Amerika kazanamazsa neler olur? Nedret Ersanel

Trump ABD’sinin, ucu açık, yayılma riski büyük, pahalı savaşlara girmeme prensibi İran savaşıyla birlikte çöpe gitmek üzere. Üzerine, bir hedefi var mı yok mu belli olmayınca, “neden bunu yapıyor” havada kalınca, ister istemez herkes tatmin edici olmayan, klişe gerekçeler üretmeye başlıyor… Kısmî doğruluk payları olabilir. Mesela “petrol/gaz” bir sebeptir, Trump dış politikasında izleri de rahatlıkla sürülebilir. İşte Venezuela. Ama konvansiyonel yanıttır. Hakkıyla karşılamaz. Mesela enerjiyse şunun

Trump ABD’sinin, ucu açık, yayılma riski büyük, pahalı savaşlara girmeme prensibi İran savaşıyla birlikte çöpe gitmek üzere. Üzerine, bir hedefi var mı yok mu belli olmayınca, “neden bunu yapıyor” havada kalınca, ister istemez herkes tatmin edici olmayan, klişe gerekçeler üretmeye başlıyor…

Kısmî doğruluk payları olabilir. Mesela “petrol/gaz” bir sebeptir, Trump dış politikasında izleri de rahatlıkla sürülebilir. İşte Venezuela. Ama konvansiyonel yanıttır. Hakkıyla karşılamaz. Mesela enerjiyse şunun da ilave edilmesi gerekir; petrole çökmek tamam ama bu sefer daha önemlisi başkasına gitmesini de engellemek…

Hep bu jeopolitik/stratejik bağlamın konunun ana/üst başlığı olduğunu savunduk ve şimdi o dahi yenisine dönüşme gerçekliği, kimine göre riskiyle karşı karşıya…

İş oraya kadar geldi; Amerika’nın İran savaşını kaybetmesi, -ki şöyle anlamak lazım gelir, “kazanamaması”dır- yeni dünya düzenine geçiş eşiğinden, araftan, gelişme bölümüne ani sıçrayışa gelebilir. ABD’nin “çok kutuplu dünya”da tutunma girişimi ağır yaralanır…

Önce Amerika içindeki siyasal ve ekonomik basınçların ‘çatlaklardan’ büyük gürültü ile yüzeye vurmasına el verir. Ayrı ayrı bölgesel ve ülkesel çıktıları da olur. Hemen herkes için…

***

Bu yüzden ABD’nin İran’a yönelik ana hedefini Tahran’ın enerji kaynaklarını ele geçirmekle sınırlamak, düşük okuma, çaresizlikten başvurulmuş, risk almayan değerlendirme olur…

Aynı misalden hareketle iş; İran’ın enerji kaynaklarını yönetecek imkâna kavuşmak, tüm bölgenin “enerji ve petro-dolar” sistemini besleyecek ‘Pax-Trumpa’ düzenine entegre etmek, Çin ve Rusya gibi ülkelere ulaşmasını engellemek, doğacak nemayı da ABD’nin patlamak üzere olan iç hesaplarına havale etmektir…

Dertleri petrol üzerinden para kazanmak değil. Bir zamanların tek süper gücünün varlığını sağlayan ordu dışındaki sütunların bir kısmı ölü diğerleri de sallanırken, kesin son anlamına gelecek “petro-doların” yıkımını el verdiğince ertelemek üzerinedir…

Kısaca ABD bir varoluş savaşını kazanmaya çalışıyor. Hem tehlikeli hem de dünyayı nasıl algıladığınıza bağlı olarak sevindirici bir gelişme…

‘Mecburi savaş’, Trump’ın ikinci döneminin nasıl sonlanacağını, 2028 Başkanı’nın kim olacağını, yerkürenin nefesini kesecek ekonomik bir kriz yaşanıp yaşanmayacağını, ortaya çıkacak yeni finansal sistemin nasıl paylaşılacağını, nihayet dünyanın nasıl üleşileceğini gösterecek. Trump’ın kendi seçmenini, MAGA’yı kızdıran İsrail’in kuyruğuna takılmasını çok aşan bir durumdur…

