Uzmanlar uyarıyor: Demans ölümleri beklenenden hızlı artıyor! Türkiye’de durum ne?

İngiltere Ulusal İstatistik Ofisi (ONS) tarafından açıklanan yeni veriler, demansın toplum sağlığı üzerindeki yıkıcı etkisini bir kez daha gözler önüne serdi. Ülkede 2025 yılında demans nedeniyle gerçekleşen ölümlerin sayısı 68.000'i aşarak, her altı ölümden birinin sorumlusu haline geldi.

Beklentilerin ötesinde bir artış

Araştırmanın en dikkat çekici noktası, ‘fazla ölüm’ (excess deaths) istatistikleri oldu. Uzmanlar; nüfus artışı ve yaşlanma gibi faktörleri hesaba katarak yaptıkları tahminlerin üzerinde, fazladan 2.588 kişinin daha demans nedeniyle öldüğünü saptadı.

Bu durum, demans ölümlerindeki artışın sadece ‘toplumun yaşlanmasıyla’ açıklanamayacağını, hastalığın beklenenden daha agresif bir seyir izlediğini gösteriyor.

Türkiye’de durum ne?

Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Talip Asil, “Dünya genelinde 55 milyonun üzerinde kişinin demans yaşadığı ve bunun büyük çoğunluğunu Alzheimer hastalığının oluşturduğu tahmin ediliyor. Demans vakalarının yaklaşık %60-70’i Alzheimer nedenli olarak kabul ediliyor. Türkiye’de yapılmış bazı çalışmalar, özellikle büyük şehirlerde Alzheimer prevalansının Batı ülkelerindeki seviyelere benzer olduğunu gösteriyor” dedi ve ekledi:

“Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2022 yılı verilerine göre Türkiye’de 65 yaş ve üzeri bireylerde Alzheimer hastalığı görülme sıklığı yaklaşık %5,5’tir. Bu, yaşlı nüfusun her 100 kişisinden yaklaşık 5–6’sında Alzheimer hastalığı görüldüğü anlamına geliyor.”

Demans, Alzheimer dahil, her yıl milyonlarca kişinin ölümüne katkıda bulunan ciddi bir sağlık sorunudur ve dünya genelinde demans nedeni ile ölüm oranları artış eğilimindedir. TÜİK verilerine göre Türkiye’de 2020’de Alzheimer hastalığı ve demans nedenli ölümler yaklaşık 17 bin kişi olarak raporlandı. Bu, ülke genelinde tüm ölümlerin %4,45’ini oluşturuyor. Türkiye’nin yaş-ayarlanmış demans ölüm hızı ise 19,07 kişi / 100.000 nüfus olarak raporlanmıştır.

Kalp ve kanser geriliyor, demans yükseliyor

Son on yılın verileri incelendiğinde, demansın 2015 yılından bu yana (pandemi dönemi hariç) Birleşik Krallık’ın bir numaralı katili olan kalp hastalıklarını geride bıraktığı görülüyor.

Finansman, araştırma ve tedavi yöntemlerindeki iyileşmeler sayesinde bu hastalıklardan kaynaklanan ölümler beklenenden %8 ile %2 oranında daha az gerçekleşti.

Diğer ana ölüm nedenlerinde düşüş yaşanırken, demans ölümleri ‘aykırı bir yükseliş’ sergilemeye devam ediyor.

‘30 yıl içinde daha da artacak’

Ülkemizde de giderek beklenen yaşam süresinin artması ve nüfusun yaşlanması nedeni ile gerek demans görülme sıklığının gerekse demans ile ilişkili ölüm oranlarının artması bekleniyor.

Prof. Dr. Talip Asil, “Unutulmamalı ki Türkiye’de demans sıklığı önümüzde 30 yılda anlamlı şekilde artacak ve bu da demans/Alzheimer kaynaklı ölümlerin sayısının da yükselmesi anlamına geliyor. Ülkemizin trendi, dünya eğilimiyle paralel, ancak nüfus yapısındaki hızlı yaşlanma nedeniyle yerel artış daha belirgin olabilir. Bu yüzden erken tanı, risk azaltma ve bakım planlaması hem bireysel hem kamu sağlığı açısından kritik önem taşıyor” diye konuştu.

İlaç ve politika krizi

Hastalıkla mücadelede en büyük hayal kırıklıklarından biri, Alzheimer'ın ilerlemesini yavaşlattığı kanıtlanan ilk ilaç olan Lecanemab'ın, ‘maliyet etkin’ bulunmadığı gerekçesiyle NHS (Ulusal Sağlık Sistemi) tarafından reddedilmesi oldu.

Ayrıca, demansın geçtiğimiz yıl NHS'in resmi planlama rehberinden çıkarılması, hastalığın artık bir ‘öncelik’ olarak görülmediğine dair endişeleri artırdı.