Başkan Trump savaşı doğum gününde mi bitirecek... Dileği barış adresi Cenevre

ABD ile İran arasında 8 Nisan’da ilan edilen ateşkesten bu yana dolaylı olarak sürdürülen müzakerelerde mutlu sona yaklaşıldı. Hafta başında Tahran tarafından Washington’a ait Apache helikopterinin Hürmüz Boğazı üzerinde düşürülmesiyle başlayan karşılıklı saldırılar ve Başkan Donald Trump’ın “Çok sert vuracağız” mesajlarıyla yeni bir krize dönüşen gerilimin ardından rüzgâr bir kez daha tersine döndü. ABD Başkanı önceki gün “İran’la hesaplaştık. Çok iyi bir anlaşma yaptık” derken, Tahran cephesi ise ‘son kararın henüz verilmediğini’ belirtti. ABD merkezli Bloomberg, iki tarafın yarın ABD Başkanı’nın 80’inci yaş gününde İsviçre’nin Cenevre kentinde imza masasına oturabileceğini yazarken Trump da hafta sonu ya da pazartesi gününü işaret etti.

DİPLOMASİ TRAFİĞİ

ABD ve İran’ın aylardır üzerinde çalıştığı mutabakat zaptının son hali, çarşamba gecesi yürütülen yoğun diplomasi trafiğinin ardından şekillendi. Katarlı arabulucu Ali Al Thawadi’nin İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile temaslarda bulunduğu, aynı zamanda Trump’ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile de telefon görüşmeleri yaptığı belirtildi. Öte yandan Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed Al Sani, BAE Devlet Başkanı Şeyh Muhammed bin Zayed Al Nahyan ve Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Munir de, Trump’ı diplomatik sürece biraz daha zaman tanınması gerektiğine ikna etti. NBC News’in haberine göre Trump, uzlaşının sağlandığını planlanan ‘ağır’ saldırıdan üç saat önce duyurdu.

Haberlerimizi Google’da Takip Edin

Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin

ADI ‘İSLAMABAD’ OLACAK

ABD merkezli Axios’a göre, her iki tarafın nihai onayının ardından “İslamabad Anlaşması” adını alması beklenen mutabakat zaptı, dört temel hedef içeriyor. “Çifte abluka altındaki Hürmüz Boğazı’nın herhangi bir geçiş ücreti olmaksızın derhal yeniden açılması, nükleer programın tasfiye edilmesi, ABD’nin İran’daki zenginleştirilmiş uranyumu alması ve bu sayede barışın sağlanması” maddeleri anlaşmanın dayanağını oluşturuyor. Bunların dışında İran’ın “yükümlülüklerine uyması halinde” yaptırımlardan kademeli olarak muaf tutulması öngörülüyor. Anlaşmanın yürürlüğe girmesi halinde, ateşkesin Lübnan’ı da kapsayacak şekilde 60 gün daha uzatılması ve İran’ın ‘iyi niyet’ göstermesi halinde yaptırım muafiyetlerinin genişletilmesi planlanıyor.

WASHINGTON İYİMSER

Washington’da anlaşmaya ilişkin iyimser bir hava hâkim. Axios’a konuşan ABD’li bir yetkili, taslağın “Washington’ın tüm temel gereksinimlerini karşıladığını” savundu. Başkan Trump da önceki gün yaptığı bir konuşmada, “İran’la hesaplaştık. Duydunuz mu bilmiyorum, İran ile savaşı bitirdik. Hiçbir zaman nükleer silah sahibi olmamaya razı oldular ki bu bizim ısrarcı olduğumuz bir konuydu. İnsanlar çok yakında evlerine dönmeye başlayacak. İstediğimiz her şeyi aldık” dedi. ABD basını mutabakat zaptının yarın Cenevre’de imzalanabileceğini öne sürdü. İmza için gündeme gelen tarih aynı zamanda Trump’ın doğum gününe denk geliyor. ABD Başkanı çarşamba günü yeni yaşından tek dileğinin “dünya için barış” olduğunu belirtmişti.

TAHRAN ACELE ETMİYOR

ABD tarafı anlaşmayı neredeyse tamamlanmış olarak görürken, İran cephesi ise sürecin henüz sonuçlanmadığı mesajını veriyor. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi önceki gün yaptığı açıklamada, Tahran yönetiminin henüz nihai kararını vermediğini belirterek, müzakerelerde ‘kırmızı çizgilerden’ taviz verilmeyeceğinin altını çizdi. İran’ın yarı resmi Mehr Haber Ajansı’nın dün yayınladığı ve resmi onayın beklendiği belirtilen 14 maddelik taslağa göre, anlaşmanın nükleer ve ekonomik konulara odaklanması ve İran’ın füze programının gündem dışında tutulması bekleniyor.

