AYM gerekçesi: Takdir Meclis’in

Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) sokak hayvanlarının toplanarak, barınaklarda bakılmasını, sahiplendirilemeyenlerin ise belli şartlar altında ötanazisini öngören tartışmalı Hayvanları Koruma Kanunu’na vize veren kararının gerekçesi dün açıklandı. CHP’nin yasayla ilgili yaptığı iptal başvurusunu reddeden kararın dün Resmi Gazete’de yayımlanan gerekçesinde özetle şu değerlendirmeler yapıldı:

- BİYOLOJİK VARLIK OLSALAR DA: “Hayvanlar, biyolojik bir varlık olsalar da hukuk düzenlerinde genel olarak bir hakkın öznesi olarak kabul edilmemişler; mülkiyet hakkının konusu bir eşya olarak değerlendirilmişlerdir. Bazı ülkelerde hayvanların kısmen hak öznesi olarak kabul edildiği uygulamalar görülmekle birlikte bu konuda geleneksel anlayışın değiştiğinin söylenmesi mümkün değildir.

- DİĞER EŞYALARLA AYNI KAPSAMDA DEĞİL: Hayvanlar hukuki olarak eşya kategorisinde kabul edilse de biyolojik bir varlık olmaları, acı çekme, mutlu olma ve üzüntü duyma gibi birtakım hislere sahip olmaları sebebiyle diğer eşyalarla aynı kapsamda değerlendirilmeleri söz konusu değildir. Bu sebeple uluslararası ve ulusal metinlerde hayvanları koruyan ve acı çekmelerini önleyen, onlara saygı gösterilmesini temin eden hukuki düzenlemelere yer verilmiştir.

- KORUMADA DEVLETE POZİTİF YÜKÜMLÜLÜK: Anayasa’da hayvanların hak öznesi olarak kabul edildiğine dair açık bir düzenleme bulunmamakla birlikte bunların korunmalarına ve eziyet görmelerinin önlenmesine yönelik olarak Anayasa’da devlete pozitif yükümlülük öngörülmediği de söylenemez.

- BAŞIBOŞ KALMALARI ZARAR DOĞURUR: Başıboş ve saldırgan hayvanların tamamen kontrolsüz kalmasının ve popülasyonlarındaki artışın korkuya sebep olma ve fiziksel saldırı riski nedeniyle Anayasa’nın 17’nci maddesinde güvence altına alınan kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı yönünden zarar doğurabileceği açıktır. Anayasa’nın 17’nci maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkı ile kişinin maddi ve manevi varlığının korunması hakkının devlete yüklediği pozitif yükümlülükler, insanın sağlığı ve vücut bütünlüğüne yönelik olarak köpeklerden gelebilecek risklere karşı önlem alınmasını zorunlu kılmaktadır.

- İNSAN SAĞLIĞINA ÜSTÜNLÜK: İnsanın sağlığı ve vücut bütünlüğünün korunması ile hayvanların korunmasına ve eziyet görmelerinin önlenmesine yönelik değerler karşı karşıya geldiğinde insanın sağlığının ve vücut bütünlüğünün korunmasına yönelik değerlere üstünlük tanınması gerektiği açıktır. Evcil sokak hayvanlarının insanın sağlığı ve vücut bütünlüğüne yönelik olarak tehlike oluşturması halinde bu tehlikenin bertaraf edilmesi amacıyla hayvanların öldürülmesi ya da farklı yöntemlerle sayılarının azaltılması yolunda tedbirlerin alınması mümkündür.

AYM ÜYESİ İTİRAZ ETTİ

AYM üyesi Kenan Yaşar, sokak hayvanlarına ilişkin devlet politikalarının belirlenmesinde “yaratılanı yaradandan dolayı sevme” anlayışının gözetilmesi gerektiğini savunarak, düzenlemeye itiraz etti.

ÖTANAZİ KRİTERİ

- Karar gerekçesinde “Kuşkusuz kanun koyucunun insanın sağlığı ve vücut bütünlüğüne tehdit oluşturan durumları bertaraf etmek için başvuracağı araçların kapsamını tespit etmede geniş bir takdir yetkisi bulunmaktadır” denildi: “Kanun koyucunun bu husustaki tercihinin değerlendirilmesi anayasallık denetimi dışındadır. Dolayısıyla kanun koyucunun yaşam hakkı ile kişinin maddi ve manevi varlığının korunması ve geliştirmesi hakkının öngördüğü koruyucu tedbirler alma yükümlülüğü kapsamında diğer yöntemlerin yetersiz olacağının anlaşıldığı durumlarda belli şartlar altında öldürme yöntemine de cevaz veren düzenlemeler yapması mümkündür. Kuralda ötanazi tedbirinin istisnai olarak belirli koşulların bulunması halinde uygulanması öngörülmektedir. Kanuna göre ötanazi işleminin veteriner hekim tarafından veya onun gözetiminde yapılması gerekmektedir. Dolayısıyla  kanunda ötanazi tedbirine ilişkin olarak ilgili otoritelere tanınan yetkinin kullanımında hayvanlara insanca davranılmasını sağlayan, onlara acı ve eziyet verilmesini önleyen güvencelerin oluşturulduğu gözetildiğinde öldürme tedbirinin uygulanmasında idareye mutlak bir keyfîlik tanındığı söylenemez.”