Bir köy faciadan 30 saniyeyle kurtuldu

ANKARA Esenboğa Havalimanı’ndan havalandıktan sonra hava kontrol merkezine teknik arıza kaynaklı acil durum bildirip acil iniş talebinde bulunan Falcon 50 tipi özel jet, Haymana Kesikkavak Köyü’nde boş bir araziye düştü. Libya Genelkurmay Başkanı Orgeneral Muhammed Ali el-Haddad’ın da bulunduğu 5’i Libya heyeti mensubu ve 3’ü mürettebat olmak üzere toplam 8 kişi hayatını kaybetti. Kaza haberini alır almaz gece olay yerine gittik.

SİS VE YAĞMUR ALTINDA...

Haymana’da arama tarama çalışmaları başlatılmıştı. Düşüşten yaklaşık 1 saat sonra ekipler enkaz alanına ulaştı. Boş arazi ve tarlaya düşen uçağın parçaları 3 kilometrelik geniş alana yayılmıştı. AFAD, jandarma, emniyet, sağlık, UMKE, Kara Kuvvetleri Komutanlığı, Hava Kuvvetleri Komutanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, itfaiye ile Devlet Hava Meydanları İşletmesi birimlerinden oluşan toplam 408 personel, 103 kara aracı ve 7 hava aracı çalışma yaptı. Termal ve aydınlatma dronları, arama kurtarma araçları ile K9 arama köpekleri de çalışmalarda kullanıldı.

Gece boyunca etkili olan yoğun yağış ve görüş mesafesinin 5 metreye kadar düştüğü sise rağmen arama-tarama çalışmaları devam etti. Günün ilk ışıklarıyla birlikte çalışmalar da hızlandı. Jandarma geniş bir bölgede güvenlik çemberi oluşturarak görevliler dışında bölgeye girişlere izin vermedi. Yağışla birlikte çamur ve balçık olan alanda çalışmalar için paletli araçlar ve ambulanslar kullanıldı.

‘KARANLIK GÖKYÜZÜ BİR ANDA AYDINLANDI’

Kaza yerinin yakınındaki Kesikkavak Köyü’nün büyük bir tehlike atlattığını öğrendik. Uzmanlara göre eğer uçak 30 saniye daha kontrol dışı devam etseydi, 2 km ilerideki köyün merkezine düşecekti. Uçağın düşmesinin ardından ilk olay yerine gidenler de yine Kesikkavak köylüleri oldu. Tarla ve yer yer ormanlık olan araziye düşen uçağın enkazını bulan vatandaşlar, yetkililere de bilgi verdi. İlk etapta büyük panik yaşadıklarını anlatan köylüler, “İnanılmaz bir patlama duyduk. Evlerin camları sallandı, deprem oluyor sandık. Çok büyük bir patlamaydı, patlamayla birlikte gökyüzü aydınlandı” dediler.

ENKAZ 3 KİLOMETRELİK ALANA YAYILDI

Düşen uçağın paramparça olup enkaz parçalarının 3 kilometrelik alana yayıldığı görüldü.

YERLİKAYA OLAY YERİNDE

- İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, özel jetin enkazında yürütülen arama tarama faaliyetlerine ilişkin bölgede oluşturulan AFAD mobil koordinasyon merkezine gelerek yetkililerden bilgi aldı. Bakan Yerlikaya, “Konunun aydınlatılması, açığa kavuşturulması bizim en önemli görevimiz. Devlet olarak da bunu yapmakta kararlıyız. En kısa zamanda bunun sebebinin ne olduğu ortaya çıkacak ve sizinle birlikte hem aziz milletimiz hem de tüm dünyayla bunu paylaşacağız” dedi.

GENELKURMAY BAŞKANI DA BÖLGEDE

- Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu olay yerine gelerek incelemelerde bulunup, bilgi aldı. Bayraktaroğlu’na Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Metin Tokel, Hava Kuvvetleri Komutanı Ziya Cemal Kadıoğlu ve Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Ercüment Tatlıoğlu da eşlik etti.

İŞTE DAKİKA DAKİKA LİBYA JETİNDE YAŞANANLAR

- Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, yaşananları detaylarıyla anlattı:

20.17’DE HAVALANDI: Esenboğa Havalimanı’ndan Libya Mitiga (Trablus) Havalimanı için HMJ185 çağrı adlı uçak standart usullere göre kalkışını gerçekleştirdi.

