ABD ile İsrail arasında Türkiye gerilimi: Ankara, Tel Aviv in hesaplarını bozuyor

ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack İsrail'in hedefinde. Barrack'ın, Türkiye'nin F-35 programına dahil olması ve Gazze'ye konuşlandırılması planlanan uluslararası güçte Türk askerlerinin de yer alması için sürdürdüğü diplomatik girişimler, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu yönetiminin tepkisini çekti. İsrail basını, pazartesi günü Tel Aviv'i ziyaret edecek Barrack'ın "gerilimli" görüşmeler gerçekleştireceğini belirtti.

Gazze'de barış planının ikinci aşamasına geçilmesi tartışılırken İsrail'in Türkiye aleyhine girişimleri hız kazandı. Tel Aviv, Türkiye'nin Gazze'de görev alacak barış gücünde bulunmamasını isterken, ABD'nin Ankara ile F-35'ler konusunda anlaşmasına da karşı çıkıyor. İsrail'in Türkiye'ye karşı hamlelerini Hurriyet.com.tr'ye yorumlayan Uluslararası İlişkiler Uzmanı Dr. Cihan Günyel, Tel Aviv'in Gazze ve F-35'ler konusundaki tavrının bölgede güç dengelerinin değişmesi ihtimaliyle ilişkili olduğunu dile getirdi.

Dr. Günyel, İsrail'in Gazze'de çözüm değil süreci uzatmak ve ardından bölgeyi işgal etmek istediğini vurguladı. Tel Aviv'in Gazze'de kendisine bağlı bir yapı istediğini açıklayan Günyel, Türkiye'nin orada konuşlanmasıyla hem altyapı faaliyetlerinin hayata geçirilebileceğini hem de güvenliğin sağlanacağını söyledi. Günyel, Ankara'nın sahada bulunmasıyla Tel Aviv'in hesaplarını bozacağı yorumunu yaptı.

BARRACK'IN ZİYARETİ ÖNCESİ GERİLİM TIRMANDI

ABD'nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack'ın, pazartesi günü İsrail'e gerçekleştireceği ziyaret öncesinde diplomatik gerginlikler tırmandı. Barrack'ın, Netanyahu ile birlikte üst düzey hükümet ve güvenlik yetkilileriyle bir araya gelmesi planlanıyor.

Barrack'ın temasları, Trump'ın Gazze barış planında yer alan düzenlemelere ilişkin Washington ile Kudüs arasındaki görüş ayrılıklarının derinleştiği bir ortamda gerçekleşecek. İsrailli siyasi kaynaklar, Barrack'ın Tel Aviv'de giderek şüpheyle yaklaşılan bir figür olduğunu ifade etti.

"İSRAİL, TÜRKİYE'YE F-35 SATILMASIN DİYE MÜCADELE EDİYOR"

Tel Aviv yönetiminden yetkililer, Lübnan asıllı ABD temsilcisinin İsrail'in güvenlik ihtiyaçlarına "yeterince duyarlı olmayan bir tutum sergilediğini" öne sürdü. Barrack'ın, Türkiye'nin F-35 programına dahil olacağı yönündeki açıklamaları İsrail'i rahatsız etti. Ayrıca ABD'li Büyükelçi'nin Gazze'de ateşkesi garanti altına almak için konuşlandırılacak uluslararası askeri güçte Türkiye'nin yer almasını istemesi Tel Aviv'in tepkisine yol açtı.

İsrail merkezli Maariv'in haberine göre İsrail yönetimi, ABD'ye bu tür açıklamaların kabul edilemez olduğunu ve hassas diplomatik temaslar için gerekli güveni zedelediğini iletti. Barrack, İsrail'in ABD yönetimini kendisine yönelik uyardığı bir ortamda Tel Aviv'i ziyaret edecek. ABD Büyükelçisi'nin temaslarında Gazze, Lübnan, Suriye ve diğer bölgesel meselelerin ele alınması öngörülüyor.

Uzmanlara göre, Türkiye'ye F-35 satılmamasını isteyen İsrail'in bu konuyu da görüşmelerde gündeme getirmesi muhtemel. Dr. Günyel, Tel Aviv'in Ankara'nın F-35 alımı gerçekleştirmesi durumunda Orta Doğu'da güç dengelerinin değişeceğine dikkat çekti.

F-35 alımının bölgesel rekabette Türkiye'yi ön plana çıkartacağını kaydeden Günyel, şu ifadeleri kullandı:

"İsrail, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ve Yunanistan, Türkiye'nin F-35 almasını istemiyor. Bu havada dengenin değişmesi demek. Katar ya da Suudi Arabistan'ın F-35 almasıyla Türkiye'nin alması aynı değil, Türkiye'nin caydırıcı bir askeri gücü var. Türkiye'nin F-35 alması, Orta Doğu genelinde havada üstünlüğünün Türkiye'ye geçmesi anlamına geliyor. İsrail ve Yunanistan Türkiye'nin askeri kapasitesinden çekiniyor. Türkiye'nin F-35 alması durumunda üstünlüğünü farklı bir noktaya götüreceğini düşünüyorlar. Bu yüzden Türkiye'nin F-35 almaması için ciddi mücadele veriyorlar."

İsrail, Hamas ile vardığı ateşkes anlaşmasına karşın saldırılarını durdurmadı. Hamas, Tel Aviv'in düzenlediği saldırılarla ateşkesi sabote etmeye çalıştığını öne sürdü.

