Türkiye nin Tel Aviv i köşeye sıkıştıran hamlesi: İsrail de denklem dışı kalma korkusu

İsrailli Maariv gazetesinin haberine göre, Türkiye ve Suriye, İsrail’in Avrupa’ya açılan kapı olmasını engellemek için ortak bir strateji izliyor. İsrail’in eski üst düzey askeri yetkililerinden Emekli Yarbay Amit Yagur, Türkiye liderliğindeki bloğun İsrail’i denklemden çıkarmaya yönelik bir girişim içinde olduğunu savundu. Uzmanlar, iki kıta arasındaki ticaretin yönünü belirleyecek bu rekabette jeopolitik faktörlerin belirleyici olacağı görüşünde birleşti.

ASYA-AVRUPA TİCARETİNDE İKİ RAKİP KORİDOR

Asya ile Avrupa arasında kara yolu üzerinden kurulacak ticaret koridorları, Süveyş Kanalı ve Babu'l Mendeb Boğazı gibi deniz geçişlerine olan bağımlılığı azaltma potansiyeli taşıyor. Bu güzergahların nakliye sürelerini üçte bir oranında kısaltması bekleniyor. İran’daki çatışmalar ve Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlikler, daha önce teorik düzeyde tartışılan bu projeleri acil birer meseleye dönüştürdü.

Bir yanda İsrail'in IMEC planı bulunuyor. Proje, eylül 2023’te Hindistan’daki G20 zirvesinde dönemin ABD Başkanı Joe Biden, Hindistan Başbakanı Narendra Modi ve Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Salman’ın katılımıyla duyurulmuştu. Bu plan, malların Hindistan’dan Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Suudi Arabistan, Ürdün ve İsrail üzerinden karayoluyla Hayfa limanına, ardından deniz yoluyla Avrupa’ya taşınmasını öngörüyordu.

Yaklaşık 2 bin kilometre uzunluğundaki karayolu güzergahının, Süveyş Kanalı üzerinden yapılan deniz yoluna kıyasla nakliye mesafesini 4 bin kilometre kısalttığı hesaplanıyor. Proje, şubat 2026’da Hindistan Başbakanı Modi’nin Beyaz Saray ziyaretinde yeni bir ivme kazandı. ABD Başkanı Donald Trump, bu ziyaretin ardından yaptığı açıklamada, “Tarihin en büyük ticaret yollarından birinde, Hindistan’dan İsrail’e, İtalya’ya ve oradan da Amerika ABD'ye uzanan bir yol üzerinde birlikte çalışmayı kabul ettik” ifadelerini kullandı.

KALKINMA YOLU PROJESİ

Türkiye ise IMEC projesine alternatif olarak Kalkınma Yolu Projesi'ni hayata geçiriyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Irak’ın güneyindeki El-Faw limanını Türkiye üzerinden Avrupa’ya bağlayacak yaklaşık 1200 kilometrelik ulaşım koridoruna öncülük ediyor. Nisan 2024’te Türkiye, Irak, Katar ve BAE, tahmini maliyeti 17 milyar dolar olan proje için mutabakat zaptı imzaladı.

Ulaştırma Bakanı Abdülkadir Uraloğlu, projeye için yaklaşık 20 milyar dolarlık bir yatırım planı sundu. Plan, Irak ağına bağlanacak 2 bin 94 kilometrelik Türkiye demiryolu hatlarını da kapsıyor. Plana göre saatte 300 kilometre hızla hareket eden yüksek hızlı trenler Basra Körfezi’ni Avrupa’ya bağlayacak, El-Fav limanından çıkan sevkiyatlar karayoluyla Londra’ya ulaşabilecek.

İsrailli emekli Yarbay Amit Yagur, İsrail medyasına yaptığı değerlendirmede, Türkiye’nin bu hamlelerinin arkasında stratejik hesaplar bulunduğuna dikkat çekerek, "Bölge ülkelerini, altyapının kuzeye, Ürdün üzerinden Suriye’ye ve oradan da Avrupa’ya açılan kapı olarak Türkiye’ye uzanmasını desteklemeye çekmek istiyorlar. Tüm bunları yaparken İsrail’i kasten atlayıp, Avrupa’ya açılan kapı olmasını engellemeyi amaçlıyorlar" yorumunda bulundu.

SURİYE FAKTÖRÜ

Suriye’de aralık 2024’te yaşanan siyasi değişim, Türkiye ile Körfez ülkeleri arasında yaklaşık 14 yıldır kesintili olan kamyon taşımacılığının yeniden başlamasına olanak sağladı. Türkiye Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Ankara’nın 1 yıl içinde Türkiye’den Suriye ve Ürdün üzerinden Körfez ülkelerine kara yolu koridoru açacağını duyurdu. Bu gelişme, iki ülke arasındaki ekonomik işbirliğini yeni bir boyuta taşıdı.

Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara, geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, Kızıldeniz ya da Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek herhangi bir aksaklık durumunda Suriye’nin stratejik konumu nedeniyle tedarik zinciri için güvenli bir liman olduğunu belirtti. İsrail basınında çıkan haberlere göre, Şam yönetimi Ürdün üzerinden Suudi Arabistan’a bağlanacak yüksek hızlı tren hattı ve Suudi Arabistan’ın kuzeydoğusundan Suriye limanlarına uzanan bir petrol boru hattı ağı projeleri üzerinde görüşüyor.

İsrailli Kan News’te yer alan bir makalede, Türkiye ve Suriye’nin Körfez’den Avrupa’ya uzanacak ticaret yolunda İsrail’i saf dışı bırakacak yeni bir ekonomik koridor kurmak için birlikte çalıştığına dikkat çekildi. Haberde, bu işbirliğinin İsrail’in bölgedeki ekonomik entegrasyonunu zayıflatma potansiyeli taşıdığı vurgulandı.

İSRAİL'İN ENDİŞESİ: MİLYARLARCA DOLARLIK KAYIP RİSKİ

İran’daki savaş ve Babu'l Mendeb Boğazı’nın da kapatılma olasılığı, bölgedeki ticaret güzergahlarının geleceğini belirsiz hale getirirken, Türkiye’nin hamlelerine yeni bir zemin hazırladı. Hürmüz Boğazı’ndan günde yaklaşık 21 milyon varil petrol (dünya deniz petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25’i) ve dünya sıvılaştırılmış gaz ticaretinin yaklaşık yüzde 20’si geçiyor. Uzmanlar, bu sıvılaştırılmış gaza karadan neredeyse hiç alternatif bulunmadığını, Kuveyt, Katar ve Bahreyn’in tamamen boğaza bağımlı olduğunu kaydetti.

Yagur, "Bir yandan İran’la ve Babu'l Mendeb Boğazı’nın da kapatılma olasılığıyla uğraşırken, diğer yandan da neredeyse eş zamanlı olarak daha fazla ilerleme için fırsatlar yaratan Türkiye liderliğindeki bloğun İsrail’i denklemden çıkarmak için harekete geçtiği duruma dikkat etmek gerekiyor” değerlendirmesinde bulundu.

KALKINMA YOLU'NA 930 MİLYON DOLARLIK FİNANSMAN

İsrail’in nihai güzergaha dahil edilmemesi durumunda gelecekte milyarlarca dolarlık kayıplar yaşayabileceği belirtiliyor. Dünya Bankası, Irak’taki demiryollarının rehabilitasyonu için 930 milyon dolarlık finansmanı onaylarken, İsrail medyası bu kararın Türkiye’nin Kalkınma Yolu projesine verilen uluslararası desteği gözler önüne serdiği yorumunu yaptı.

Öte yandan Hindistan ile Avrupa Birliği arasında 2026 başında imzalanan serbest ticaret anlaşması, IMEC projesine destek niteliği taşıyor.

ULUSLARARASI AKTÖRLERİN ROLÜ

Uraloğlu'nun açıklamasına göre, Kalkınma Yolu Projesi için Türkiye, Irak, Katar ve BAE arasında finansman modeli konusunda anlaşmaya varıldı. Uraloğlu, artık projenin hayata geçirilmesi gerektiğini ifade etti. İsrail medyası, Uraloğlu'nun açıklamalarına dikkat çekerek projenin hayata geçirilmek üzere olduğunu vurguladı.

Fransa ise IMEC projesini destekler nitelikte pozisyon aldı. Şubat 2026’da Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn, Beyrut ve Trablus limanlarının IMEC koridoruna dahil edilmesi için Fransız Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’a resmi bir talepte bulundu. Macron’un IMEC Özel Temsilcisi Gerard Mestrela, Lübnan'ın resmi talepte bulunmasından önce Abda Sarayı’nda Avn ile görüşmüştü.

İki proje paralel olarak ilerlerken, uzmanlar rekabetin sonucunun sadece finansman ve altyapı yatırımlarıyla değil, esas olarak jeopolitik dengelerle belirleneceğini kaydetti. Türkiye’nin son dönemde Suriye ve Körfez ülkeleriyle geliştirdiği işbirliği ağı, Ankara’nın bölgedeki ekonomik entegrasyon hamlelerine ivme kazandırırken, İsrail basını, Tel Aviv'in yeni denklemde konumunu koruma çabasının önümüzdeki dönemin en kritik başlıklarından biri olarak öne çıktığını belirtti.