Dün Katar Enerji Bakanı’nın yaptığı, ‘Ortadoğu’daki savaş dünya ekonomilerini çökertebilir’ uyarısı bu aslında. Körfez’deki tüm enerji ihracatçılarının birkaç hafta içinde üretimi tamamen durduracağını ve petrol varil fiyatlarının 150 dolara çıkacağını da öngördü bakan. Hafta başında “200 dolar olacak” diyen İran Dışişleri Bakanı gibi…

İşte bu yüzden, ABD Başkanı bile bu savaşı durduramayabilir…

Nitekim, son 48 saattir savaşın/saldırıların yoğunluğunun düşürülüp, uzun bir savaşa hazırlanıldığı haberleri geliyor. Çok kötü…

***

Rusya ve özellikle Çin açısından durum daha basit; Pekin’in genel olarak enerjiye, özel olarak petrole ihtiyacı durdurulamaz hatta ertelenemez. Sürekli depo inşa etmesi, kendine müzahir ülkelerden büyük miktarda enerji/petrol satın alması, İran’dan edinmesi, güneş enerjisi veya benzeri çevreci yaklaşımlara yüklü yatırımlar, hayatî ihtiyacının ancak bir bölümünü yamıyor. O da en azından çare olarak, bu alımları “dolar dışında” yapmaya çalışıyor. Rusya da öyle. ABD’yi delirten ve varlığına yönelik asıl saldırı saydığı bu…

Moskova ve Pekin’in, ABD ve İsrail’in işini İran’da zorlaştırmaya çalıştıklarına şüphe yok. Konu, “hani asker mi göndermişler” yüzeyselliğinde ele alınamaz. İran Dışişleri Bakanı’nın, “Çin’den destek alıyor musunuz” sorusuna verdiği, “siyaseten ve başka yollarla destek oluyorlar” sözünü aynı zorlaştırma parantezine katmalıyız…

Çin Dışişleri Bakanı’nın, İran ile Körfez ülkelerini uzlaştırma amacıyla bölgeye başlatacağı ziyaret de öyle; ittifak sistemini/kümesini daraltmak istiyorlar. Benzerini, S. Arabistan-İran arasını bularak yapmışlardı.

***

Trump ABD’sinin korumaya çalıştığı “sistem”. Bu yüzden İran savaşında iş zora girdikçe, hem daha sertleşme ihtimali bulunuyor hem de göreve geldiğinde hırpaladığı “müttefiklerini” sahaya sürmeye çalışıyor. Avrupa ülkelerine baskı yapmasının sebebi o. Almanya, Fransa, İngiltere’nin “kesin hayır” demeden, idare edecek kadar askeri destek vermelerinin nedeni de o…

Örneğin İtalya, İran savaşından memnun değil ama ‘sarıyı üzerimize sıçratmayalım’ kabilinden kimi körfez ülkelerine “savunma” sistemleri yerleştiriyor. İspanya’nın karakterli duruşunu takdirle izliyoruz. Belçika da yan çiziyor. Çekirdek Avrupa ülkeleri, Akdeniz’e birer savaş gemisi gönderiyor ama saldırıya direkt katkıları yok…

Avrupa, yerleşik sistemin müdafaasına itiraz etmez ama Trump’ı ibra edecek işlere girmiyorlar. Son kertede Trump’la sistemin korunamayacağını, özünde köhne iktidarlarına düşman olduğunu biliyorlar. ABD ara seçimlerine yatırım yapmayı yeğ tutuyorlar…

Washington ise, Körfez ülkelerinin, AB’nin, NATO’nun, resmen olmasa bile yanında pozisyon alması fikrine, belki bir kara ordusu devşirilirse buna asker yazılacak “Kürt Kartı” veya başka bölge ülkelerinin vaziyet etmesine herhalde karşı çıkmıyor!

Ve geliyoruz savaş yüzünden arkalara gizlenen, “müttefiklerin”, “ABD kazanamazsa ne olacak” sorusunu düşünmelerine…

İran’ın yerinde kalması, ABD’ye jeopolitik ve ekonomik sınır çekecek.

Biri siyaseten diğeri finansal, zincirleme reaksiyon başlatma potansiyeline sahip. İhtimal. Ama var…