TEMEL ANLAŞMAZLIK GAZZE

Taraflar arasındaki anlaşmazlığın merkezinde, Gazze'de oluşturulması planlanan çok uluslu istikrar gücünün yapısı yer alıyor. İstikrar gücü, Trump planının ikinci aşamasına geçiş sonrasında faaliyete başlayacak.

Bu yapı, bir yönetim mekanizması oluşturulup Gazze Şeridi yeniden inşa edilene kadar geçici bir güvenlik kurumu olarak hizmet edecek. Son dönemde uluslararası arenada gücün yapısı, katılacak ülkeler, komuta yetkileri ve sahada müdahale kapsamı hakkında tartışmalar yaşanıyor.

İsrail ve ABD arasında uluslararası güce katılacak ülkelerle ilgili keskin görüş ayrılıkları ortaya çıktı. Barrack, Türkiye'nin söz konusu istikrar gücüne entegre edilmesini savunuyor. Barrack'ın yaklaşımı, Ankara'nın önemli askeri kapasiteye ve bölgesel etkiye sahip olduğu ve durumun istikrara kavuşmasına yardımcı olabileceği düşüncelerine dayanıyor.

'İLK KEZ KARŞISINDA GÜÇLÜ BİR AKTÖR BULACAK'

Günyel İsrail'in, Türkiye'nin bölgeye konuşlanması durumunda ilk kez karşısında güçlü bir aktör bulacağını aktardı. Uzman isim, İsrail uluslararası kamuoyundaki imajını toplamak ve Trump'ı memnun etmek için ateşkesi kabul etmek zorunda kaldığını sözlerine ekledi.

Türkiye'nin varlığıyla ateşkes sürecinin İsrail lehine bir hal almasını engellediğini ifade Eden Günyel, şöyle konuştu:

"İsrail Filistin'le ilgili bir meselenin kalmasını istemiyor. Asıl niyetinden vazgeçmiş değil. Ateşkesten sonra 400'e yakın insanı katletti. Saldırılara başlamak için bahane arıyor.

İsrail'in lehine işleyen bir ateşkes süreci yaratmaya çalışıyorlar. Ama Türkiye'nin dahil olması bunu engeller. Türkiye'yi ateşkes sürecini baltalamak için bir bahane olarak kullanmak isteyeceklerdir. Hamas'ın ateşkesi kabul etmesinde Türkiye'nin ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın büyük rolü vardı. Bunu Trump da sürekli belirtiyor."

İSRAİL TÜRKİYE'YE KARŞI KESİN TAVIR ALDI

İsrail yönetimi, Türkiye'nin böyle bir güce dahil olmasına "kesinlikle" karşı çıkıyor. İsrail basınına konuşan kaynaklar, Türkiye'nin Gazze'deki varlığının Kudüs için kırmızı çizgi olduğunu belirtti. İsrailli yetkililer, bu tutumun kısmen iki ülke arasındaki gergin ilişkilerden, kısmen de soykırımın başından beri Ankara'nın İsrail'e karşı kesin tavrıyla şekillendiğini ifade etti.

İsrail'in Türkiye karşıtlığı, uluslararası bir askeri güç oluşturma çabalarındaki daha geniş zorlukların bir parçası. Pek çok ülke, Hamas'ın askeri kapasitesinin ortadan kaldırılması, denetim mekanizmaları ve sınır kontrolü konularında netlik sağlanmadıkça asker göndermeye isteksiz davranıyor.

Ateşkes sürecinde İsrail'in neden diğer ülkelerden çok Türkiye'yi devre dışı bırakmaya çalıştığını değerlendiren Günyel, şu açıklamada bulundu:

"Türkiye'nin yer almasında şöyle bir durum var: Türkiye'nin personelinin olması demek İsrail'in dibinde caydırıcı güce sahip olacak bir ülkenin askeri personelinin bölgeye konuşlanması demek. Katar ya da Ürdün gibi ülkeler caydırıcılığı olmayan ülkeler. Ama Türkiye'nin oraya girmesi demek İsrail'in karşısına caydırıcı güce sahip bir devletin çıkması demek. Gazzelilerin de Türkiye'ye bir sempatisi var. Bu da İsrail'in hiçbir şekilde kabul etmeyeceği bir durum."

Birleşmiş Milletler (BM), Gazzelilerin temiz gıda ve suya ulaşım sorununun devam ettiğini bildirirken, bölgede sivillere yönelik saldırıların sürdüğüne dikkat çekti.

TEL AVİV'İN İSTEKLERİ

İsrailli yetkililer, gelecekteki herhangi bir düzenlemenin İsrail'in güvenlik ihtiyaçlarına net yanıtlar içermesi gerektiğinin altını çizdi. Tel Aviv, Gazze'de kendi istediği çizgide bir yapı oluşturulacağına ilişkin güvence talep etti.

Barrack'ın pazartesi günü gerçekleştireceği ziyaretin oldukça karmaşık bir diplomatik atmosferde geçeceği düşünülüyor. ABD'li temsilci, İsrail yönetimin pozisyonunu değiştirmeye ve Gazze'deki süreci ikinci aşamaya taşımaya çalışacak.

İsrail basını, Tel Aviv'in taleplerine dikkat edilmeden, özellikle de "Türkiye denklemden çıkarılmadan" Gazze'de bir anlaşmaya varmanın zor olacağını vurguladı.