Ukraynalı kadınları yem olarak kullanan Rus ağı deşifre oldu Sözcü Gazetesi

Ukrayna silahlı kuvvetlerinde görev yapan Gürcü sağlık görevlisi Keti Leshkasheli, yaklaşık üç yıl önce cepheden döndüğünde yakınlarından gelen mesajlarla sarsıldı.

Telegram'da kendisinin yakalanıp tecavüze uğradığını iddia eden paylaşımlar yapıldığını öğrenen Leshkasheli, BBC'ye yaptığı açıklamada, "Bir video çıktığını ve bazı kızlar ile benim esir alındığımızın iddia edildiğini öğrendim. 'Cezalandırıldığımızı' gösteren bir Telegram kanalına yönlendiren bir bağlantı vardı" dedi.

Fotoğraftaki kişinin kendisi olduğunu belirten Leshkasheli, görselin yıllar önce Ukrayna'nın doğusunda yer alan ve şu anda Rus işgali altında bulunan Avdiivka şehrinde askeri üniformayla çekildiğini ifade ederek, "Hakkımda yazmadıkları iğrenç şey kalmadı. O kadar öfkeliyim ki. En kötüsü hiçbir şey yapamamak." ifadelerini kullandı.

Leshkasheli, Rus yanlısı Telegram kanallarının oluşturduğu karanlık ağın hedef kadın askerlerden sadece biri. Onun yaşadıkları, chat odalarında başlayan karanlık bir ağı ortaya çıkardı

RUSYA'NIN KARANLIK TELEGRAM AĞI

Leshkasheli'nin yaşadığı bu durum, Telegram üzerinden Rus yanlısı kanallara kullanıcı çekmek amacıyla yürütülen geniş bir yanıltıcı reklam ağının parçası.

Rusya'nın Şubat 2022'de Ukrayna'yı işgal etmesinden bu yana, Telegram gruplarında Ukraynalı kadın savaş esirlerinin tecavüze uğradığını veya infaz edildiğini iddia eden binlerce paylaşım yapıldığı görüldü.

Savaşta yaşanan vahşeti ve suçları yayınlayarak para kazanan bu kanallar, kadın askerlerin fotoğraflarını kullanıyor ve ortaya bu askerler hakkında kan donduran iddialar atıyor.

Analiz araçları kullanılarak yapılan incelemelerde, cinsel saldırı iddiası içeren 6 bin 500'den fazla reklam paylaşımı bulundu. Bu reklamların gerçekliği ise tartışma konusu. 

Yetişkin içeriklerden finans, savaş yanlısı gruplar ve internet mizahına kadar farklı konularda yayın yapan yaklaşık 1.700 küçük kanal tarafından paylaşılan bu gönderilerin toplamda 65 milyondan fazla izlenme aldığı kaydedildi. 

Görüntülerinin "kalanını" paylaşmak için bir Telegram grup odası bağlantısı atan bu kişiler, bağlantıya tıklayarak gruba giren kişilerden para talep ediyor.

Çoğunlukla reklam içeren bu gruplara birilerinin girmesi bile grup sahiplerinin para kazanması için yeterli oluyor. Bu gruplar, bir ağ halinde çalışıyor ve birbirlerini destekliyor.

BBC, bu grupların oluşturduğu ağ kapsamında çoğu Ukrayna ordusunda görev yapan veya yapmış 20'den fazla kadının görsellerinin kullanıldığını tespit etti.

HEDEF ALINAN KADINLAR KONUŞTU

BBC, hedef alınan kadınlardan yedisiyle görüşerek yaşadıklarını aktardı. Kadınların çoğu, reklamların gerçekçi olmadığı kadar mide bulandırıcı olduğunun kanıtı oldu.

Tespit edilen 6 bin 500'den fazla paylaşımın yaklaşık 5 bin 400'ünün silindiği, ancak otomatik sistemler kullanılarak aynı metin ve yazım hatalarıyla yeni paylaşımların yapılmaya devam ettiği de görüldü

Fotoğrafları kullanılan kadın askerlerden biri olan Yuliia Mala, "Bu hesapları bildirdim, engelledim ama o kadar çok var ki. Bu sahtelerin sayısı artmaya devam ediyor" diye konuştu.

Şikayetlerin çoğunlukla sonuçsuz kaldığını belirten Keti Leshkasheli ise "Bir şey yapmak neredeyse imkansız. İnsanların böyle bir dolandırıcılığın var olduğunu bilmelerini ve buna kanmamalarını istiyorum." ifadelerini kullandı.

