Anadolu nun kayıp dili Sidece gün yüzüne çıktı: Tam 31 harf tespit edildi Sözcü Gazetesi

Antalya'nın Manavgat ilçesinde yer alan, Akdeniz’in en önemli liman kentlerinden Side Antik Kenti, sadece görkemli mimarisiyle değil, binlerce yıl öncesine ait gizemli diliyle de bilim dünyasında heyecan yaratıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının "Geleceğe Miras Projesi" kapsamında yürütülen kazılarda, Anadolu'nun kayıp dillerinden biri olan "Sidece" üzerindeki sır perdesi aralanıyor.

Son yapılan dilbilimsel çalışmalarda, daha önce 26 harften oluştuğu düşünülen Side alfabesindeki harf sayısı 31'e yükseldi.

YENİ YAZITLAR DİLBİLİMCİLER İÇİN UMUT OLDU

Side Antik Kenti Kazı Başkanı ve Anadolu Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Feriştah Alanyalı liderliğinde, İtalya ve Avusturya'dan uzmanların katılımıyla yürütülen araştırmalar, antik kentin kültürel kimliğine ışık tutuyor. Yabancı dilbilimciler Michaela Zinko ve Alfredo Rizza’nın da yer aldığı çalışmalarda, Sidece alfabesinin yapısı, kelime analizleri ve bu dilin Anadolu'nun diğer kadim dilleriyle olan bağları inceleniyor.

Bugüne kadar bulunan yazıtların genellikle 1-2 satırdan ibaret olması nedeniyle tam olarak çözülemeyen Sidece, son yıllarda keşfedilen çift dilli (bilingual) ve 30-40 satırlık uzun metinler sayesinde yeniden mercek altına alındı.

Öne Çıkan Keşif: "Siruawn" Yazıtlarda sıkça rastlanan “Siruawn” ve “Siruawan” kelimelerinin Side kentini işaret ettiği belirtiliyor. Bu bulgu, kentin erken dönem tarihi ve adının kökenine dair tartışmalara yeni bir boyut kazandırıyor.

HELENLER GELMEDEN ÖNCE ONLAR BURADAYMIŞ

Araştırmalar, Sidecenin köken olarak Anadolu'nun en eski halklarından Luvilerin dil grubuna dayandığını gösteriyor. Likçe ve Karca gibi Anadolu'ya özgü bir dil olan Sidece, kentin Helen (Yunan) kültürü bölgeye ulaşmadan çok daha önce gelişmiş bir medeniyete ev sahipliği yaptığını kanıtlıyor.

Antik kaynaklarda yer alan, "Kyme'den gelen göçmenlerin Side'ye ayak bastıkları anda kendi dillerini unutup yerel halkın dilini konuşmaya başladıkları" yönündeki bilgiler, Side kültürünün dışarıdan gelen Helen kültürünü baskılayacak kadar güçlü ve dominant olduğunu ortaya koyuyor.

Büyük İskender'in Anadolu'yu fethinin ardından bölge kentlerinde Yunanca konuşulması zorunlu hale getirilmiş olsa da, Sidelilerin kendi dillerine sahip çıktığı görülüyor.

Mevcut bulgular, milattan önce 3. yüzyılın sonu ile 2. yüzyılın başına kadar Sidecenin aktif olarak kullanıldığını gösteriyor. Bu durum, kentin Helenistik dönemde bile yaklaşık 200 yıl boyunca kendi dilini ve kültürel kimliğini korumayı başardığını belgeliyor.

TAPINAĞA SPONSOR PARALARA NAR

Kazılarda ulaşılan ve Serapis Tapınağı'nın varlığını müjdeleyen iki dilli bir yazıt, dönemin sosyal yapısına dair önemli bir detayı gün yüzüne çıkardı. Yazıta göre tapınak, halkın ve hayırseverlerin sponsorluklarıyla inşa edildi. Katkı sağlayanların isimleri ve verdikleri bağış miktarları, o dönem kentte herkesin rahatça okuyabilmesi amacıyla Sidece olarak kaleme alındı.

Side'nin milattan önce 7. yüzyılda doğu medeniyetleriyle yakın ilişki içinde olduğu, kentte bulunan iki mühürle kanıtlandı:

Yeni Asur Mührü: Güncel kazılarda gün ışığına çıkarıldı.

Yeni Babür Mührü: Kurtuluş Savaşı öncesindeki İtalyan işgali döneminde bölge köylülerinden teslim alındı.

Side kelimesinin Helence karşılığının "nar" olduğunu hatırlatan Prof. Dr. Feriştah Alanyalı, antik dönemde kent sikkeleri (paraları) üzerinde de nar motifinin sıkça kullanıldığını belirtti. Antik çağlarda bölgede çok güçlü bir nar üretimi olduğu ve bu geleneğin günümüzde de modern tarım faaliyetleriyle hala devam ettiği vurgulanıyor.