Vuramadı ama tüm dengeleri değiştirdi: İran’ın gizli kapasitesi açığa mı çıktı? ABD ve Avrupa’yı endişelendiren hamle

İran’ın, Hint Okyanusu’nda bulunan ABD-İngiltere ortak askeri üssü Diego Garcia’ya yönelik gerçekleştirdiği uzun menzilli füze saldırısı girişimi, küresel güvenlik dengelerini sarsarken, Tahran’ın füze kapasitesine ilişkin bugüne kadar yapılan değerlendirmeleri de kökten değiştirdi.
Bu girişim, İran’ın şimdiye kadar kamuoyuna yansıttığından çok daha uzun menzilli füzelere sahip olduğu iddialarını ortaya koydu.
Wall Street Journal’da yer alan haberde ABD’li yetkililere göre İran, kendi topraklarından 3 bin kilometreden fazla uzaklıktaki üsse iki orta menzilli balistik füze fırlattı. Ancak bu füzelerin hiçbiri hedefini vuramadı. Yetkililer, füzelerden birinin uçuş sırasında arızalandığını, diğerinin ise ABD Donanması’na ait bir destroyer tarafından SM-3 önleme füzeleriyle vurulduktan sonra kaybolduğunu açıkladı.
Buna rağmen saldırı, teknik başarısızlıktan çok stratejik sonuçlarıyla dikkat çekti. Uzmanlara göre bu girişim, İran’ın sadece bölgesel değil, kıtalar arası etki yaratabilecek bir füze kapasitesine ulaşma yolunda önemli bir eşiği aştığı görüşlerine neden oldu.
‘BU HAMLE KARAR ALMA SÜRECİNİN NE KADAR AŞIRIYA DOĞRU İLERLEDİĞİNİ GÖSTERİYOR’

Yine Wall Street Journal’da yer alan haberde İsrail askeri istihbaratının İran masasının eski başkanı Danny Citrinowicz, saldırının anlamına ilişkin dikkat çekici bir değerlendirmede bulundu. Citrinowicz, “Bu, karar alma sürecinin ne kadar aşırıya doğru ilerlediğini gösteriyor” ifadelerini kullandı.
Uzmanlar, İran’ın bu saldırıyla birlikte yalnızca askeri kapasitesini değil, aynı zamanda stratejik yaklaşımını da değiştirdiğini belirtiyor. Daha önce ABD ve İsrail ile yaşanan gerilimlerde kontrollü ve sınırlı tepkiler veren Tahran yönetiminin, artık daha agresif bir tutum benimsediği değerlendiriliyor.

‘BURASI YALNIZCA BİR ASKERİ ÜS DEĞİL, AYNI ZAMANDA KRİTİK BİR LOJİSTİK MERKEZ KONUMUNDA’

Güvenlik ve Terör Uzmanı Emekli İstihbarat Albayı Coşkun Başbuğ, İran’ın Diego Garcia adasını hedef almasının ardında yatan stratejik nedenleri değerlendirdi.
Başbuğ’a göre söz konusu ada, yalnızca bir askeri üs değil, aynı zamanda kritik bir lojistik merkez konumunda. Bölgede uçakların konuşlandığını, mühimmat ikmalinin yapıldığını ve deniz kuvvetlerinin uğrak noktalarından biri olduğunu belirten Başbuğ, “Burası askeri operasyonların sürdürülebilirliği açısından kilit bir ikmal üssü” ifadelerini kullandı.
Adanın tarihsel rolüne de dikkat çeken Başbuğ, İngiltere’nin geçmişte sömürge bölgelerini kontrol etmek amacıyla bu noktayı kullandığını, günümüzde ise ABD ile yapılan anlaşmalar çerçevesinde üssün aktif olarak Washington tarafından değerlendirildiğini söyledi. ABD’nin adayı uzun yıllardır kullandığını vurgulayan Başbuğ, kullanım süresine ilişkin “50 yıl” iddialarının bulunduğunu ancak bu bilginin net olmadığını ifade etti.
Başbuğ, özellikle stratejik bombardıman uçaklarının varlığına dikkat çekerek, “B-2 tipi uçakların burada konuşlandırılması, İran açısından bu üssü öncelikli hedef haline getirdi” dedi.
Ancak Başbuğ’a göre asıl kritik soru, İran’ın bu hedefi vurabilecek kapasiteye sahip olup olmadığı. “İran’ın böyle bir menzile ulaşabilecek füze sistemine sahip olup olmadığı hâlâ tartışma konusu” diyen Başbuğ, saldırı girişiminin askeri olduğu kadar psikolojik ve stratejik bir mesaj içerdiğini belirtti.
AVRUPA VE PASİFİK İÇİN YENİ BİR TEHDİT OLARAK ALGILANDI
İran’ın hedef olarak Diego Garcia’yı seçmesi, coğrafi açıdan da önemli bir mesaj içeriyor anlamında yorumlanıyor. Çünkü üs, Londra ve Paris’e olan mesafesiyle dikkat çekiyor ve bu durum Avrupa’nın da potansiyel menzil içinde olduğunu gösteriyor.

