BERCAN TUTAR ‘Donroe Doktrini’nde Lula gediği

81 yaşındaki ihtiyar delikanlı Luiz Inacio Lula da Silva, Latin Amerika cephesinde şimdiye kadar sorunsuz ilerleyen ABD Başkanı Donald Trump ile simgelenen 'Donroe Doktrini'nde ilk gediği açmayı başardı. 2003-2011 yılları arasında ve 2023'ten bu yana Brezilya devlet başkanı olarak görev yapan solcu Lula, dördüncü kez seçilmeyi başardı. Bir bakıma bir mucizeyi başardı. İlk turda geride olup da Brezilya tarihinde ikinci turda seçim kazanmış başka lider yok. En azından ülkede demokrasiye geçişin miladı olarak kabul edilen 1988'den bu yana.
Trump'ın 2024'te ikinci kez iktidara gelmesiyle Latin Amerika bir anda sağ partilerin zafer dizisine sahne oldu. Bunda kuşku yok ki Trump'ın 3 Ocak 2026'da Venezuela'ya düzenlediği baskınla başkent Caracas'ta Devlet Başkanı Nicolas Maduro ve eşini derdest edip New York'a götürerek Latin Amerika devletlerine verdiği emperyalist gözdağının etkisi büyük.
Ancak Lula bu zaferiyle sadece Brezilya'nın değil, Latin Amerika ülkelerinin makûs talihini de yenmeyi başardı. Seçimin ilk turunu önde bitiren eski sağcı cumhurbaşkanı Jair Bolsonaro'nun 41 yaşındaki oğlu Flavio Bolsonaro, öylesine zafer sarhoşluğuna kapıldı ki daha ikinci turun sonucunu beklemeden çevresindekilere kabine ve bürokrasideki pozisyonları dağıtmaya başladı.

***

Lula ise yenilgiye rağmen pes etmedi. Sokağı ve sosyal medyayı harekete geçiren Lula, özellikle 80 yaşına rağmen Rio de Janeiro'daki Paulista Caddesi ve Copacabana Plajı'ndaki devasa gösterilerde sergilediği performasla ezberleri bozdu. Mucizevi başarıda Brezilya medyası en büyük payın "Lula'nın Ordusu" denilen 10 milyon üyeli WhatsApp grubuna ait olduğunun altını çiziyor. Lula'nın başarısında sol söylemini askeri metaforlarla süslemesinin de çok etkili olduğu kaydediliyor.
Brezilya bir bakıma Latin Amerika'nın lokomotifi demek. Lula'nın yarı yaşındaki Bolsonaro'nun kaybetmesinde Gazze faktörü de etkili oldu. Brezilya halkı, İsrailli soykırımcılara açıkça destek veren ırkçı Bolsonaro'yu hüsrana uğrattı. Sonuçlara göre, Lula oyların yüzde 51.75'ini alırken Bolsonaro yüzde 48.25'ini aldı. 215 milyonluk Brezilya'da 160 milyon kayıtlı seçmen var. Bu da Lula'nın ipi kıl payı farkla göğüslediği anlamına geliyor.
Üç hafta önceki ilk turda siyasi ölüm ilanları hazırlanan Lula adeta küllerinden doğdu. Lula'nın zaferi Latin Amerika, Avrupa ve ABD'yi saran aşırı sağ tsunamiye karşı bir dalgakırana dönüştü. Rusya ve Çin'in bile desteklediği Trump rüzgârını durduran Lula, Küresel Güney'in liderliğine yükselme imkânına da kavuştu.

***

Hâsılı kelam Lula'nın zaferi Brezilya'nın sınırlarının dışında küresel yönden üç açıdan dikkat çekici bir mahiyete sahip. İlki, bu zafer Brezilya'yı küresel aşırı sağın yükselişine karşı bir kale/dalgakıran konumuna getirdi. Dünyanın dördüncü en büyük demokrasisi olan Brezilya, küresel sağ dalgayı tersine çevirdi.
İkincisi, bölgesel açıdan iktidar yıpranmasına karşı direnemeyen Latin Amerika'da bir ilki başardı. Ekonomik darboğaz, enflasyon ve istikrarsızlık ile tanımlanan statükonun lanetini alt ederek seçimi kazandı.
Son olarak da Lula'nın zaferi, Trump'ın Latin Amerika'yı ekonomik terör, darbe, siyasi şantaj ve askeri operasyon tehditleriyle ABD'nin nüfuzu altına almayı hedefleyen "Donroe Doktrini"ne ağır bir darbe indirdi. Çünkü rakibi Bolsonaro, ABD ile bütünleşmeyi savunan bir kampanya yürüttü. Fakat Brezilya halkı bu teklifi reddetti. Halk, dört yıl boyunca yaptığı hataları kabul eden Lula'yı tercih etti.
Ancak şimdi Lula her zamankinden daha kutuplaşmış bir ülkeyi yönetmek zorunda. Sokaklarda siyasi şiddet had safhada. Nefret söylemi internette serbestçe dolaşıyor. Üstelik Lula, ABD'nin oklarına artık doğrudan hedef olacak. Hâliyle seçimi kazanan Lula'nın asıl savaşı yeni başlıyor.