Uzmanlar şifasını öve öve bitiremiyor ama... Zencefilden kimler ne zaman uzak durmalı?

Yüzyıllar boyunca zencefil, Güneydoğu Asya mutfağının önemli bir malzemesi oldu. Çin'den Hindistan'a birçok ülkede yemeklere lezzet katan zencefil, daha sonra Avrupa'ya taşındı ve başta Akdeniz olmak üzere, mutfaklarda önemli bir yer edindi.

Ancak zencefil sadece yemeklere lezzet katan bir baharat değil. Aynı zamanda bitkisel tıbbın da önemli bir unsuru. Nitekim zencefille ilgili bilinen en eski kayıtlar, MÖ 1'inci yüzyıldan kalma geleneksel Çin tıbbı metinleri.

Günümüzde de zencefil, hem mutfak hem de bitkisel tıpta rağbet görmeye devam ediyor; canlandırıcı etkisinin yanı sıra mide rahatlatma özelliğiyle de öne çıkıyor.

Daily Mail, iki uzmana zencefil hakkında bilinmesi gerekenleri ve bu bitkinin gerçekten iddia edildiği gibi şifalı olup olmadığını sordu.

ZENCEFİL NEDİR?

Güneydoğu Asya'ya özgü çiçekli bir bitki olan zingiber officinal'in kökü olan zencefil, taze, kurutulmuş, toz haline getirilmiş, turşulanmış veya çay olarak demlenmiş şekilde tüketilebiliyor.

Zencefilde, vücudun temel işlevleri için ihtiyaç duyduğu çok sayıda mineral bulunuyor. Bunların başında, bir tür B vitamini olan nikotinik asit, göz sağlığı için gerekli olan A vitamini ve bağışıklık sistemimizi güçlendiren C vitamini geliyor. Öte yandan zencefil, potasyum, magnezyum ve bakır gibi eser mineraller ve lif bakımından da zengin.

Ancak zencefili yararlı kılan asıl şey gingerol gibi 40 antioksidan bileşik dahil olmak üzere 400 biyoaktif bileşik içermesi.

Sağlık ve beslenme koçu Grace Williams, Daily Mail'e yaptığı açıklamada, "Zencefil teknik olarak potasyum, magnezyum, kalsiyum, demir gibi minerallerin yanı sıra C vitamini ve B vitaminlerini de az miktarda içerir, ancak bu miktarlar günlük ihtiyacı anlamlı bir şekilde karşılamaya yetmez. Zencefilin asıl gücü, mide bulantısı ve sindirim, iltihaplanma ve ağrı, dolaşım ve metabolik sinyal iletimi ve kan şekerinin düzenlemesi gibi etkileri araştırmalarla gösterilmiş olan biyoaktif bileşiklerinden, özellikle de gingeroller ve shogaollerden gelir" dedi.

ZENCEFİL MİDE BULANTISINA NASIL İYİ GELİYOR?

Zencefilin aktif bileşikleri olan gingeroller ve shogaoller, vücut tarafından salgılanan ve kasılmaları ve ağrıyı tetikleyen moleküller olan prostaglandinlerin üretimini engelleyerek mide bulantısı hissini azaltabiliyor.

IBS Clinics'ten Tracey Randell, Daily Mail'e yaptığı açıklamada, "Prostaglandinler, hücre zarlarımızdaki omega-3 yağlarından üretilir ve üç ana şeyi kontrol ederler: Bağırsaklardaki iltihabın düzenlenmesi, ne kadar koruyucu mukus üretileceğinin belirlenmesi ve kas kasılmaları" dedi.

Randell, "Prostaglandinler vücuttaki sinyal sisteminin bir parçasıdır, ancak dengesiz olduklarında kramp, ağrı ve iltihaplanma gibi irritabl bağırsak sendromu (İBS) semptomları ortaya çıkar. Zencefil, bu kimyasal habercilerin dengesini yeniden sağlayabilir, bu yüzden sindirim sorunlarında çok etkilidir" diye devam etti.

