YAVUZ DONAT İran sınırından notlar

Kadim serhat şehrinin ünlü türküsü... "Giderem Van'a doğru... Yolum İran'a doğru."
Merhaba Van... Ve yola devam... Köyler... Koyunlar, kuzular... Erçek gölü... Özalp ilçesi... Sonra Saray... Ve Kapıköy'deyim.
Türkiye-İran sınır kapısında.
Van'a 103... İstanbul'a 1650 kilometre uzakta.

Bölgeye süreç için geldim... Terörsüz Türkiye süreci... Etnik köken, Kürt ağırlıklı... Kamuoyu ne diyor?
Ama... Gelmişken... İran sınırını görmemek olmaz.
Sınır... İranlı kaynıyor... Kimi turist... Kimi günübirlik gelip dönenler... Bavul turizmi.
Düzeltmem şart... Bavul değil, çuval turizmi.
İranlı... Çuval çuval taşıyor... Van'dan İran'a... Aklınıza ne gelirse.

***

İran'da kadın olmak

İran'da kadın... Başı kapalı... Rejim öyle istiyor... Saç görünmeyecek... Yasak.
Ama... Burası Türkiye... Yaşasın özgürlük.
Kadınlar... Başlarını açıveriyorlar.
Bazıları... Özellikle de genç kadınlar... Oracıkta, bir kapalı mekânda... Güle güle çarşaf, merhaba şort.

***

Can suyu

Turistlerden başlayalım... Aracıyla geliyor.
İlk uğradığı yer... Gümrüksüz satış mağazası... Duty free.
Erkekler... Çoğu viski alıyor... Büyük şişe.

Bu arada bir de küçük şişe... Gümrükte içiveriyor... Susuz.
Kadınlar... Varsa, yoksa kozmetik... Chanel... Dior... Lancome... Gucci... Prada... Versace...
Sonra... İstikamet Van.
Oteller İranlı dolu... Bölge ekonomisine can suyu.

***

24 saat taksi

Otomobilini İran sınır kapısına bırakıp, Türkiye'ye giriş yapan turist de çok.
Kapıköy ile Van arasında... Taksi çok... Günün her saatinde.

İsteyen... Van plakalı (65) taksiye biniyor.
İsteyen... İran plakalıya.

***

Tır ve kamyon

İran'dan... Tır dolusu... Kamyon dolusu karpuz geliyor... Bizim piyasaya kıyasla bedava.
Demir geliyor... Hayli fazla.

Kuru kayısı... Pirinç gibi bazı gıda ürünleri geliyor.
Türkiye'den İran'a giden tır ve kamyon daha az.
Temizlik malzemesi taşıyorlar... Ve giyim, kuşam... Kadın, erkek... Çocuk.

***

Günübirlik

Kamil Akgül... Kapıköy Gümrük Ve Turizm İşletmeleri Müdürü.
Bizi ağırladı... Gezdirdi... Teşekkürler.
Sınır kapımız dört dörtlük... Modern... Tertemiz... Gurur duyduk.

Günübirlik... Sabah gelip, akşam dönen İranlı sayısı... 5 bin... Hafta sonları 6 bin.
Gelirken... Çay getiriyor... Sigara... Fazla bir şey yok.
Dönüşü ise... Çuval çuval... Bavul bavul.
Çocuk kıyafetleri... Temizlik malzemeleri... Mont... Kadın giyim, kuşam... Oyuncak... Kozmetik.

***

"Giden yolcu"

Sınır kapısı... Gelen yolcu bölümü var... Giden yolcu bölümü var.
Merak ettim... Giden yolcu bölümündeyim... Gümrüksüz satış mağazasında.

Kadınlar... Bu defahepsi kapalı.
Kadınlar... Para ödemek için kuyrukta.
Kadınlar... Parfüm alıyorlar... Yüz için, göz için makyaj malzemeleri... Ruj, çeşit çeşit, renk renk... Poşetler dolusu.
Erkekler... İran'a viski götürmek yasak... Başka şeylere bakıyorlar.

***

"Van, ikinci evim"

İstanbul'dan... Yurdun değişik yerlerinden Van'a gezmeye gelenler var... Uçaklar dolu.
Çoğu... Turlarla geliyorlar.
Batıdan... Çin'den, Japonya'dan, Türk dünyası/kardeş ülkelerden gelenler de var... Ama fazla değil.
Gelenler... Elbette para harcıyorlar... Alışveriş... Hediyelik.
Ama... En fazla para bırakanlar İranlılar.

Türk yemekleri... Kebabın her türlüsü... Tatlı... İranlı bayılıyor.
Van geceleri... Müzik... Dans... Eğlence... İsteyen içkisini de içiyor... Vur patlasın, çal oynasın... Van'da hayat gece başlıyor... Sabaha kadar... İranlı eğlenmeyi seviyor.
Yerli turistin... Avrupalı, Asyalı, Uzakdoğulu turistin harcaması... Makul... Aşırı değil.
İranlı turistin harcamasına gelince... Fazla... Hem de kat kat fazla.
Otelde harcıyor... Lokantada harcıyor... Geceleri harcıyor... İran'a dönerken bavullar dolusu eşyaya harcıyor.
Vanlı, İranlı'yı seviyor.
İranlı... "Van, ikinci evim" diyor.

***

Farsça

Tabelalar... Fiyat etiketleri... Mağaza vitrinlerindeki yazılar... Üç dilli.
Birinci dil...
Elbette Türkçe.

İkinci dil... Tabii ki Farsça.
İngilizce... Diğer diller... Daha sonra.
Mağazada... Satış elemanı Farsça konuşuyor.
Lokantada... Garson Farsça biliyor.

***

İranlı... Her yerde

Organize Sanayi Bölgesi... Fabrikalar... İçlerinde İranlılara ait fabrikalar mevcut.
Tekstilkent... İranlı fabrikalar... Üretiyorlar, ihraç ediyorlar.
Van Ticaret ve Sanayi Odası... Üyelerin isim listesine göz gezdiriyoruz... Evet... İranlı iş insanları var.

***

Sokağın sesi... Yarın

Gelelim diğer konuya... Van'a gelişimizin asli nedeni terörsüz Türkiye.
Sokaktaki insan ne diyor?
Özalp ilçesi... Saray... Edremit... İpekyolu... Cumhuriyet Caddesi... Kazım Karabekir Caddesi... İskele Caddesi... İki Nisan Caddesi... Kamuoyunun sesi.
Salı... Çarşamba paylaşacağımız çok gözlem var.