Yangın büyüdükçe para kazanıyorlar! 1 milyon doların üzerinde işlem yapıldı… İşin en korkutucu tarafı ise başka

Haberlerimizi Google’da Takip Edin

Gelişmelerden anında haberdar olun.

Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin

Dünyanın farklı bölgelerinde orman yangınlarının daha geniş alanlara yayıldığı, yaz aylarında sıcak hava dalgaları, kuraklık ve kuvvetli rüzgârlarla birlikte yangın riskinin arttığı bir dönem yaşanıyor. Akdeniz kuşağında Türkiye, Yunanistan, İspanya, Fransa ve İtalya gibi ülkeler yaz aylarında orman yangınlarıyla sık sık mücadele ederken, Avrupa’nın güneyinde bu yaz da çok sayıda yangın geniş alanları etkiledi.
Benzer bir tablo ABD’de de yaşanıyor. Özellikle ülkenin batısındaki eyaletlerde yaz ayları, yüksek sıcaklıklar, kuraklık ve kuru bitki örtüsü nedeniyle yangın riskinin en yüksek olduğu dönemlerden biri olarak öne çıkıyor. 2026 yangın sezonunda da ABD genelinde onlarca alan yanarken, itfaiye ekipleri binlerce yangınla mücadele ediyor.
Ancak ABD’deki yangınlarla ilgili gündeme gelen tartışma bu kez yalnızca alevlerin büyüklüğü, tahliye edilen insanların sayısı ya da söndürme çalışmalarıyla sınırlı değil. Yangınların ne kadar alanı kül edeceği, ne zaman kontrol altına alınacağı ve nasıl sonuçlanacağı üzerinden insanların para kazanıp kaybedebildiği bir sistem, siyasetçilerin ve uzmanların dikkatini çekmiş durumda.
Özetle ABD’de tahmin piyasalarının sınırları, bu kez spor karşılaşmaları ya da siyasi seçimlerden çok daha karanlık bir başlık üzerinden tartışılıyor: Orman yangınları! Konuya biraz daha yakından bakalım…
TOPLAM 1 MİLYON DOLARIN ÜZERİNDE İŞLEM HACMİ!
Washington Post’ta yer alan habere göre Ocak 2025’te Los Angeles’ı saran ve kısa sürede geniş alanlara yayılan yangınlar sırasında Polymarket (tahmin piyasası platformu) kullanıcıları, alevlerin ne kadarlık alanı tahrip edeceği, hangi bölgelere ulaşacağı ve yangınların ne zaman kontrol altına alınacağı gibi sonuçlar üzerine para yatırdı.
Platformdaki işlemlerin toplam hacmi 1 milyon doların üzerine çıkarken, bazı kullanıcıların yangın devam ederken yaptıkları yorumlar tartışmanın etik boyutunu da gözler önüne serdi.
Yangınlar yaklaşık üç hafta sonra kontrol altına alındığında bilanço ağırdı. Los Angeles bölgesindeki 2025 yangınlarında 20'den fazla kişi hayatını kaybetti ve çok sayıda yapı kullanılamaz hale geldi. O dönem Polymarket’te yangınların büyüklüğü ve seyri üzerine gerçekleştirilen işlemler ise tahmin piyasalarının, gerçek insanların hayatlarını doğrudan etkileyen felaketleri finansal bir ürüne dönüştürmesi konusunda soru işaretleri doğurdu.