Prostaglandinlerin adet kramplarına da neden olabileceğini ekleyen Randel, sıcak bir fincan zencefil çayının adet döneminde olmazsa olmaz olduğunu belirtti.

Ek olarak, gingeroller ve shogaoller mide boşalmasını ve sindirimi hızlandırıyor ve kusmaya neden olabilecek reseptörleri bloke ediyor.

Zencefilin tadını sevmeyenler için de iyi bir haberimiz var: Bu faydalarından yararlanmak için çok fazla zencefil tüketmenize gerek yok. 

Araştırmalar da zencefilin sindirim sistemi için faydalı olduğunu ve mide bulantısını azaltmanın yanı sıra diğer ağrılı ve rahatsız edici mide rahatsızlıklarını da hafiflettiğini doğruluyor.

Örneğin bu yılın başlarında, Clinical Nutritional Open Science dergisinde  yayımlanan bir araştırmada, günlük 2000 miligram zencefil alımının çeşitli sindirim sorunlarının iyileştirilmesine yardımcı olabileceği sonucuna varıldı.

Buna göre zencefil, hazımsızlığı hafifletebiliyor, bağırsak sağlığını destekleyebiliyor, kolorektal kanser riskini azaltabiliyor ve bağırsakla ilgili rahatsızlıkları olan kişilerde mide ülserlerine karşı koruma sağlayabiliyor.

ZENCEFİL EN İYİ NASIL TÜKETİLİR?

Zencefili yaş ya da kuru, bütün ya da öğütülmüş halde tüketmek mümkün.

Randell, öğütülmüş zencefilin de birçok yararı olduğunu, ancak çiğ olarak tüketilmesinin en iyisi olduğunu belirterek, "Taze zencefilin, uçucu yağ içeriği daha yüksek olduğu için genel olarak en iyisi olduğunu düşünüyorum. Bu, mide bulantısı ve sindirim bozuklukları gibi durumlarda daha etkili olmasını sağlar ve akut semptomlar için daha iyidir. Daha hızlı etki eder" dedi.

Zencefilde bulunan aktif bileşiklerden biri olan gingerolün özellikle kökte baskın olduğunu belirten Randell, "Bunun nedeni, kökün daha yüksek nem içeriğinin uçucu bileşikleri korumasıdır. Bu yüzden taze zencefil kurutulmuş versiyonundan daha keskin bir tada sahiptir" ifadelerini kullandı.

ZENCEFİL GRİP GİBİ MEVSİMSEL VİRÜSLERDEN KORUNMAYA YARDIMCI OLUR MU?

Zencefil, soğuk algınlığı ve grip mevsiminde semptomları hafifletmeye yardımcı olabilir. Ancak antiinflamatuar ve antioksidan özellikleri nedeniyle övülmesine rağmen enfeksiyonu önlemez.

Zencefil çayı içmek vücudunuzun su seviyesini artırabilir, boğaz ağrısını hafifletebilir ve mide bulantısını giderebilir. Ancak insanlar üzerinde zencefilin soğuk algınlığı, grip, RSV veya COVID-19'u önlediğini veya tedavi ettiğini gösteren hiçbir deneme yapılmamıştır.

KİMLER ZENCEFİL YEMEMELİ?

Zencefil genellikle herkes için güvenlidir, ancak yüksek dozda takviye şeklinde alıyorsanız, kan sulandırıcıları veya kan şekeri seviyenizi etkileyebilir, bu nedenle almadan önce doktorunuza danışın.

Duygusal stres yaşayanların, zencefili sadece makul miktarda tüketmesinin en iyisi olduğunu da sözlerine ekleyen Williams, "Günlük çiğ zencefil shot'ları veya konsantre zencefil suyu, bazı kişiler için özellikle de zaten yüksek fizyolojik veya sinir sistemi stresi altında olanlar için çok uyarıcı olabilir. Bu durumlarda, aşırı keskin veya yoğun zencefil ürünleri, dengeyi desteklemek yerine reflü, anksiyete veya sindirim sistemi tahrişini kötüleştirebilir" ifadelerini kullandı.