Yeni cezaevi değil yeni vicdan gerek!

Son açıklanan verilere göre Türkiye’de 304 bin 964 kapasiteli 402 hapishane bulunuyor. Bu hapishanelerde 420 bin 904 kişi tutuluyor. Yani cezaevlerinin kapasitesi çoktan aşılmış durumda.

Mahpusların 120 bini açık, 300 bini kapalı cezaevlerinde kalıyor. Bunların 357 bini hükümlü, 63 bini tutuklu. Ayrıca cezaevlerinde 200 LGBTİ+, 14 bin 276 yabancı uyruklu, 1.453 ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü var.

Engelli mahpus sayısı 269. Aralarında görme, işitme, konuşma ve ortopedik engelli olanlar bulunuyor.
Toplam mahpus sayısında bir önceki aya göre %0,4, geçen yıla göre ise %4,4 artış yaşandı.

AKP iktidara geldiği 2002 yılında Türkiye’deki mahpus sayısı bugünkünün yedide biri kadardı. Yani 23 yılda cezaevlerindeki nüfus yedi kat arttı. Şimdi iktidar, bu tabloyu “başarı” sayarcasına yeni cezaevleri inşa ediyor. Oysa sorun cezaevlerinin sayısında değil, cezalandırma anlayışının kendisinde.

Bugün Türkiye’de yargı pratiği, özellikle “tutuklama” konusunda açıkça yasaya, Anayasa’ya ve evrensel hukuk ilkelerine aykırı biçimde işliyor.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Anayasa Mahkemesi kararlarına rağmen yargıçlar, tutuklamayı bir istisna değil, peşin ceza olarak uyguluyorlar.

Bu zihniyetin en belirgin örneklerini Ergenekon yargılamaları döneminde gördük.
Gazeteciler, askerler, aydınlar, milletvekilleri yıllarca cezaevlerinde tutuldu.
Sonra hepsi birer birer beraat etti. Ama kim “pardon” diyerek geçen yılları geri getirebilir?

Türkiye’nin ve dünyanın en saygın cerrahlarından biri olan Prof. Dr. Mehmet Haberal, bu davada neredeyse beş yılını cezaevinde geçirdi. Haberal sadece kendisi cezalandırılmadı; ondan tıbbi yardım bekleyen hastalar, bilgisinden yararlanacak öğrenciler de cezalandırılmış oldu.

Bir ülke, bilim insanını zindanda tutarak değil, özgür bırakarak büyür.
Bugün benzer bir tabloyu yerel yönetimlerde görüyoruz.
Halkın oylarıyla seçilen belediye başkanları hakkında açılan davalarda uzun tutukluluk artık sıradan hale geldi.
Belediye başkanları görevlerinden alıkonuluyor; halkın iradesi fiilen gasp ediliyor.
Bunların büyük çoğunluğu sonunda beraat edecek, ama o zamana kadar geçen yıllar bir “pardon”la telafi edilemeyecek.

Bu ülkenin adaleti, artık “özür dileyen bir yargı”ya kalmış durumda.
Sorun yasada değil, zihniyette
Tutuklama pratiğindeki bu çürüme sadece bir uygulama sorunu değil; bir zihniyet sorunudur.
Bugün Türkiye’de hâkim ve savcıların önemli bir bölümü, kendisi gibi düşünmeyeni “öteki” ya da “düşman” olarak gören bir anlayışla hareket ediyor.
Bu anlayış, vicdanın değil, ön yargının yargısıdır.

Oysa adaletin kaynağı yasa değil, vicdandır.
Bunu, birkaç hizmet içi eğitimle veya Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarını okutmakla değiştirmek mümkün değil.
Çünkü sorun, bilmemekten değil, anlamamaktan kaynaklanıyor.
Bu nedenle Türkiye’de adalet sisteminde reformdan önce vicdanın yeniden inşası gerekiyor.

Bunun yolu da eğitimden geçiyor.
Türkiye’de hukuk fakültesine lise mezunlarının doğrudan girmesi yanlıştır.
Hukuk, insanı ve toplumu tanımadan öğrenilemez.
Önce sosyoloji, felsefe, psikoloji gibi alanlarda eğitim almış bireylerin hukuk fakültelerine kabul edilmesi;
ardından bu kişiler arasından hâkim, savcı, avukat seçilmesi gerekir.
Yasayı ezberleyen çok, ama adaleti hisseden az.

Oysa adaletin olmadığı yerde devlet sadece bir binadır;
yargı, sadece bir korku aracıdır; ve tutuklama, sadece bir “tedbir” değil, bir ceza haline gelir.
Türkiye’nin bugün ihtiyacı yeni cezaevleri değil, yeni bir hukuk anlayışıdır.
Vicdanı olmayan bir hukuk sistemi, ne kadar genişletilirse genişletilsin, sonunda herkesi içine hapseder.