Uluslararası Stratejik Çalışmalar Enstitüsü’nde askeri havacılık uzmanı olan Douglas Barrie, fırlatılan füzelerin teorik bir tehdidi gerçeğe dönüştürdüğünü belirterek, “Bu gelişme, uzun süredir dile getirilen endişelerin artık somut bir boyuta ulaştığını gösteriyor” değerlendirmesinde bulundu.

Coşkun Başbuğ, İran’dan Avrupa’ya yönelik bir füze saldırısının teknolojik olarak mümkün olduğunu ancak mevcut kapasiteye dair ciddi soru işaretleri bulunduğunu ifade etti.

CNN’de yer alan habere göre İran’ın silah envanteri, 2024’ten bu yana İsrail ile yaşanan çeşitli çatışmaların ardından azaldı. ABD’nin desteğiyle gerçekleştirilen İsrail saldırıları, silah depolarını ve üretim tesislerini hedef aldı. İsrail’in tahminine göre, Haziran 2025’teki 12 günlük savaşın ardından İran’ın elinde, daha önce sahip olduğu 2500 füzeye kıyasla 1000-1500 civarında füze kaldı. Ancak yılın sonuna gelindiğinde, İran’ın envanterini yeniden oluşturmaya başladığı değerlendiriliyor.
FÜZELERİN TEKNİK DETAYLARI: İKİ AŞAMALI SİSTEM VE UZAY TEKNOLOJİSİ
İsrail kaynaklarına göre İran’ın Diego Garcia’ya fırlattığı füzeler iki aşamalı bir yapıya sahip. Bu bilgi, İran’ın sivil uzay programı kapsamında geliştirdiği roket teknolojisini askeri amaçlarla adapte etmiş olabileceğine işaret ediyor.
Bağımsız füze analisti Fabian Hinz, bu durumu İran’ın uzay fırlatma araçlarını balistik füze olarak kullanma ihtimaliyle açıkladı. Washington Enstitüsü’nde görev yapan kıdemli araştırmacı Farzin Nadimi ise bu tür bir saldırının kısa sürede hazırlanamayacağını vurgulayarak, “Mevcut bir savaş başlığını veya füzeyi yeniden tasarlamak son derece karmaşıktır. İran muhtemelen bu saldırıya savaş başlamadan çok önce hazırlanmıştı” dedi.
‘ARTIK GERİ DÖNÜŞ YOK’
Middlebury Uluslararası Çalışmalar Enstitüsü’nden silah kontrolü uzmanı Jeffrey Lewis, İran’ın uzun süredir bu kapasiteye teknik olarak sahip olduğunu ancak siyasi nedenlerle kullanmadığını söyledi.
Lewis, “Artık geri dönüş yok. Bu bir gerçek, İran’ın orta menzilli balistik füzeleri var” dedi. Aynı zamanda İran’ın geçmişte 2000 kilometre ile sınırlandırdığını açıkladığı füze menzil politikasını da fiilen terk ettiği görülüyor diye de ekledi.
Lewis, İran’ın füze programına ilişkin geçmişte alınan siyasi kararların da değiştiğine dikkat çekti. İran’ın dini lideri Hamaney’in 2017 yılında koyduğu menzil sınırına atıfta bulunan Lewis, “Hamaney’in fikrini değiştirmesini ya da ölmesini bekliyorlardı. Şimdi öldü” ifadelerini kullandı. Bu açıklama, İran’ın artık daha uzun menzilli füze geliştirme konusunda siyasi engelleri ortadan kaldırdığı şeklinde yorumlandı.
ABD VE AVRUPA ÜSLERİ RİSK ALTINDA
Quincy Sorumlu Devlet Yönetimi Enstitüsü kurucu ortaklarından Trita Parsi, saldırının ardından yaptığı değerlendirmede ABD’nin güvenlik varsayımlarının sarsıldığını söyledi. Parsi, “ABD’nin İran’ın menzili dışında olduğunu düşündüğü diğer üslerin aslında menzil içinde olabileceğini” belirtti. Ayrıca “3000 kilometre uzakta tutulan Amerikan gemilerinin de aynı durumda olabileceğini” ifade etti.
Parsi, Avrupa ülkelerinin ABD’ye üslerini açma kararlarının da yeniden değerlendirilebileceğini vurgulayarak, “Bu durum bazı Avrupa üslerini onların menziline sokuyor” dedi ve ekledi:
“Avrupa tarafında bir yeniden düşünmeye yol açıp açmayacağını bilmiyorum ama kesinlikle onlar için riski artırıyor.”
İRAN’IN ENVANTERİ: SECİL, HÜRREMŞEHR VE SOUMAR
Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’ne göre İran’ın envanterinde halihazırda 2000 kilometre menzilli Secil (Sejjil) ve Hürremşehr (Khorramshahr) balistik füzeleri bulunuyor. Ayrıca yaklaşık 3000 kilometre menzile sahip Soumar seyir füzesinin olduğu biliniyor.
James Martin Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Çalışmaları Merkezi’nden Sam Lair, İran’ın uzay fırlatma araçlarının potansiyeline dikkat çekerek şunları söyledi:
“İnsanlar genellikle uzay fırlatmasının temelde balistik füzelerle aynı teknoloji olduğunu unutuyor.”
Lair ayrıca İran’ın menzili artırmak için daha hafif savaş başlıkları kullanmış olabileceğini belirtti: “Belki de çok küçük bir yük kapasitesine sahip, yani hiçbir şey yapamayacak kadar küçük bir Hürremşehr olabilir.”
Uzmanlara göre İran’ın en büyük zayıf noktalarından biri hedefleme doğruluğu. Trita Parsi, İran’ın uzak bölgelerde yeterli istihbarat altyapısına sahip olmadığını belirterek şu ifadeleri kullandı:
“Diego Garcia’nın kendisi hariç, o bölgenin büyük bir kısmında İranlılar, uyduları vb. aracılığıyla orada gözlem yapma imkanına sahip değil. Dolayısıyla bu istihbarat büyük olasılıkla Ruslardan ve Çin’den geliyor.”
Bu iddia, İran’ın askeri operasyonlarında dış istihbarata bağımlı olabileceği yönündeki tartışmaları da yeniden alevlendirdi.