20:25’TE 34 BİN FEET İZNİ: Uçağın en son 34 bin feet irtifaya tırmanarak seyrine izin verildi.

20:31’DE PAN-PAN KODU: Uçak yaklaşık 32 bin feet irtifadayken PAN-PAN, PAN-PAN, PAN-PAN (uçuşta en riskli aciliyet kodu olan MAY DAY ikazının bir alt seviyesi) deklare edildi, genel elektrik arızası olduğunu söyledi ve Ankara’ya geri dönmek için radar vektörü (uçuş rotası) istedi.

20:32’DE DÖNÜŞ SEVİYESİ: Hava Trafik Kontrolörü talimatıyla uçağa Esenboğa Havalimanı’na geri dönüş için uçuş başı ve alçalacağı seviye bildirildi.

20:33’TE 7700 ACİL DURUM KODU: Uçaktaki pilot tarafından 7700 acil durum kodu (en riskli aciliyet kodu) aktif edildi. Hava Trafik Kontrolörü tarafından problemin tekrar teyidine müteakip radarda uçağın irtifa bilgisi takip edilememeye başladı.

20:34’TE PİLOTLA TEYİTLEŞME: Pilot-kontrolör muhaberesindeki parazitlenmelerden dolayı Hava Trafik Kontrolörü ses seviyesi kontrolü için pilotla teyitleşme gerçekleşti.

20:34’TE ACİL GERİ DÖNÜŞ: Uçak, Esenboğa Havalimanı’na acil geri dönüş için Saha Kontrol Ünitesi’nce geçtiği seviye pilottan teyit edilerek, Yaklaşma Kontrol Ünitesi’ne devredildi.

20:35’TE TEKRAR PAN-PAN: Uçak, PAN-PAN, PAN-PAN, PAN-PAN deklare ederek Yaklaşma Kontrol Ünitesi’yle Esenboğa Havalimanı’na geri dönüş için temas etti, radar vektörü ve alçalacağı seviyeler kendisine verildi.

20:36’DA PİLOTUN SESİ ZAYIFLADI: Pilot-kontrolör muhaberesindeki anlaşılabilirlik kayboldu ve pilotun sesi zor duyulur hale geldi. Bununla birlikte radar ekranında uçuş bilgilerine ilişkin kısmi kayıplar yaşandı.

20:38’ DE UÇAK RADARDA KAYBOLDU: Radar ekranında Hava Trafik Kontrolörü’nce uçağın tamamen görülemediği müşahede edildi. Hava Trafik Kontrolörü tarafından uçağa yapılan çağrılara cevap alınamadı ve sonrasında yaklaşık 5 dakika boyunca değişik frekanslardan da uçağa ulaşılmaya çalışıldı, fakat cevap alınamadı.

22.00’DA ENKAZA ULAŞILDI: Saat 22.00’ı gösterdiğinde ekipler, Haymana ilçesi Kesikkavak Köyü’nün 2 kilometre güneyinde uçağın enkazına ulaştı.

03.20’DE KARAKUTU BULUNDU: Uçağın düştüğü alanda yapılan çalışmalarda saat 02.45’te uçağa ait sesleri kaydeden karakutu (CVR), saat 03.20’de ise verileri kaydeden karakutu (FDR) bulundu. CVR ile FDR’nin tarafsız bir ülkede incelenmesiyle uçağın neden düştüğü netlik kazanacak.

Ekipler, yoğun sis ve yağmur altında arama çalışmalarını yürüttü. 