WASHINGTON’DA MEYDANA GELEN YANGINLAR TARTIŞMAYI YENİDEN ALEVLENDİRDİ

Aradan geçen zamanın ardından tartışma yeniden alevlendi. ABD’nin Washington eyaletinde bu ayın başında çıkan ve hızla yayılan yangınlar yüzlerce yapıyı kullanılamaz hale getirirken, yaklaşık 65 bin kişi güvenlik gerekçesiyle evlerinden tahliye edildi. Ülkede yangın sezonu devam ederken yaşanan bu yeni felaket, orman yangınlarının sonucuna para yatırılabilen tahmin piyasalarını bir kez daha gündeme taşıdı.
Yine Washington Post'ta yer alan habere göre tam da bu sırada dokuz Demokrat senatör, ABD Emtia Vadeli İşlemler Ticaret Komisyonu (CFTC) Başkanı Michael Selig’e bir yazı göndererek orman yangınları üzerine kurulan bu tür piyasaların sınırlandırılmasını istedi.
Senatörlerin endişesi yalnızca insanların bir felaket üzerinden para kazanması değil. Onlara göre asıl tehlike, bahis yapan kişinin sadece yangının sonucunu tahmin etmekle kalmaması, bazı durumlarda bu sonucu kendi lehine değiştirmeye çalışabilmesi.
Örneğin bir kişi, bir yangının belirli bir büyüklüğe ulaşması halinde para kazanacak şekilde pozisyon aldıysa, yangının daha fazla büyümesi onun açısından kazanç anlamına gelebilir. Bu durum da teorik olarak yangına müdahale etme veya yeni bir yangın çıkarma gibi tehlikeli davranışlar için maddi bir teşvik oluşturabilir.
İşte senatörler özellikle bu noktaya dikkat çekiyor. Gönderdikleri yazıda, orman yangınları gibi insanların evlerini, geçim kaynaklarını ve hayatlarını tehdit eden felaketlerin birer bahis konusu haline getirilmesinin kabul edilemez olduğu savunuldu. Daha da önemlisi, bazı kişilerin yaptıkları bahislerden kâr elde etmek için yangını bilerek çıkarmaya veya mevcut bir yangının büyümesine yardımcı olmaya yönelebileceği uyarısında da bulunuldu.

‘İNSAN EYLEMİNİN SONUCU ETKİLEME GÜCÜ VAR’
Tartışmanın en sert tepki veren isimlerinden biri ise yazının öncülerinden Demokrat Jeff Merkley oldu. Yine Washington Post’taki haberde Merkley’e göre sorun yalnızca insanların bir felaket üzerinden para kazanması değil; bu sistemin, yangının sonucunu değiştirebilecek kişilere maddi bir neden sunma ihtimali.
Merkley, orman yangınlarının son derece tehlikeli ve yıkıcı olaylar olduğunu belirterek, yangın söndürme çalışmalarını sekteye uğratabilecek herhangi bir teşvikin oluşturulmaması gerektiğini söyledi. Senatöre göre bir kişi, yangının daha fazla büyümesinden veya daha geç kontrol altına alınmasından para kazanabilecek durumdaysa, ortada artık yalnızca bir ‘tahmin’ sorunu bulunmuyor.
Merkley, orman yangınları üzerine bahis oynanabildiğini duyduğunda şaşırdığını da belirterek, “İnsan eyleminin sonucu etkileme gücü var” dedi. Senatör, özellikle bir kişinin yaptığı bahsin kazanması için yangın çıkarmak gibi ahlaki ve hukuki açıdan kabul edilemez bir davranışa yönelmesinin hiçbir şekilde teşvik edilmemesi gerektiğini vurguladı.
Buradaki ayrım, tahmin piyasaları ile spor bahisleri arasındaki önemli bir farka da işaret ediyor. Bir futbol maçında takımın kazanıp kazanmayacağı üzerine bahis oynayan kişinin maçın sonucunu değiştirme ihtimali yok, varsa da bu düşük bir ihtimal ama orman yangınlarında durum farklı. Yangının büyüklüğü, yayılma hızı ve ne zaman kontrol altına alınacağı; rüzgâr, sıcaklık ve kuraklık gibi doğal koşulların yanı sıra insan müdahalesinden de etkilenebiliyor.
Merkley'in dikkat çektiği nokta tam olarak bu: Bir kişinin sonucu değiştirme ihtimali varsa, o sonucu tahmin etmek için para yatırmak yalnızca bir gözlem faaliyeti olmaktan çıkabilir.

