Balda büyük tehlike

GIDADA taklit ve tağşişin en yoğun yapıldığı alanlardan biri, bal. Hileli üretim öyle bir hale geldi ki, dünya genelinde raflarda satılan bal ürünlerinden yüzde 80’inin sahte olduğu konuşuluyor. Nişasta bazlı şekerden sahte bal üreten de var; içine glikoz, fruktoz ya da mısır şurubunun yanı sıra bal aroması eklenerek arı bile görmeden üretim yapan da...

Balparmak Yönetim Kurulu Başkanı Özen Altıparmak da piyasadaki sahte ballarla ilgili dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Balparmak’ın daveti üzerine sektördeki son gelişmeleri konuşmak ve Çam balı hasadını yerinde görmek için gittiğimiz Muğla’da, Altıparmak ile bir araya geldik. Altıparmak, ekonomik kazanç sağlamak amacıyla bilerek hileli üretim yapanların yanı sıra bilmeden de pestisit kalıntılı bal üretenlerin olabildiğine dikkat çekti. “Bal hem kalıntısız hem katkısız olmalı. Bir balın doğal olması, sağlıklı olduğunu göstermez. Doğal olsa da pestisit kalıntısı içerebilir” diyen Altıparmak, kalıntı olup olmadığını arıcının dahi bilemeyeceğinin altını çizdi ve bu noktada bilimsel analizin önemine işaret etti. “Arı, pestisit kalıntılı bir meyvenin çiçeğine gitmiş olabilir. Bu ancak laboratuvarda tespit edilebilir” diyen Altıparmak, gerçek bal üretimi bu kadar titiz bir analiz süreci gerektiriyorken taklit ve tağşişin geldiği son noktayı ise şöyle anlattı: “Balın benzerini yapmak için inanılmaz metotlar geliştiriliyor. Balda bulunan doğal enzimler vardır. Bu enzimler çevrimiçi ticaret platformu Alibaba’da satılıyor. Dolayısıyla bu kategoride eğer kaliteli bir duruşunuz varsa, analiz edip hile var mı tespit etmek zorundasınız.”

100 NUMUNENİN 60’I ANALİZDEN GEÇMİYOR

Peki, ülke genelinde üretilen balların ne kadarı bu analizlerden geçebiliyor? Balparmak özelinde durum şöyle: Şirket, ülke genelindeki 40 bin civarında arıcının 10 biniyle çalışıyor. Arıcılara ‘her tenekeden eşit miktarda bal al, bize numune gönder’ deniliyor. Analizden geçmeyen ballar ise geri gönderiliyor. Altıparmak’ın aktardığına göre, 100 tane numune analiz ediliyorsa 60’ı geri gönderiliyor. Durum bu kadar ciddi. Peki iade edilen ballara ne oluyor? Altıparmak’ın da söylediği gibi, “Hiçbir balın denize döküldüğünü görmedim.”

Bu kapsamda, mevzuattaki yetersizliklere de değinen Altıparmak, “Genel geçer laboratuvarlarda bilimsel olarak ‘bu bal kalıntısızdır’ demek mümkün olmayabilir. Mevzuatta gerçek balın analiz edilme parametreleri yeterli değil. Bu nedenle mevzuata göre bal doğal, sağlıklı deniliyor ama olmayabilir” diye konuştu.

10 MİLYON DOLAR VE 4 AŞAMALI ANALİZ

Altıparmak bu kapsamda, şirket olarak bilimsel analize çok önem verdiklerini, Ar-Ge merkezlerinde çalışan personelin yüksek lisans ve doktora yapmasının teşvik edildiğini, toplam AR-GE yatırımlarının ise 10 milyon doları aştığı bilgisini verdi. Yıllık cirolarının yaklaşık yüzde 2’sini Ar-Ge yatırımlarına ayırdıklarını kaydeden Altıparmak, tedarikçileri olan arıcılardan aldıkları balları nasıl bir analize tabi tuttuklarını ise şöyle anlattı: “Her yıl bal sezonunda tedarikçimiz olan arıcılardan ön numuneler alıyoruz. Analizler sonucu balın doğal ve saf olduğu tespit edildiğinde doğru üretim yapan arıcılardan ballar alınıyor. Satın alınan ballar homojen hale getirildikten sonra bir kez daha kontrolden geçiriliyor. Ambalajlanıp piyasaya sunulmadan önce tekrar analize tabi tutuluyor ve son analiz ile birlikte her parti ürünün içeriği tam anlamıyla belgelenmiş oluyor. Böylece, ürünleri tüketiciye sunmadan önce dört aşamada analiz etmiş oluyoruz.”

