Yerin altına devasa huni yerleştirdiler: Çölün ortasında suya doyuyorlar Sözcü Gazetesi

Kilometrelerce uzanan sonsuz bir kum denizi, kavurucu bir sıcak ve dudakları çatlatan bir kuraklık. Burası Thar Çölü. Metrekareye düşen insan sayısıyla dünyanın en kalabalık çölü unvanına sahip bu topraklarda, su altından bile daha değerli. Birleşmiş Milletler (FAO) verilerine göre bölgeye yılda sadece bir iki ay yağmur yağıyor, o da toprağa değer değmez saniyeler içinde buharlaşıp yok oluyor.

Peki, bu insanlar suyun parayla satıldığı, kuyuların kuruduğu bu acımasız coğrafyada nesillerdir nasıl hayatta kalıyor?Cevap, çölün derinliklerine gizlenmiş, modern mühendisliğe taş çıkartan dâhiyane bir yeraltı mimarisinde saklı: Taanka.

ÇÖLÜN ORTASINDAKİ DEV HUNİ

Taanka, aslında çöl insanının yağmur suyunu hapsetmek için geliştirdiği yeraltı sarnıç sistemine verilen ad. Dışarıdan bakıldığında sadece toprağa gömülü dairesel bir kapak gibi görünse de, yerin altında kusursuz bir mekanizma işliyor.

Sistem üç ana parçadan oluşuyor:

Agor (Toplama Alanı): Sarnıcın etrafında, merkeze doğru hafifçe eğimli, devasa bir huni şeklinde tasarlanan temiz bir zemin alanı. Yağan her damla su, bu eğim sayesinde buharlaşmaya fırsat bulamadan merkeze akıyor.

Doğal Filtreler: Suyun yeraltına girdiği deliklerde kum, çakıl ve gözenekli süzgeçler yer alıyor. Çöl rüzgarlarının savurduğu toz ve yapraklar bu sayede dışarıda kalıyor; sarnıca sadece berrak su ulaşıyor.

Silindirik Yeraltı Deposu: Suyun toplandığı, karanlık ve serin yeraltı odası. Bu depolar ihtiyaca göre 1.000 litreden başlayıp, koca bir köyü besleyecek 600.000 litrelik devasa boyutlara kadar ulaşabiliyor.

Dikkat ederseniz taankalar asla kare veya dikdörtgen yapılmaz, her zaman silindirik yani daireseldir. Bunun sebebi tamamen fiziktir. Dairesel duvarlar, suyun yarattığı iç basıncı her noktaya eşit dağıtır. Eğer köşeli yapılsalardı, köşelerden çatlama ve sızdırma yaparlardı. Bu basit geometri hilesi, bir taankanın hiç sızdırmadan 30 yıldan fazla yaşamasını sağlıyor.

21 BİN LİTRE İLE BİR YIL HAYATTA KALMAK

Çöl araştırma enstitülerinin (CAZRI ve ICRISAT) yaptığı matematiksel hesaplamalar büyüleyici bir gerçeği ortaya koyuyor: Doğru inşa edilmiş 21.000 litrelik bir taanka, 6 kişilik bir ailenin tam bir yıllık içme ve yemek suyu ihtiyacını tek başına karşılayabiliyor.

Muson yağmurları yağdığı o birkaç kıymetli günde bu yeraltı depoları ağzına kadar doluyor. Üstü tamamen kapalı ve izole olduğu için su ne güneş görüp buharlaşıyor ne de içinde bakteri üreyebiliyor. Çöl halkı, dışarıda kavurucu sıcaklar hüküm sürerken, sekiz ay boyunca yerin altındaki bu serin ve temiz kaynaktan su çekerek yaşamını sürdürüyor.

GEÇMİŞİN BİLGELİĞİ GELECEĞE TAŞINIYOR

Eskiden sadece çamur sıvası ve kireç harcıyla yapılan bu geleneksel yapılar, günümüzde çimento, betonarme ve sızdırmaz modern malzemelerle çok daha güçlü hale getirildi. Bölgede şu ana kadar inşa edilen 11 binden fazla modern taanka, yaklaşık 132.000 insanın hayatını doğrudan değiştirdi ve çölde devasa bir su rezervi yarattı.

Thar Çölü'ndeki bu kadim teknoloji, iklim krizinin kapımızı çaldığı ve suyun her damlasının kıymete bindiği günümüz dünyasına çok önemli bir şey hatırlatıyor: Doğaya karşı savaşmak yerine, onun sunduğu kısa süreli cömertliği akılla hapsetmek, en büyük sürdürülebilirlik çözümüdür.