‘Bodrum katından atılmış kocaman bir çığlık’

Caddebostan’da bir bodrum katı. Çekirdek Sanat Evi, 1984 yılında burada doğuyor. Fikret Kızılok evin içinde küçük bir kayıt odası ve en fazla 40 kişinin sığabileceği bir salon oluşturuyor. Ve kısa sürede ev, müzisyenlerin ve farklı disiplinlerdeki sanatçıların buluştuğu bir alternatif sanat üretim merkezi haline geliyor. Konserler bir yandan da kayda alınıyor, kaset olarak o gün gelenlere dağıtılıyor. Kaydı olanlar arasında kimler yok ki; Doğan Canku, Erkan Oğur, Yeni Türkü, Grup Gündoğarken, Ezginin Günlüğü...

‘Bir Müzik Rüyası: Çekirdek Sanat Evi’ kitabının yazarı Uğur Biryol 1999’da İzmir’de öğrenciyken eline geçen bir kasetle keşfetmiş sanat evini. Yazar yıllar sonra bu kez sosyal medyada bir hesapta kasetlerin neredeyse tamamını görmüş. Ve yaptığı araştırmaların ardından da 2023’te kitabı yazmaya koyulmuş. Biryol’la ömrü 5 yıl süren ama etkisi günümüze kadar gelen Çekirdek Sanat Evi’ni konuştuk.

◊ Çekirdek Sanat Evi’nin dönem ve müzik tarihi açısından önemi nedir?

12 Eylül darbesinin memlekette yarattığı karanlık bir dönem var, o karanlık döneme bodrum katından atılmış kocaman bir çığlık, bir isyan Çekirdek Sanat Evi. Dünyanın dertlerini dert edinmiş bir avuç müzisyenin, inadına o perspektifi ayakta tutma çabası. Tabii ki bunda Kızılok’un çizdiği rotanın önemi büyük.

◊ Sizce Fikret Kızılok’un müziği ve kendisi Çekirdek Sanat Evi’ni kurarken nasıl bir değişimin arifesindeydi?

Kızılok çağının ilerisinde bir müzisyen. 70’lerde Anadolu’ya gidip Âşık Veysel’le buluşuyor, tavrını ve tarzını çok etkileyen bir akımın önemli bir temsilcisi oluyor. 80’lere gelindiğindeyse karşımıza bambaşka bir Kızılok ve haliyle müzik tarzı çıkıyor. Bunda darbenin getirdiği içedönüklüğün payı büyük. Bir taraftan diş hekimliği yapan ama kalbi müzik için atan, daha kent yaşamının getirdiği açmazlara yönelik bir açılım bu. Tabii ki Bodrum ve oradaki hayatının müziğe yansıması da var.

◊ Çekirdek Sanat Evi’ndeki konser ortamını anlatır mısınız?

Anlatımlara göre konser başlangıcı ışıklar söner, kayıt esnasında ses çıkarılmaması tembihlenir, tabii arada sesler karışır, alkışlar duyulur. Akabinde bir çay molası verilir, çayları konser veren sanatçılar da dağıtır...

◊ Müzisyenler için Çekirdek Sanat Evi’nde konser vermek neden önemliydi?

Büyük bir ihtimalle kendilerini rahatça ifade edebilecekleri bir ortam yok o yıllarda. Birkaç tane mekândan söz ediliyor, biri Köhne. Diğeri BİLSAK. Ancak sanatçıların bu sürece dahil edilmesinde Kızılok filtresi de var. O üretim bandının içinde her sanatçının konser vermesi istenmiyor. Birtakım kriterler var...

◊ Sanat eviyle yolu kesişen sürpriz isimler de var. Mesela Ahmet Kaya...

İşte az evvel bahsettiğim kriterlerin sonucu Ahmet Kaya mesela, orada şansını deneyemiyor. Gerçi kaydının alındığı mekânın sorumlusu Ahmet Sırmaçek tarafından ifade edilse de herhangi bir kayda rastlamadık. Ahmet Kaya’nın orada çalıp söylemesi iddialara göre Kızılok’u biraz da çekincelere sürüklüyor. Belki korkmuş da olabilir, bilemiyorum...

‘İyi müzik arayışı’

◊ Çekirdek Sanat Evi deyince akla gelen bir diğer müzisyen de Bülent Ortaçgil. Birbirinden hayli farklı iki müzisyeni birleştiren sizce neydi?

İyi müzik arayışı. Müzikal üretim açısından birbirlerindeki cevheri fark edip ortak üretime yönelmişler.

◊ 5 yıllık bir yolculuk Çekirdek Sanat Evi. Sona doğru gidişi hızlandıran ne oldu?

Bir dönem sadece konserlere gelenler kasetleri satın alabiliyor, daha sonra talep üzerine belirli albümler çokça üretiliyor. Bandrol yasası çıkınca bu iş sekteye uğruyor ve sanat evi kapılarını kapatmak zorunda kalıyor. Bunda bazı sanatçıların emeklerinin karşılığını alamamasına ilişkin sitemlerinin de payı var.