Türk gemilerini Hürmüz’den geçirme operasyonu İş Yaşam Haberleri

Basra Körfezi’ni Umman Denizi’ne bağlayan ve küresel enerji ticaretinin kalbi sayılan Hürmüz Boğazı, ABD-İran savaşıyla birlikte yeniden jeopolitik gerilimin merkezine oturdu.

İran’ın “dost ülkelere geçiş izni” açıklamasının ardından, aralarında 14 Türk gemisinin de bulunduğu çok sayıda ticari gemi bölgede bekleyişini sürdürüyor.

Türkiye, bu gemilerin geçişini sağlamak için yoğun bir diplomatik atak başlatırken, bandıraları farklı olsa da Türk sahipliği üzerinden bu gemilerin geçişlerinin sağlanması hedefleniyor. Yakında bu gemilerden müjdeli haber gelebilir.

Türkiye, savaşın ardından bölgede mahsur kalan gemilerini Hürmüz Boğazı’ndan geçirebilmek için yoğun bir diplomasi trafiği yürütüyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdülkadir Uraloğlu, İran’ın ilgili makamları ile bu konunun detaylarını görüşürken, Türk sahipliği üzerinden bu gemilerin 11’inin yük öncelik ve aciliyet sırasına göre Boğaz’dan geçirilebileceği ifade ediliyor. Sahadaki durum Türkiye açısından şöyle:

- Toplam 14 Türk sahipli gemi bölgede bulunuyor

- İki gemi limana yanaşarak fuel-oille mobil elektrik üretimi yapıyor (yüzer enerji santrali gibi)

- Bir gemi, yakıt ikmali (bunker) hizmeti veriyor. Yani bu yolla ticaret yapıyor. Be nedenle bu üç geminin Hürmüz’den geçiş talebi yok.

- Kalan 11 gemi, taşıdıkları yükün niteliğine göre öncelik sıralamasına alınmış durumda.

YOĞUN DİPLOMASİ VE GÖRÜŞME TRAFİĞİ

Türkiye ile İran makamları arasında yoğun diplomasi ve görüşme trafiği yürütülüyor.

- Dışişleri Bakanı Hakan Fidan muhataplarıyla doğrudan temas kuruyor.

- Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdülkadir Uraloğlu, muhataplarıyla doğrudan temas yürütüyor.

- Türkiye’nin Tahran Büyükelçiliği ve Türkiye Cumhuriyeti Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı resmi bildirim ve mesaj trafiğini yürütüyor.

- “Türk sahipliği” vurgusuyla bayrakları farklı ülkelere ait olsa da gemilerin geçişine özel statü kazandırılmaya çalışılıyor.

- “Ucuz bayrak” (flag of convenience) meselesi kritik. Bazı gemiler teknik olarak başka ülke bayrağı taşısa da gerçek sahiplik Türk şirketlerinde. İran tarafı geçişte bu ayrımı dikkate alıyor.

- Örneğin, “Roxanne” adlı Türk sahipli gemi, İran limanından kalkış yaptığı için geçiş izni alarak boğazdan çıkabildi.

HANGİ ÜLKELERİN KAÇ GEMİSİ VAR?

Kesin ve anlık sayı vermek zor olsa da denizcilik izleme verilerine göre kriz anlarında bölgede bekleyen gemi profili şöyle şekilleniyor: • Yunanistan & Çin: En büyük tanker filoları → onlarca gemi • Japonya & Güney Kore: Enerji bağımlılığı nedeniyle yoğun tanker trafiği • ABD & İngiltere: Askeri eskort eşliğinde sınırlı ticari geçiş • Türkiye: 10–20 bandında değişen ticari varlık (şu an 14 gemi teyitli) • BAE, Hindistan, Singapur: Orta ölçekli yoğunlukKriz dönemlerinde bölgede toplam 200-300 arası ticari gemi bekleme moduna geçebiliyor.

GÜNLÜK TRAFİK NASIL İŞLİYOR?

Normal şartlarda Hürmüz Boğazı:

• Günde 17–20 milyon varil petrol geçişine sahne oluyor.

• Yaklaşık 90–120 gemi, günlük transit geçiş yapıyor.

• Dünya LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20’si buradan geçiyor.

Kriz döneminde tablo dramatik şekilde değişiyor:

• Trafik yarı yarıya düşebiliyor.

• Geçişler askeri koordinasyon ve izinlere bağlanıyor.

• Sigorta ve güvenlik onayları olmadan gemiler hareket edemiyor.

EN KRİTİK DAR BOĞAZ

Bölgedeki başlıca riskler şunlar:- Askeri Gerilim ve Müdahale: İran Devrim Muhafızları’nın denetimi altında olan sularda; gemi durdurma, yön değiştirmeye zorlama, el koyma (seizure) riski barındırıyor.

- Mayın ve Füze Tehdidi: Deniz mayınları, kıyıdan atılan anti gemi füzeleri, İHA/SİHA saldırıları risk oluşturuyor.

- Elektronik Karartma (GPS Spoofing): Gemilerin navigasyon sistemleri yanıltılabiliyor. Yanlış rota nedeniyle çarpışma ve karaya oturma riski her zaman var.

GEMİCİLERİN YAŞADIĞI SIKINTILAR

Sahadan gelen bilgiler, mürettebat açısından ciddi bir baskıya işaret ediyor:Sürekli alarm halinde olduklarından psikolojik stres altındalar. Uzayan bekleme süreleri nedeniyle haftalarca açıkta demirli bekliyorlar. Sigorta açısından savaş riski primleri 3-5 kat artmış durumda. Uzayan rota, yakıt ve lojistik sıkıntısı yaşıyorlar. Maliyetler çok artıyor. Mürettebatı değiştirmek mümkün değil, limanlara giriş kısıtlı.

SAHİPLİK ÜZERİNDEN GEÇİŞ

Ankara’nın yürüttüğü strateji üç ayaklı:

- Diplomatik kanal: Doğrudan Tahran ile temas

- Teknik ayrıştırma: Bayrak değil “gerçek sahiplik” vurgusu

- Önceliklendirme: Kritik yük taşıyan gemilere geçiş önceliği

Bu modelle, Türk ticaret filosunu jeopolitik riskten izole ederek kontrollü geçişi hedefleniyor.

ENERJİ VE TİCARETTE SARSINTI

Hürmüz Boğazı krizi nedeniyle küresel enerji arz güvenliği açısından bakıldığında; petrol fiyatlarında ani sıçramalar yaşanıyor. LNG sevkiyatlarında gecikmeler var. Tedarik zinciri kırılmış durumda. Uzmanlara göre Hürmüz’de yaşanacak uzun süreli bir aksama, küresel ekonomide domino kriz etkisi yaratabilecek en kritik senaryolardan biri.İran’ın “dost ülkelere izin” açıklaması sahayı tamamen rahatlatmış değil. Türk gemileri için yürütülen diplomasi sonuç vermeye başlamış olsa da süreç; anlık siyasi gelişmelere bağlı olarak yürüyor. Askeri riskler çok yüksek ve yaşananlar, ekonomik maliyetleri çok artırmış durumda. Hürmüz Boğazı dünya ticaretinin en dar geçidi, aynı zamanda en kırılgan noktası…