyasi coğrafyası, rejim değişikliğinin ardından oluşan belirsizlik ve devam eden silahlı çatışmalar nedeniyle felaket boyutlarındadır. Ülke, uluslararası insan hakları gözlemcileri tarafından "çoklu mücadele alanı" olarak tanımlanmakta ve sivil halkın temel hakları, bölgeyi kontrol eden terör unsurlarının keyfi uygulamaları altında ezilmektedir.

***

HTŞ'ye karşı çıkan sivil aktivistler, medya mensupları ve hatta kendi tugaylarının üyeleri dahi keyfi gözaltılara ve kötü muamelelere maruz kalmaktadır. Özellikle 2024 yılı başlarından itibaren HTŞ yönetimine karşı yükselen halk protestoları, grubun iç istikrarını tehdit etmiş ve Colani, bu durumu kontrol altına almak için hem tehditkar bir dil kullanmış hem de bazı reform sözleri vermiştir. Ancak Kamu Güvenliği Teşkilatı'nın hak ihlalleri devam etmektedir.

Birleşmiş Milletler'in (BM) 11 Ağustos 2025 tarihli raporu, Suriye'nin kıyı ve batı merkez bölgelerinde sivillere, özellikle Alevi toplumuna yönelik katliamları ve ağır insan hakları ihlallerini belgelemiştir. Raporda, Alevi köylerinde toplu infazlar, dini temelli ayrımcılık ve saldırıların sistematik bir nitelik taşıdığı belirtilmektedir. Bu eylemler, HTŞ'ye bağlı Süleyman Şah Tugayı, Sultan Murat Tugayı ve Hamzat Tümeni gibi grupların sorumluluğunda gerçekleşmektedir.

Avrupa Birliği, Mart ayındaki Alevi soykırımından Suriye’deki üç terör örgütünü ve iki lideri sorumlu tutup yaptırım kararı aldı. Bunlar, Sultan Süleyman Şah Tugayı ve lideri Ebu Amşa olarak bilinen Muhammed el Casim, Sultan Murad Tugayı ve Hamzat Tümeni... Soykırım suçlusu olarak yaptırım listesine alınan bu üç örgütün ve liderlerinin Türkiye yanlısı Türkmen gruplar olması dikkat çekti.

***

İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) gibi kuruluşlar, Suriye Milli Ordusu (SMO)'na bağlı gurupların sivilleri yargısız infaz ettiğini, kaçırdığını (özellikle kadınlar ile çocuklar) ve insani yardım çalışanlarının akıbetleri hakkında açıklama yapmadığını raporladı.

Çatışmaların tüm bölgelerdeki toplumsal ve hukuki sonuçları, ülkenin genelinde acı bir tabloyu göstermektedir.

Suriye'de katledilenlerin dışında100 binden fazla kişinin kaybolduğu tahmin edilmektedir. Bu zorla kaybetme vakaları, aileler için adalet arayışını hayati bir mücadele haline getirdi. Rejim değişikliğine rağmen bu suçların faillerinin yargılanmasına yönelik etkili bir mekanizma kurulmadı.

Uluslararası kuruluşların raporlarına göre ülkedeki 23,5 milyon Suriyeli’nin yüzde 71'inden fazlası (yaklaşık 16,7 milyon kişi) insani yardıma muhtaçtır. Halkın yüzde 90'ından fazlası yoksulluk seviyesinde yaşamakta ve gıdaya erişimde büyük zorluklar çekmektedir. Okulların ve sağlık tesislerinin büyük bir kısmı ya hasar görmüş ya da yıkılmış.

Savaşın bitmesiyle ülkelerine geri dönmeyi planlayan Suriyeliler, barınma sorunu (evlerinin yıkılmış veya işgal edilmiş olması) ve güvenlik endişeleri ile karşı karşıyadır. Avrupa Birliği'nden yetkililer, mültecilerin zorla geri gönderilmesi için şartların uygun olmadığını belirtmektedir.

Bölgede, özellikle Şam'daki ibadet yerlerine ve kiliselere yapılan terör saldırılarında görüldüğü gibi, IŞİD tehdidi hala varlığını sürdürmektedir.

***

Suriye'deki insan hakları durumu, sadece silahlı çatışmaların bir sonucu değil, aynı zamanda ülkeyi kontrol eden cihatçı teröristlerin keyfi yönetimleri, azınlıklara yönelik sistematik saldırılar ve uluslararası toplumun üç maymunu oynayarak yetersiz müdahalesinin acı bir sonucudur. Alevi soykırımı iddiaları ve sistematik baskı, en ağır suçlar kategorisinde yer almakta ve uluslararası hukukun harekete geçmesini gerektirmektedir.

Suriye İnsan Hakları Topluluğu Derneği'nin bu yönde yaptığı tüm çalışmalar, bu karanlık tabloya bir ışık tutmak için hayati önem taşımaktadır.