Ukrayna için gönüllü savaşan Rus vatandaşı Oleksandra, fotoğraflarının 2022, 2023 ve 2024 yıllarında pek çok kanalda kullanıldığını anlatarak, "Fotoğraflarımı kullandıklarını ve yüzümü montajla çıplak bir bedene yerleştirdiklerini gördüm... O kadar çok vardı ki bir noktada tepki vermeyi bıraktım" dedi.

Çernivtsi bölge meclis üyesi Lesia Palahniuk ise bu durumun kadınlar üzerinde ağır bir yük oluşturduğunu söyleyerek, "Bir kadın için böyle fotoğrafları görmek çok zor. Kadınların yalnız olmadıklarını, desteklendiklerini bilmeye ihtiyaçları var. Yanlış bir şey yapmadılar" değerlendirmesinde bulundu.

Telegram, BBC'nin yorum talebine yanıt vermedi. Rusya medya denetleme kurumu, yasalara uymadığı gerekçesiyle Şubat 2026'dan itibaren platforma kısıtlama getirdi. Ancak bu önlemin platform kullanımını engellemediği, kullanıcıların VPN üzerinden erişim sağlamaya devam ettiği bildirildi.

SAHTE REKLAMLARDAN MİLYONLAR KAZANDILAR

Rusya'da en popüler mesajlaşma uygulaması olan Telegram, yapılan ulusal bir ankete göre 2025 yılında Ukraynalılar için de temel haber kaynağı konumundaydı.

Paylaşımların çoğunda gerçek kadınların fotoğrafları kullanılarak esir alındıkları ve cinsel saldırıya uğradıkları yönünde sahte iddialara yer verildi.

Kullanıcıları çekmek için dehşet verici görüntü vaat eden bağlantılar eklendi. Ayrıca kadınların Rus askerlerine işkence ettiği ya da "Rus çocuklarının canlı canlı yakılması çağrısında bulunduğu" öne sürülürken, bu ifadelere etnik ve cinsiyetçi hakaretler eşlik etti.

Ancak kullanıcılar bağlantılara tıkladığında vaat edilen içeriklerin bulunmadığı, bağlantıların savaş yanlısı özel Telegram kanallarına yönlendirdiği anlaşıldı.

Bu paylaşımların TikTok, YouTube ve Rus sosyal ağı VKontakte gibi platformlara da yayıldığı görüldü.

Cinsiyetleri hedef alan dezenformasyon kampanyalarını araştıran Valentyna Shapovalova, kampanyanın kullanıcıların dikkatini "yakalamak ve bundan para kazanmak" amacıyla "tecavüz vaadini bir eğlence olarak sattığını" ifade etti.

Shapovalova, paylaşımlar doğrudan devlet tarafından üretilmese bile Ukraynalıları aşağıladığı ve "'düşmana' yönelik cinsel şiddeti normalleştirdiği" için Kremlin'in savaş amaçlarına hizmet ettiğini ekledi.

RUS KANALLARI İNKAR ETTİ

BBC'nin haritalandırdığı ağda, bu yöntemden faydalanan altı kanalın 1 milyon abone sınırını aştığı tespit edildi.

Analiz edilen en büyük üç kanalın, Rusya'nın Şubat 2022'deki geniş çaplı işgalinin başlangıcında 72 saat içinde kurulduğu belirlendi.

İncelenen paylaşımların binden fazlasında bağlantısı verilen "Pryamoy Efir Novosti" adlı kanalın 4,1 milyondan fazla aboneye ulaştığı görüldü.

Haber kanalı gibi davranan ancak ilk adı "MVD 18+" olan kanalın, Rus devlet medyasından alıntılar yaptığı ve İngiltere, AB ile ABD'nin yaptırım uyguladığı Rusya'nın en büyük özel bankalarından Alfa-Bank'a reklam sattığı saptandı.

Alfa-Bank, BBC'nin yorum talebine yanıt vermedi. BBC'nin potansiyel bir reklam veren gibi iletişime geçtiği Pryamoy Efir Novosti, reklam başına en az 500 bin ruble (yaklaşık 7 bin dolar) talep ettiğini bildirdi.

Şiddet ve hakaret içeren diğer iki kanal ise gönderi başına yaklaşık 40 bin ruble (540 dolar) istedi.

Pryamoy Efir Novosti, sorulara yanıt vermeyerek BBC'yi "provokatör ve propagandacı" olarak nitelendirdi ve bilgilerin "gerçeklikle bağdaşmadığını" söyledi.