Ara zam: Savunmanın iktisadi vizyonu Yusuf Dinç

Gündem o kadar yoğun ki maişet meselesi yukarı çıkamıyor. Acaba sadece gündemin yoğunluğu meselesi mi diye düşündürecek kadar sessiz ortalık. Ben de o yüzden girdim mevzuya. Sanki bu sessizlikte gündem yoğunluğundan fazlası var gibi. Ücretler veya aylıklar tatmin ediyor desem değil. Fiyatlar normalleşti desem değil. Enflasyon hedefine göre ücret ayarlaması bizi yanıltmadı desem değil. O halde nedir? Emeklileri ayırarak bir tahlil yaparsak; çalışanların işverenlerinin zorlanmaya başladıklarını görmeleri

Gündem o kadar yoğun ki maişet meselesi yukarı çıkamıyor. Acaba sadece gündemin yoğunluğu meselesi mi diye düşündürecek kadar sessiz ortalık. Ben de o yüzden girdim mevzuya.

Sanki bu sessizlikte gündem yoğunluğundan fazlası var gibi.

Ücretler veya aylıklar tatmin ediyor desem değil. Fiyatlar normalleşti desem değil. Enflasyon hedefine göre ücret ayarlaması bizi yanıltmadı desem değil.

O halde nedir?

Emeklileri ayırarak bir tahlil yaparsak; çalışanların işverenlerinin zorlanmaya başladıklarını görmeleri etken gibi gözüküyor.

Zaten bizde sistem ya çalışanın vicdanıyla yahut işverenin vicdanıyla çalışıyor. İki gruba da birbirlerinden başka vicdan gösteren başka kimse yok hakkıyla çalışıyorlarsa.

Bu sefer vicdan sırası çalışanlar da gibi. Daha çok da çalışanlar vicdan gösteriyor zaten.

Sadece işverenlerin zorlandıklarını mı görüyorlar, yoksa işten çıkarılanları da mı görüyorlar, bilmiyorum. İşletmeler eleman bulamamak şikayetini geride bıraktı farkındaysanız. Kur odaklı faiz politikasının işletmeleri bir fıçıya koyup yokuştan aşağı tekmeyi vururcasına yuvarladığını tekrar hatırlatmaya gerek yok.

Kalifiye işgücü iş arayacağına işletmeler eleman arasaydı demem, ikisini de sorun olmaktan çıkarmak gerekir derim.

Diğer taraftan çalışanlar yeteneklerinin yetersiz kaldığını, yapay zekanın yumurtadan çıkar gibi arzdan çıkıp debelenmeye başladığını da görüyorlar mıdır dersiniz…

Yoksa meseleye emeklileri de katarak mı değerlendirme yapmalı?

Talepleri dikkate alınmayacağı için mi sessiz insanlar geçen yıllara göre?

Yoksa geçen yıllarla bu yıl arasındaki esaslı farklılıklar mı belirleyici olan?

İran’a karşı başlatılan savaş kaygıların en önüne güvenlik kaygısını koydu bölgemizde.

Acaba bu koşullarda başka biçimde mi düşünmek lazım?

İzlerken zorlandığım bir haber çıktı önüme Aljazeera’de… Sudan’daki kıtlığın iç çatışmayla birleştiği çok zor koşullardan dünyayı haberdar ediyordu.

Su tankeri yolu gözleyen bir anne konuşuyor, eline geçen az parayı kullanırken su ile ekmek arasında tercihe zorlandığını ifade ediyordu.

Su ile ekmek arasında tercihe zorlanmak…

Yiyecek bir şeyler almayı tercih etmiş. Su gelir diye bekliyor.

Düşününce hakikaten dedim. Başka da bir şey diyemedim. İlk başta ben olsam suyu tercih ederim gibi geliyordu. Ama zar zor da olsa su bulunuyorsa demek…

Zorlar arasından çözüme en zorundan başlamak fikri insani geldi. Aynı örnek değil Sudan zaten ama ana fikir bu…

Belki öncelikleri sıraladığımızda güvenlik bakımından rahat olmayı başka bakımlardan şikayetçi olmaya yeğliyoruz. Bunu derin bir imkânsızlık içinde ele alamayacağımızdan başka boyutlar da açılıyor. Bilinen ihtiyaç hiyerarşisi o yüzden işlemiyor. Bilinen hiyerarşi üzerine kurulan siyaset de o yüzden sakil.

Bizim kapasitemizde silahı ve askeri olmak bugünün dünyasında sadece daha iyi geçime yeğlenir denemez, ileri dönük olarak daha iyi geçim beklentisini de artırıyordur.

Anladığım şu ki; Türkiye’de ücret meselesi yalnız maişet meselesi değil; işletmenin dayanıklılığı, istihdamın sürekliliği ve ülkenin güvenlik ufkuyla birlikte işleyen bir sosyal denge göstergesiymiş.

Ordu-ekonomi dengesinin kalibresine biraz daha odaklanmamız gerektiği ise muhakkak. Savunmanın iktisadi vizyonu meselesi…

Emeklilerin yorumuna da bu durum yansıyor. Türkiye’nin güvenlik anlamında bir hiza tutturmuş olmasına yüklenen anlam bir teselli değil bizim için. Anlamı olan ve tarih boyunca tekrar eden bir olgu.

Türk toplumu yarınını alım gücünün önüne koyuyor.

Ve fakat ordu için ekonomi-ekonomi için ordu sorunsalı arasında optimumu bulmak üzereyiz. Dünyada bu denklemi çözmeye bizim kadar yakını yok.

Savunma kapasitemizi refah aleyhine bir maliyet olarak gör(e)meyiz biz. Doğru kurulduğunda refahın ön koşulu, sigortası ve ileri dönem beklentilerin taşıyıcısı olduğunu biliriz.

Yapacağımız bir ülkenin, ücret adaletini ve sosyal refahı savunurken güvenlik kapasitesini ekonomik vizyonun parçası haline getirebildiğini göstermekten ibaret.

Ki siyaset kazanırken halk da kazanacağını bilsin. Ki devletle vatandaş arasında bir refah sözleşmesi akdedilebilsin.

Hasılı ara zam tartışması yalnızca ücret seviyesi ve enflasyonla açıklanamıyor ülkemizde. İşverenin zorlandığı, çalışanın iş güvencesini düşündüğü, emeklinin talebinin duyulmayacağını sezdiği ve bölgesel güvenlik kaygılarının yükseldiği bir dönemde toplumun ekonomik davranışı değişebiliyor. Fakat bu meseleler göz ardı edilebilir demek değildir. Geçim meselesini güvenlikten, güvenliği de gelecek refah beklentisinden ayırarak değil birleştirerek politika üretmemiz gerekiyor.