ARAKÇİ OLUMLU KONUŞTU

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de sosyal medyadan yaptığı açıklamada anlaşmanın çok yakın olduğunu duyurdu. İranlı bakan, “İslamabad Mutabakat Anlaşması hiç bu kadar yakın olmamıştı. Anlaşma kesinleşene kadar medya, spekülasyon yapmaktan kaçınmalıdır” ifadelerini kullandı. Trump da Arakçi’nin bu sözlerini kendi hesabında paylaştı. Ancak Arakçi Hürmüz Boğazı konusunda geri adım atmıyor. İran medyasına konuşan Arakçi, anlaşmaya imza atılsa dahi Hürmüz’ün İran’ın egemenliği altında kalmaya devam edeceğini, nükleer mesele konusunda henüz bir karara varılamadığını aktardı.

PAKİSTAN: BARIŞ YAKIN

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif de ilerleyen saatlerde, X’teki paylaşımında, “Nihai anlaşmanın metni hazır. Barış hiç bu kadar yakın olmamıştı” dedi. Şerif sürecin artık kritik bir aşamaya geldiğini söyleyerek “dezenformasyon kampanyalarına” geçit vermeyeceklerini bildirdi.

TRUMP’TAN ERDOĞAN’A ÖVGÜ

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen müzakerelere ilişkin yaptığı değerlendirmede Türkiye’nin sürece katkısına dikkati çekti. Oval Ofis’te önceki gün düzenlenen bir etkinliğin ardından konuşan Trump, anlaşmanın tamamlanmak üzere olduğunu belirterek Ankara ile de temasların süreceğini belirtti. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a övgüler yağdıran ABD Başkanı, “Türkiye ile de görüşeceğiz. Cumhurbaşkanı Erdoğan bu süreçte harikaydı” ifadelerini kullandı.

FİDAN’DAN MÜZAKERE GÖRÜŞMELERİ

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ve ABD’li müzakerecilerle dün telefon görüşmeleri yaptı. Müzakerelerin ele alındığı görüşmelerde Fidan, sürecin bir an önce sonuçlanmasını temenni ettiğini belirtti.

‘ANLAŞMA TAKTİKSEL GERİ ADIM OLABİLİR’

Anlaşma ihtimalini Hürriyet’e değerlendiren İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) uzmanı Oral Toğa, bu savaşın 2018’den beri aşama aşama getirildiğinin altını çizdi. Toğa, ABD Başkanı Trump’ın İran ile ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa ile Almanya arasında 2015’te imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı’ndan çekilmesinden İran ekonomisini boğma kararına; İranlı Komutan Kasım Süleymani’nin öldürülmesinden geçen yıl haziran ayındaki 12 günlük savaşa kadar İsrail’in istediği hemen her şeyi eksiksiz yerine getirdiğini vurguladı. “Trump tarafından bittiği söylenen bir savaşın hiç gündemde yokken “protestoculara destek” gibi anlamsız bir bahaneyle yeniden alevlendirildiğini; bütün yapılanların ise İran’da sistemi yıkmak ve dönüştürmek için olduğunu unutmamak gerekiyor” diyen Toğa, “Stratejik hedeflerden hiçbirine ulaşamamış bir İsrail/ABD bulunuyor. Üstelik İran’a Hürmüz’de statü vermek, yaptırımları hafifletmek yahut dondurulmuş malları serbest bırakmak gibi savaş öncesi İran’ın sahip olmadığı bir şeyleri verip geri çekilmesi net olarak İran’ın zaferi demektir. Bunca maliyet boşa gitmiş demektir. Bu anlaşma belki orta vadeli bir plan için taktiksel bir geri adım olabilir” ifadelerini kullandı.

NETANYAHU’NUN HESAPLARI BOZULDU

ABD ile İran arasında anlaşmanın yaklaşması İsrail Başbakanı Netanyahu’nun hesaplarını bozdu. Axios’a göre ABD Başkanı Donald Trump’ın anlaşmanın tamamlandığına ilişkin açıklaması, Netanyahu için büyük bir sürpriz oldu. Netanyahu’nun ofisinden yapılan ilk açıklamada ise, ‘İsrail’in mutabakat zaptının tarafı olmadığı’ savunuldu.

İsrail Başbakanı, dün yaptığı açıklamada ise olası anlaşmayı İsrail için bir başarı olarak göstermeye çalıştı. “İran, ben İsrail’in başbakanı olduğum sürece nükleer silahlara sahip olamayacak” iddiasında bulunan Netanyahu, Trump ile mutabakat içinde olduğunu söyledi.

İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, ABD’nin İran ile yürüttüğü nükleer müzakerelerde Washington’dan füze ve terör vekilleri konusunda da kararlı durmasını beklediklerini ifade etti. Olası bir anlaşmaya rağmen İsrail’in tek taraflı operasyon gücünü koruması gerektiğini vurgulayan Katz, Başbakan Netanyahu ile birlikte orduya, İran’ın nükleer silah edinmesini önlemek amacıyla bağımsız askeri müdahaleye hazır olunması talimatını verdiklerini açıkladı.