ABD İran’da ne yapacak… Diplomasi mi askeri güç mü

28 Aralık’ta İran’da hayat pahalılığına karşı başlayan ancak rejim karşıtı bir hal alan eylemler kanlı bir şekilde bastırılırken başta göstericilere destek veren ABD Başkanı Donald Trump, sonra güvenilir kaynaklardan eylemlere karışanların asılmayacağına dair mesaj aldığını belirterek askeri müdahaleden vazgeçtiği sinyalini vermişti.

5 BİN EK ASKER

O dönem aslında ABD’nin bölgedeki vurucu gücü ve İsrail’in yazın İran ile yaşanan 12 gün savaşı sonrasında hava savunmasının henüz yeni bir savaşa hazır olmadığı söylenmişti. Uçakgemisi rotası Ortadoğu’ya çevrilirken Trump ise ilerleyen günlerde askeri seçeneğin tamamen masadan kalkmadığını söyleyerek kafa karıştırmıştı. Şimdi ABD’nin yaklaşık 5 bin askeri personeliyle USS Abraham Lincoln’ü üç destroyer ile birlikte bölgeye yollaması, ayrıca F-15E savaş uçakları konuşlandırması ve bölgedeki üslerine dev nakliye uçaklarıyla takviye yapması yine gözlerin İran’a çevrilmesine neden oldu.

ABD NE İSTİYOR

İsrail ile yakın müttefik olan Trump yönetiminin İran’dan yerine getirmesini beklediği birkaç başlık var. İlki nükleer silah üretimine imkân sağlayabileceği kuşkusu nedeniyle nükleer programın tamamen sonlandırılması. İkincisi İsrail dahil komşu ülkelere karşı ciddi bir tehdide döndüğü anlaşılan balistik füze programının sınırlandırılması. Üçüncüsü İran’ın Lübnan, Suriye, Irak ve Yemen gibi ülkelerdeki vekil güçlerine yönelik desteğin çekilmesi. İranlılara yönelik baskıların sona ermesi gibi talepler ise listenin daha alt sıralarında yer alıyor.

Tahran sokaklarındaki panolarda asılı ABD karşıtı propaganda afişleri dikkati çekiyor.

MÜZAKERELİ ÇÖZÜM

ABD Başkanı Trump, önceki gün Axios haber sitesine yaptığı açıklamada İran’ın kendileriyle anlaşma yapmak istediğini söyledi. Nükleer ve balistik füze programları rejimin kolay kolay taviz verebileceği başlıklar değil. Ancak rejim kendini kurtarmak uğruna bazı tavizler vermeyi kabul edebilir. Bu durumda ABD’nin yaptırımları hafifletmesiyle, rejim elde edeceği ekonomik faydayla hayat pahalılığı nedeniyle patlak veren öfkeyi yatıştıracak bir alan da bulabilir.

VENEZUELA FORMULÜ

Lakin İsrail’in İran’da kesin bir rejim değişikliği istediği biliniyor. Ancak yıllardan bu yana muhalefetin baskı altında olduğu İran’da ülkeyi birleştirecek siyasi figürler ortaya çıkmış değil. 1979 devriminden bu yana yurtdışında sürgünde olan devrik şahın oğlu Rıza Pehlevi kendine rol biçmeye çalışsa da ABD’yi bile ikna etmiş değil. ABD, Venezuela’da olduğu gibi tepedeki ismi devirip rejim içinden ılımlı bir kadroyla yoluna devam etmeyi deneyebilir.  Öte yandan ABD’nin Abraham Lincoln uçak gemisiyle hedef şaşırttığı, bir anda İsrail’in Hamas liderlerine yönelik suikastlarını andıran istihbarat operasyonlarına da yönelebileceği yine tartışılan senaryolardan biri.

SINIRLI MÜDAHALE

Amerikan New York Times gazetesi dün ABD Başkanı Donald Trump’a İran rejiminin iktidara geldiği dönemden bu yana en zayıf günlerini yaşadığına dair istihbarat raporları sunulduğunu öne sürdü. Yine iddiaya göre, rejimin güç kaybetmesi nedeniyle Trump, İran’a saldırı düzenlemek için doğru zamanın gelmiş olduğuna karar verebilir. Böyle bir durumda ABD yönetiminin yaz aylarında İran’ın nükleer tesisleri ve savunma sistemlerine yönelik hava ve füze saldırılarının devamı ve rejimin sinir uçlarını hedef alacak saldırılar söz konusu olabilir. Fakat Suriye ve Irak’ta istikrarın sağlanması için çaba harcarken ABD’nin İran’da geniş çaplı bir kara operasyonu başlatması ise pek öngörülmüyor. An itibarıyla müzakere için hâla alan olduğunu söylemek mümkün.

Bilgi notu

ABD merkezi İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’na göre İran’daki gösterilerde toplam 5.973 kişi hayatını kaybetti, 41 bin 813 kişi tutuklandı. İran rejimi ise 2.427’si sivil 3.117 kişinin öldüğünü teyit etti.

USS Abraham Lincoln’de 5 binden fazla personel bulunuyor. Gemi 333 metre uzunluğunda. Gemi iki nükleer reaktörle çalışıyor. Bu reaktörler yılda 100 bin haneye yetecek kadar enerji üretme kapasitesine sahip.