80 bin metrelik devasa beton yapının sırrı açığa çıktı: Asıl amacı çok farklıymış Sözcü Gazetesi

15 Ocak 1968 gecesi saat 03.01’de Sicilya, modern tarihinin en büyük felaketlerinden birini yaşadı. 6.4 büyüklüğündeki Belice depremi, Gibellina kasabasını saniyeler içinde yerle bir etti. Geride sadece toz, duman ve enkaz altında kalan hayatlar kaldı. Devlet, bölgeyi tamamen tahliye edip halka "gitmeleri için" tek yönlü bilet teklif etti; ancak Gibellina halkı şehri terk etse de ruhunu orada bırakmadı.

1980'lerde ünlü sanatçı Alberto Burri, yıkıntıların arasından yükselen acıya sıra dışı bir yanıt verdi: Kasabayı temizlemek yerine, olduğu gibi betona gömmeyi önerdi. Burri, kasabanın yıkıntılarını dev bloklar halinde çevreledi ve üzerlerine tonlarca beton döktü.

Bugün oraya gittiğinizde gördüğünüz şey, bir kasabanın beton dökülerek dondurulmuş halidir. Beton blokların arasındaki derin yarıklar, depremden önce insanların yürüdüğü, çocukların oyun oynadığı gerçek sokakların tam yerini temsil ediyor. Bu labirentte yürürken, baş hizanıza kadar çıkan beton duvarların altında bir zamanlar mutfakların, yatak odalarının ve akşam yemeği yenen masaların olduğunu bilmek sarsıcı bir deneyim sunuyor.

M.S. 79'da Pompeii volkanik küllerle nasıl donup kaldıysa, Gibellina da 20. yüzyılın mühendisliğiyle taşa dönüştü. Burası İtalya'nın en hüzünlü açık hava müzesi. Bazı noktalarda betonun hafifçe şiştiğini görüyorsunuz; bunlar, altındaki yıkıntının çok büyük olması nedeniyle betonun üstünü tamamen düzleyemediği "hafıza kabarcıkları."

Bu devasa beton mezarın 20 kilometre ötesinde ise bambaşka bir dünya kuruldu: Nuova Gibellina. Halk burayı tamamen modernist, fütüristik ve sanatla dolu bir ütopya olarak inşa etti. Öyle ki İtalya, 2026 yılını bir onur nişanı olarak buraya ayırdı: Gibellina, İtalya'nın İlk Çağdaş Sanat Başkenti ilan edildi.

Bu bölgeyi ziyaret etmek, sadece bir sanat eserini görmek değil, insan iradesinin yıkıma verdiği en görkemli cevaba tanıklık etmek anlamına geliyor. Beton blokların oluşturduğu o devasa labirentte yürürken, mutlak sessizliğin içinde zamanın nasıl durduğuna şahitlik edeceksiniz.

Dünyanın en hüzünlü açık hava müzesinde, geçmişin üzerine çekilen bu gri perdenin ardındaki yaşanmışlıkları hissetmek, size bildiğiniz tüm turistik gezilerden farklı bir derinlik sunuyor. Bir felaketin nasıl olup da dünyanın en önemli çağdaş sanat merkezlerinden birine dönüştüğünü görmek, sanatın sadece bir estetik değil, bir yas tutma ve yeniden doğuş biçimi olduğunu kanıtlıyor.