Peki, böyle bir piyasada gerçekten teknik olarak manipülasyon mümkün mü? Bir kişinin yangının sonucunu etkileyerek maddi kazanç sağlaması ne kadar gerçekçi?
“Burada konu tahmin piyasasının kendisinden çok bahse konu olayın insan tarafından değiştirilebilir olması. Bir seçimin sonucunu, ekonomik göstergeleri ya da hava olaylarında bireysel bir kullanıcının sonucu doğrudan değiştirme kapasitesine sahip değildir. Fakat konu orman yangını olduğunda durum tamamen değişiyor” diyen Bilişim Uzmanı Osman Demircan, şu bilgilerin altını çizdi:
-- Bir kullanıcı, yangının belirli bir büyüklüğe ulaşması hâlinde para kazanacak bir pozisyon almışsa, yangının büyümesi artık o kişi açısından yalnızca gözlemlediği bir olay değildir. Finansal olarak çıkarının bulunduğu bir sonuç hâline gelmiştir. Yangına müdahale etmek, yangının yayılmasına katkıda bulunmak veya yeni bir yangın çıkarmak gibi son derece tehlikeli davranışlara maddi teşvik oluşturabilir. Dolayısıyla burada, klasik anlamdaki piyasa manipülasyonlarından daha ciddi bir sorun ortaya çıkıyor. Çünkü manipüle edilmeye çalışılan şey dijital platformdaki fiyat değil, gerçek dünyanın ta kendisi.
-- Kişi sadece piyasayı manipüle etmeye çalışabilir. Örneğin, çok büyük miktarda alım yaparak diğer kullanıcılarda ‘birileri önemli bir bilgi biliyor’ algısı oluşturabilir. Tahmin piyasalarında fiyat aynı zamanda olayın gerçekleşme ihtimaline ilişkin bir gösterge olarak algılandığından, büyük ve ani işlemler diğer kullanıcıların davranışlarını etkileyebilir. Daha tehlikeli senaryo ise kişinin piyasaya değil, olayın sonucuna müdahale etmesidir. Örneğin, yangının 20 bin dönümü geçeceği yönünde yüksek miktarda pozisyon alan bir kişinin teorik olarak yangının yayılmasına neden olacak bir davranışta bulunması düşünülebilir. Jeff Merkley’nin sözünü ettiği “insan eyleminin sonucu etkileme gücü var” ifadesi tamamen devreye girmiş olabilir.
Burada önemli bir ayrım olduğunun altını çizen Demircan “Polymarket kullanıcılarının yangın çıkardığına ilişkin herhangi bir kanıt sunulmuş değil. Aslında tartışılan şey, sistemin böyle bir teşvik mekanizması oluşturma ihtimali” dedi ve ekledi:
“Bu durum aslında ‘ters teşvik’ olarak tanımlanan durumu oluşturuyor. Normal şartlarda doğru tahmin yapan kişiyi ödüllendiren sistem, tahmin edilen olay insan eliyle değiştirilebiliyorsa istemeden zararlı davranışı ödüllendiren bir sisteme dönüşebilir. Bu nedenle bence asıl sorulması gereken soru 'Birisi bunu yaptı mı?' bakış açısından çok, ‘Bir finansal sistem bunu yapmayı ekonomik olarak anlamlı hâle getiriyor mu?’ sorusu olmalı. Eğer buna cevabımız evet olursa, burada önemli bir güvenlik probleminden bahsedebiliriz.”

‘ORMAN YANGINLARI TERS TEŞVİKİN BARİZ ÖRNEĞİ’

ABD’de Rutgers Üniversitesi’nde tarih bölümünde görevli Jamie L. Pietruska da tartışmanın yalnızca modern dijital platformlarla ilgili olmadığını, insanların hava olaylarını ve doğal gelişmeleri yüzyıllardır tahmin etmeye çalıştığını belirtiyor.
Örneğin geçmişte bir yağmur fırtınasının ne kadar süreceği üzerine tahminler yapılması
olağandışı değildi. Ancak Pietruska’ya göre modern tahmin piyasalarının orman yangınlarını finansal bir sonuca dönüştürmesi farklı bir durum yaratıyor. Bunun nedeni, kasırga ya da sel gibi doğal afetlerin aksine yangının bazı durumlarda insan davranışlarından doğrudan etkilenebilmesi.
Pietruska bu nedenle orman yangınlarını “ters teşvikin bariz bir örneği” olarak değerlendiriyor. Bir piyasanın temel mantığı, doğru tahminde bulunan kişiyi ödüllendirmek. Ancak tahmin edilen olayın insan eliyle değiştirilebilmesi, ekonomik teşvikin istenmeyen bir davranışa dönüşmesi riskini beraberinde getiriyor.
Üstelik bu durum yalnızca yangının ilk kıvılcımını çıkarmakla sınırlı değil. Bir yangının yayılmasını, kontrol altına alınmasını veya belirli bir büyüklüğe ulaşmasını etkileyebilecek herhangi bir insan davranışı, teorik olarak piyasadaki pozisyonlarla çatışabilir.