ORGENERAL AL HADDAD.. MÜZAKERELERDE YER ALMIŞTI

KAZADA hayatını kaybeden Libya Genelkurmay Başkanı Orgeneral Muhammed Ali Ahmed el-Haddad, 5 yıldan uzun süredir yürüttüğü görevi sırasında ülkesinin Türkiye’yle ilişkilerini geliştirmesinde önemli rol oynamıştı. Libya’nın batısındaki en üst düzey askeri komutan olan el-Haddad, 2014 yılında Libya lideri Muammer Kaddafi’nin öldürülmesinin ardından bölünen ülkeyi toparlamaya çalıştı. Trablus merkezli güçlerle işbirliği yaptı. Bu güçler ileride, Birleşmiş Milletler’in de tanıyacağı Ulusal Mutabakat Hükümeti’ni oluşturdu. Özellikle Türkiye ile kapsamlı askeri bağlar kurdu. Libya’nın Türkiye ile savunma alanında işbirliği yapması için çaba harcıyordu. İki ülke arasında 2019’da Doğu Akdeniz’deki haklarını koruyan ‘Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Anlaşma’ imzalandı. 2022 yılında da bölgede araştırma ve sondaj işbirlikleri için hidrokarbon anlaşması hayata geçirildi. Öte yandan Türkiye, 2020’den beri Libya’ya eğitim desteği için askeri personel gönderiyor. Hafta başında da Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Libya’daki görev süresinin 24 ay uzatılmasına ilişkin Cumhurbaşkanlığı tezkeresi kabul edilmişti.

YUNAN HOSTES DE VARDI

- Düşen uçakta, Orgeneral el-Haddad’ın yanı sıra Libya heyetinden Kara Kuvvetleri Komutanı Korgeneral Feyturi el Gribil, Askeri Sanayi Kurumu Müdürü Tuğgeneral Mahmud el Katavi, Genelkurmay Başkanı Danışmanı Muhammed Asavi Diyab ve Genelkurmay Başkanlığı Basın Ofisi Fotoğrafçısı Muhammed Mahcub da vardı. Üç kişi ise mürettebattı. Uçakta Yunanistan vatandaşı kabin Memuru Maria Pappa’nın da hayatını kaybettiği ortaya çıktı. Bazı Yunan haber sitelerine göre, uzun yıllardır Olimpik Hava Yolları’nda hosteslik yapan 42 yaşındaki Pappa, iki aydır düşen uçakta çalışıyordu. Aynı haberlerde, Rodos’lu Maria’nın önümüzdeki günlerde eşiyle evlilik yıldönümlerini kutlamaya hazırlandığı belirtildi. Hostesin bir meslektaşı ‘Newsit’ haber sitesine, “Binlerce uçuş saati vardı. Son konuştuğumuzda çalıştığı şirketi değiştirmeyi düşündüğünü söylemişti” dedi.

LİBYA YASTA

Kazanın ardından Libya’da 3 günlük ‘milli yas’ ilan edildi. Libya’nın Ankara Büyükelçiliği’nde de Libya bayrağı yarıya çekildi.

8 SORUDA UÇAK KAZASI

Falcon 50 uçağının düşmesi çok sayıda soruyu da beraberinde getirdi. İşte Hürriyet’in ulaştığı bilgilere göre o sorulardan bazıları ve cevapları... 

NASIL BİR UÇAK?

Fransız Dassault imalatı bir uçak. Yani Mirage, Rafale gibi dünyaca ünlü askeri jetleri de imal eden, kusursuz uçaklar yapan şirketin sivil kanadındaki 30 yıllık bir uçak. Üç motorlu. 9 yolcu kapasiteli ve okyanus aşımı ile tanınan iş jeti. Hızı, menzili imal edildiği yıllara göre çok yüksek bir uçak. Çok yüksek performansa sahip. Falcon 50, çoğu zaman kalkışında pistin yarısından neredeyse roket gibi havalanması ile de ünlü. Bu yüzden çok hızlı irtifaya çıkmış olabilir.

SAHİBİ KİM?

Uçak Malta bayraklı. Ve Malta’da 1991 yılında kurulan Harmony adlı şirkete ait. Bu şirket uçak kiralama işleri yapıyor. Şirkete ait 6 uçak var. İçlerinde en büyüğü Falcon 900B. Ama birçok şahsın-şirketin uçağını da işletiyor. Bir ara adı silah kaçakçılığı iddialarına karışmış olsa da bu tam olarak doğrulanmadı.

BAKIMLARI YAPILIYOR MU?

Evet, bu uçağın bütün bakımları düzenli olarak yapılmış. Avrupa Birliği sınırları içinde bir işletme olduğu için hep çok sıkı denetlenmiş. Parçaları çoğu zaman tam zamanında değiştirilmiş. Ama yine de kontrol dışı ömrünü tamamlamış bir parçanın kullanılmış olma ihtimali hep var.