‘3 BİN KİLOMETRENİN BİRAZ ÜZERİNE ÇIKAN BİR DENEMEDEN SÖZ EDİLDİ’

İran’ın bilinen en uzun menzilli füze denemelerine de değinen Coşkun Başbuğ, “Son olarak yaklaşık 3 bin kilometrenin biraz üzerine çıkan bir denemeden söz edildi. Mevcut bilgiler ışığında en uzun menzilli füzenin bu olduğu değerlendiriliyor ancak bu konuda net ve kapsamlı veri bulunmuyor” ifadelerini kullandı.
Başbuğ, İran’ın daha uzun menzilli füzelere sahip olabileceği ancak bunu gizli tutuyor olabileceği yönündeki iddiaların da gündemde olduğunu belirterek, “Bu ihtimal konuşuluyor ancak ben yine de İran’ın bu seviyede bir kapasiteye ulaştığı kanaatinde değilim” dedi.
Bölgedeki söylemlerin giderek sertleştiğine dikkat çeken Başbuğ, gerilimin bilinçli şekilde tırmandırıldığı görüşünü dile getirdi:

“Sürekli savaşı yaymaya yönelik bir dil kullanılıyor, bu da gerilimi artırıyor. Uzlaşı ve barış seçeneklerinin geri planda kaldığı bir ortam oluşuyor. Bu durum İsrail’in lehine bir tablo ortaya çıkarıyor.”
ABD’DEN KARŞILIK: SAVUNMA HATTI GÜÇLENDİRİLDİ
ABD ordusunun saldırı ihtimalini ciddiye aldığı ve Diego Garcia çevresine güdümlü füze destroyerleri konuşlandırdığı açıklandı. Bu destroyerlerin İran’dan gelen füzelere karşı SM-3 önleme sistemlerini kullandığı belirtildi.
İngiltere ise saldırının ardından ABD’ye dünya genelindeki askeri üslerine daha geniş erişim izni verdi. Bu adım, Batı’nın İran’a karşı askeri koordinasyonu artırdığını gösteriyor.
Wall Street Journal'ın “Iran Brings Europe Into Range With Missiles Fired at Diego Garcia” ve CNN'in “Iran launched missiles at US-UK military base in the Indian Ocean. Here’s what that says about its capabilities” başlıklı haberlerinden faydalanılmıştır.