Balparmak Yönetim Kurulu Başkanı Özen Altıparmak (sağdan dördüncü) Muğla’daki Çam Balı hasadında şirketin tedarikçisi olan bazı arıcı aileleriyle bir araya geldi.

İHRACATTA YENİ ROTA: ÇAM BALI 

SON dönemde ülke genelinde hangi sektörde olursa olsun ihracatçıların yaşadığı genel sorun, Türkiye’nin rakip ülkelere kıyasla pahalı kalması ve bu nedenle fiyatta rekabet edilememesi...

Bu sorunun balda da yaşandığını kaydeden Özen Altıparmak, çiçek balı dünyada da üretilen bir bal olduğu için rekabette sorun yaşansa da Çam Balı ile bu sorunu aşmaya çalıştıklarını anlattı. Altıparmak’ın verdiği bilgilere göre çam balı, Basra böceğinin salgısından ürettiği özel bir bal türü ve bu balın anavatanı da Türkiye. Dünyadaki Çam Balı üretiminin yüzde 95’inin Türkiye’de Ege kıyılarındaki kızılçam ormanlarında üretildiğini dile getiren Altıparmak, bölgede geçen yıllarda yaşanan orman yangınlarından Basra böceğinin de zarar gördüğünü; ancak bu yıl üretimin artmasının beklendiğini aktardı. Coğrafi işaret de alan bu balın aynı zamanda 10 bin arıcı ailesinin geçim kaynağı olduğunu da ifade eden Altıparmak, şöyle devam etti: “Bütün dünya Yeni Zelanda’nın Manuka Balı’nı bilir. Oysa Çam Balı da en az manuka balı kadar üstün özelliklere sahip. Son birkaç yıldır çam balının bu üstün özelliklerini ortaya çıkarmak için çalışıyoruz. Elde ettiğimiz bulguları kongrelerde paylaşmaya başladık. Konuyla ilgili çok yakında bilimsel yayınımızı da çıkaracağız. Bundan sonraki aşamada FAO’nun desteği ve diğer ulusal paydaşlarla Türk Çam Balı’nın Avrupa’da tescilini almak adına çalışmalara başladık. Bu aşamada da tamamlanınca Türk Çam Balı’nın dünyaya tanıtılmasında önem adım atılmış olacak.”

‘ORGANİK VE HAM BAL PAZARLAMA TAKTİĞİ’ 

ALTIPARMAK organik bal veya ham bal adı altında satılan ürünlerin bir pazarlama taktiği olduğunu söyledi. Konuyla ilgili dikkat çeken bir deneyimlerini şöyle anlattı: “12 yıl önce Gökçeada’da organik bal üretecektik ama yurtiçinden ve yurtdışından organik petek bulamadık. Bulduklarımız kalıntılı çıktı. Biz de organik bal sertifikası veren firmaya söylediğimizde “Siz Balparmak’sınız, görmezden geliriz” denildi. Bunu görünce girmedik bu işe.”

‘PETEK BALIN ANALİZİ MÜMKÜN DEĞİL’

ALTIPARMAK ayrıca, Balparmak’ın neden petek bal satmadığına yönelik, “Çünkü petek balını analizden geçirmek çok zor ve maliyetli. Bir petek balı için 10 bin lira analiz ücreti verip, üç gün beklemeniz lazım. Bir de her birini ayrı analiz etmek gerekiyor. Bir petek zaten 1000 lira” ifadelerine yer verdi.