Libya neden bu uçakları kiralıyor?

Bu uçak için Libya hükümeti bir anlaşma yapmış ve uçağın operasyonundan zaman satın almış. Şirketin 6 uçağı olduğu için Libya’nın istediği an bir uçak temin etmesi daha kolay olmuş. Üstelik uçağın ana üssü Malta’dan kalkıp hemen Libya’ya ulaşması da çok kolay. Ekonomik sorunlarla boğuşan Libya için birden fazla devlet uçağı satın almak yerine kiralamak daha uygun gelmiş.

UÇAK ARIZA BİLDİRMİŞ Mİ?

Uçuş numarası HMJ185 olan uçak Ankara Esenboğa Havalimanı’ndan saat 20.17’de havalanmış. Saat 20.31’de 32 bin Feet’te (10 bin 666 metre) Esenboğa ATC kulesine acil durum deklare etmiş. Elektrik kesintisi nedeniyle acil iniş isteğinde bulunulmuş. Havalimanı nöbetçi müdürlüğü alarm vermiş. Ve ardından uçağın radarda kaybolduğu görülmüş. İtfaiye, AFAD başta olmak üzere acil müdahale ekipleri hızla yerlerini almışlar. Diğer uçaklar saat 20.46’da başka havalimanlarına divert ettirilmiş. Saat 21.00’de uçuşlar tamamen durdurulmuş. Uçağın kısa süre sonra Haymana yakınında bir köye düştüğü belirlenmiş.

NASIL PATLAMIŞ?

Bir elektrik arızasının uçağın birden düşmesine neden olmayacağı düşünülüyor. Hidrolik sistemlerde sorun ve uçağın kontrolünün mümkün olmadığı ihtimalleri de tartışılıyor. Uçak büyük ihtimalle düşerken virile girip hızlanmış ve belki ses hızını aşacak noktaya da gelmiş olabilir. O zaman uçakta havadayken yapısal bozulmalar meydana gelir. Yere vurduğunda yakıt depoları patlamış ve uçak alev topunun içinde kalmış. Ancak uçağın parçaları tahminen patlamayla çok geniş bir alana yayılmış. Uçak yakıtı kerosen bir kovaya konup içine kibrit çakılıp atıldığında öyle kolay kolay yanmaz. Bir gazyağı türevidir. Ama hızla vurunca kapalı hacimdeki yakıt bomba gibi patlar. Bu New York’taki İkiz Kuleler’e vuran uçaklarda çok yakından görüldü. 

KARAKUTULAR BULUNDU MU?

Evet hem kokpitteki konuşmaları kaydeden kokpit ses kaydedici (CVR / Cockpit Voice Recorder) ile uçağın uçuş verilerini tam olarak kaydeden, uçuş bilgilerini taşıyan karakutu (FDR / Flight Data Recorder) bulundu. Bunlar, kötü haber taşıdıkları için karakutu dense de kazalardan sonra kolay bulunmaları için oranj rengindedir. Karakutular Libya makamlarına teslim edilmiş. Ana üssü Fransa Bordo’da bulunan Dassault tesislerinde büyük ihtimalle kusursuz olarak çözülecektir. Ama o günlere kadar ‘bu kaza sabotaj’ gibi iddialar da dahil onlarca sorunun cevabını arayan bir kaza olarak gündemde kalacak. 

SABOTAJ İHTİMALİ VAR MI?

Libya’da en üst seviyede açıklamalar yapıldı. Bütün açıklamalarda olayın teknik bir arıza sonucu meydana geldiği ileri sürüldü. Evet teknik bir arıza ağırlık kazanıyor ama uçağı bu kadar kısa sürede yere vuracak kadar hızla kontrolsüz bırakan ne olabilir? Buzlanma ihtimalinden tutun da bütün ihtimaller alt alta sıralandı ve teknik ekiplerce tartışılıyor. Bölgeden toplanan parçaların bir kısmı bir araya getirilerek yapılacak bir kaza simülasyonunda olay yeniden yaşatılacak. Ama bunun için ‘büyük itirafçı’ karakutuların dökümünün gelmesi beklenecek.