‘HTS VE YÜZ TANIMA SİSTEMLERİYLE DESTEKLENEBİLİR’

Polymarket gibi platformlar, kullanıcıların yangının büyüklüğü veya yayılma ihtimali üzerine yaptığı işlemlerde şüpheli davranışları tespit etmek için yapay zeka ve veri analitiğinden yararlanabilir mi? Örneğin bir kullanıcının yangını kasıtlı olarak büyütmeye çalışabileceği nasıl anlaşılabilir?
“Teknolojik olarak oldukça gelişmiş bir denetim sistemi kurulabilir. Fakat yapay zekânın burada yapabileceği şey, Bu kişi yangını çıkaracak şeklinde kesin bir karar vermenin ötesinde, olağandışı davranışları tespit ederek riskli hesapları ve işlemleri incelemeye almak olmalıdır” Osman Demircan, şöyle devam etti:
-- Finans sektöründeki dolandırıcılık tespit sistemlerine benzer bir şekilde kurgulanması düşünülebilir. Örneğin yapay zeka ilk olarak işlem davranışını analiz edebilir. Bir kullanıcı normalde küçük miktarlarda işlem yaparken aniden devam eden belirli bir yangının daha da büyüyeceği yönünde çok yüksek miktarda pozisyon alıyorsa, bu bir risk sinyali olabilir. Elbette diğer teknolojiler de bu verinin analizine katkıda bulunacaktır. O kişinin HTS kayıtlarında bulunduğu bölge ya da yüz tanıma sistemleri ile takip edilen rotası da incelenebilir.
-- Ayrıca zamanlama analizinin yapılması, buradaki en önemli konulardan biridir. Diyelim ki piyasada yangının 10 bin dönümü geçmesine yönelik bir kontrat bulunuyor. Bir hesap, yangının yayılmasından hemen önce olağan dışı büyüklükte bir pozisyon alıyorsa sistem bunu net bir şekilde işaretleyebilir. Bu, aslında finans piyasalarında kullanılan insider trading veya fraud detection mantığına oldukça benzer bir şekilde çalışabilir. Bunun için yeni teknolojiler geliştirilmesine bile gerek bulunmamaktadır.

POLYMARKET: ‘BU PİYASALARI KALDIRMAK TRAJEDİYİ ÖNLEMEZ’
Polymarket ise eleştirileri kabul etmekle birlikte farklı bir noktaya dikkat çekiyor. Şirket sözcüsü, platformun risklerin farkında olduğunu ancak yangın piyasalarının kaldırılmasının yeni bir trajediyi önlemeyeceğini savundu. Şirkete göre tahmin piyasalarının temel işlevlerinden biri, farklı kaynaklardaki bilgileri finansal teşvikler aracılığıyla bir araya getirmek ve kullanıcıların olaylara ilişkin beklentilerini görünür hale getirmek.
Polymarket ayrıca kendisini klasik bir bahis şirketinden ayıran özelliklere vurgu yapıyor. Şirket, piyasa çizgilerini kendisinin belirlemediğini, işlemlerin karşı tarafını almadığını ve sonuçlardan doğrudan kâr elde etmediğini belirtiyor. Şirket sözcüsünün savunmasına göre insanlar trajediler sırasında yorum ve analiz için haberlere, bilgi edinmek ve olasılıkları değerlendirmek için ise Polymarket’e yöneliyor.

Ancak eleştirmenler için temel sorun, platformun doğrudan yangın çıkarması ya da yangını büyütmesi değil. Sorun, gerçek dünyadaki bir felaketin sonucuna parasal değer biçilmesi ve bu sonucun insan müdahalesine açık olması.