‘Yapay zekâ’yla genetik ayıklama

Türk Üreme Sağlığı ve İnfertilite Vakfı Başkanı Prof. Dr. Gürkan Bozdağ, yapay zekâ ile embriyo seçimi ve genetik ayıklamanın başta kromozom bozukluğu ve tek gen hastalıklarını önlemede artık kritik bir yardımcı olduğunu açıkladı. Down Sendromu ve SMA gibi hastalıkların önceden tespit edilebildiğini kaydeden Bozdağ, şunları söyledi:

SAĞLIKLI EMBRİYOYU SEÇİYOR

“Embriyoların gelişimi özel sistemlerle izlenir. Yapay zekâ hangi embriyonun daha yüksek gebelik şansı taşıdığını tahmin ederek hekime yardımcı olur. Burada hekimin deneyimi ve hastaya özgü faktörler hâlâ belirleyici. Tüm sorunları önceden kesin olarak saptamak mümkün değil, ancak yapay zekâ embriyo gelişimindeki anormallikleri, gebelik sürecindeki riskleri ve yenidoğan dönemindeki bazı durumları daha erken tespit edebiliyor. Yapay zekâ veriyi hızlı analiz ediyor ve detayları hızlıca yakalıyor, standart bir yaklaşım ve tedavi planı da belirleyebiliyor.

SEÇİLMİŞ VAKALARDA ÖNERİLİYOR

Genetik ayıklamada amaç bebeğin ciddi genetik hastalıklarla doğmasını olabildiğince önlemektir. Önlenebilen hastalıklar arasında en başta Down Sendromu gibi kromozom bozukluklarını, SMA, talasemi ve kistik fibrozis gibi tek gen hastalıklarını sayabiliriz. Özellikle anne yaşının 38 ve üzerinde olduğu durumlarda kromozomal bozukluk ihtimali güçlenir. Ayrıca akraba evliliği ya da aynı coğrafyadan olan evliliklerde de tek gen hastalıkları artabiliyor. Bu durumda anne ve baba adayını WES dediğimiz testlerle tarıyoruz. Ortak bir hastalık taşıyıcılığı varsa embriyoyu tarayıp sağlıklı olanı bulabiliyoruz. Ancak bu yöntemlerin uygulanması için tüp bebek yöntemini kullanmak gerekir ve az da olsa yanılma payları olduğu için seçilmiş vakalarda önerilir.”

TASARIM BEBEK ENDİŞESİ

* Prof. Dr. Gürkan Bozdağ, bu alandaki gelişmelere paralel olarak ‘tasarım bebek’ endişesine de dikkat çekti:

“Bu konuda birçok ülkede önemli hukuki ve etik sınırlamalar var. Bu alandaki düzenlemeler insanlarda daha çok genetik ile ilgili çalışmaların tanısal amaçlı kullanımına izin veriyor. Gen düzeltme gibi tedaviye yönelik yaklaşımlar hastalıkların yeni jenerasyonlarda ekarte edilmesini sağlayacaktır.”